Кіріспе
Вьетнамдық ақын және революционер Цао Ба Кват (高, 1809–1855) – император Тұ Дюкке қарсы шаруалар көтерілісін басқарған вьетнамдық ақын және революционер. Ол жазаға кесілген болуы мүмкін, немесе шайқаста қаза тапқан. Оның көптеген өлеңдері жойылған, бірақ шамамен 1400-і (көбінесе әдеби қытай тілінде жазылған) сақталған. Оның өлеңдері буддизмді күдікпен қарастырады.
Cao Bá Quát (高, 1809–1855) was a Vietnamese poet and revolutionary who led a peasant uprising against Emperor Tự Đức. He was either executed or killed in battle. Many of his poems were destroyed, but about 1400 (most written in Literary Chinese) survive. His poems treat Buddhism sceptically.
Өмірбаян
XIX ғасырдың әдебиетшісі Цао Ба Кват 1809 жылы Фу Ти ауылында дүниеге келді. Сол кездің өзінде Нгуен әулеті король Мин Манг, Тхьо Три және Ту Дюк билігінде болды. Жастығынан Цао Бао Кват өмірден тыс ақыл-ойға ие болды; бес жасында ол «Там Ту Кинь» кітабын оқи алды. Оның әкесі Цао Ту Чьеу – конфуцийшіл және мұғалім еді. Әдетте, оның отбасы мұнданданда мансапқа ие болу үшін емтиханға түсу дәстүрі болған. 1831 жылы Цао Ба Кват Ханойда өткен Ти Хуонг емтиханына қатысты. Алғашқыда ол үміткерлердің арасында екінші орынды иеленді, бірақ емтиханы сотта қаралып, емтихан ережелерін бұзғаны үшін сәтсіз деп танылды. Емтиханға қатысушылардың сақтауы тиіс стильдік талаптар мен параметрлер болды және Цао Ба Кват Чан, Тао, Триен, Ле деп аталатын төрт жазу стилін орындамаған болуы мүмкін. Цао Ба Кваттың таланты көзден жасырылмады; 10 жыл бойы қатарынан сәтсіздікке ұшырағаннан кейін Цао Ба Кват астана Хуэге шақырылды. Бак Нин провинциясының губернаторының ұсынысымен Цао Бао Кват рәсімдер министрлігінде төменгі шенді мансапқа тағайындалды және Тхуа Тхен емтихан орталығындағы басты емтиханшы болды. Цао Ба Кват бұл лауазымды қысқа ғана уақытқа ие болды; емтихан қағаздарын тексерген кезде, олардың ішінде тыйым салынған есімдер болғандықтан, мазмұнын өзгертті. Бұл мәлімет жария болды, нәтижесінде Цао Бао Кват лауазымынан айырылып, Данангқа жер аударылды. Дао Три Фу басқарған Сингапурге жасаған сапасынан кейін Цао Ба Кват қайта қалпына келтіріліп, соттың Агенттік директоры лауазымын иеленді. 1847 жылы ол Хуэ сотының академиясына шақырылды. Цао Ба Кват ерекше мінезімен танымал болды; ол кедейлікте өмір сүруді және тозығы жеткен киім киюді қалаған. Әдеби шығармалары арқылы Цао Ба Кват қоғамның атақ-дәрежеге құмарлығынан адамның қадір-қасиетінің жоғалуына наразылық білдірді. Император Тự Đức өзі де әдебиетті жақсы білетін және Цао Бао Кваттың сараптамасын мойындаған. Император Тự Đức пен Цао Ба Кват арасындағы қарым-қатынас – үздіксіз күрес болды; Цао Бао Кват арсыз және мақтанқор болғанына қарамастан, император Ту Дюк оған деген құрметін жасырмады. Цао Ба Кват өзінің өлеңдері арқылы император Тự Đức пен оның сарайына қарсы наразылығын жалғастырды, олар әлсіздер мен осалдар арасында таралды. 1855 жылы Цао Ба Кват Йен Сон ауданында соғысуға жіберілді. Цао Ба Кваттың өлімі туралы пікірлерге қарама-қарсылықтар осы күнге дейін сақталып келеді. Ол шайқаста қаза тапқан деген ақпарат бар, бірақ оның өлімі императорға қарсы болғаны үшін алдын ала жоспарланған болуы мүмкін деген болжамдар да бар. Цао Ба Кваттың шайқастағы сәтсіздігіне байланысты император Тự Đức оның отбасының барлық ұрпақтарын жазалауға бұйрық берді. Цао Ба Кват – өзінің қайтпас мінезімен көптеген адамдардың құрметіне ие болған революционер.
It had been part of his family tradition to enroll in the competition examination to gain a position in the mandarin. In 1831, Cao Ba Quat entered the Thi Huong examinations, which was held in Hanoi. Initially he was ranked second among the prosperous candidates, but after his exam was reviewed by the Court, it was declared that he had failed due to violating examination rules. There was a mandatory stylistic and parameters that were to be followed by the candidates and it has been speculated that Cao Ba Quat was unable to follow the four forms of writing known as Chan, Thao, Trien, Le. Cao Bá Quát's talent did not go unnoticed; after 10 years of consecutive failures, Cao Bá Quát was called to the capital Hue. By the recommendation of Bac Ninh Province's governor, Cao Bao Quat was appointed as a low rank mandarin in the Ministry of Rites and became the primary examiner in the Thua Thien Examination Compound. Cao Bá Quát held that position for a short period of time; while marking exam papers that held potential, Cao Bao Quat had adjusted their content as they contained tabooed names. This information was disclosed and Cao Bao Quat lost his post and exiled to Da Nang. After his mission to Singapore led by Dao Tri Phu, Cao Bá Quát was rehabilitated and earned the position of Agency Director at the Court. In 1847, he was invited to the Academy of Hue Court. Cao Bá Quát was well known for his eccentric personality; he chose to continue to live a poor lifestyle and wore battered clothing. Through his literature work, Cao Bá Quát expressed his discontent on how the dignity of humans was at loss caused by society's desire for fame and fortune. Emperor Tự Đức was a knowledgeable literature himself and had recognized Cao Bao Quat for his expertise. Emperor Tự Đức's affliction with Cao Bá Quát was an ongoing battle; as disgraceful and arrogant Cao Bao Quat was, Emperor Tu Duc did not hide his admiration for him. Cao Bá Quát continued his rebellion against Emperor Tự Đức and his court through his poems that was circulated amongst the weak and vulnerable. In 1855, Cao Bá Quát was mandated to combat in the Yên Sơn District. The controversy of Cao Bao Quat's death is a debate until this day. It has been noted that Cao Bá Quát died during battle, but it has been theorized his death may have been deliberated due to his defiance against the Emperor. Due to Cao Bá Quát's failure in battle, Emperor Tự Đức ordered to execute all generations of his family. Cao Bá Quát is a revolutionist that has gained respect by many due to his indomitable attitude.