Саврола: Лаурания революциясының хикаясы

Кіріспе

Уинстон С. Черчилльдің 1900 жылғы "Саврола: Лаураниядағы революция туралы әңгіме" романы – Уинстон С. Черчилльдің жалғыз маңызды көркем туындысы. Роман Лауранияның астанасындағы оқиғаларды суреттейді, Лаурания – ойдан шығарылған еуропалық мемлекет, онда президент Антонио Молараның диктаторлық үкіметіне қарсы наразылық зорлық-зомбылыққа толы революцияға ұласқан. Черчилль романды 1897 жылдың тамызында, Малаканд жорығына қатысу үшін Ұлыбританиядан Үндістанға жолға шыққанда жазуды бастады. Черчилль Үндістандағы әскери қызметтен демалыста болғанда Малакандтағы шайқас туралы хабарды естіп, дереу қайта оралуға шешім қабылдады. Кітапты ол Малакандтағы тәжірибесі туралы "Малаканд далалық әскерлерінің тарихы" атты еңбегін жазудан бұрын бастап, содан кейін аяқтады. 1898 жылдың мамыр айында ол ағасына кітаптың дайын болғанын хабарлады. Романның алғашқы жұмыс атауы "Мемлекеттік істер" болды. Ол алғаш рет 1898 жылдың мамыр және желтоқсан айлары аралығында Macmillan журналында бөлім-бөліммен жарияланды, ал 1900 жылдың ақпан айында кітап түрінде жарық көрді.

Өмірбаян

Саврола көптеген жағынан «руритандық» жанрдың дәстүрлі үлгісі болып табылады, Энтони Хоуптың «Зенда тұтқыны» классикасынан кейін небәрі төрт жыл өткен соң жарық көрді. Лауранияның саясаты мен институттары Черчилльдің Англияны қалай түсінгенін көрсетеді. Молара мен Оливер Кромвеллдің арасындағы ұқсастықтар айтылды, оған қарсы Черчилльдің де Уинстон Черчилль атымен белгілі болған атасы, атты әскердің капитаны ретінде шайқасқан, бұл Черчилль үшін отбасы тарихының бір бөлігі болған. Елорда мен оның институттары Лондонның кішірейтілген нұсқасы, сондықтан мемлекеттік қабылдау Черчилль қатысқан лондондық әлеуметтік жиындардың әдеп-салттарын сақтайды. Романның басты кейіпкері Люсиль Черчилльдің анасы, леди Рэндольф Черчилльдің бейнесімен жасалған деп саналады. Люсиль – Лауранияның билеушісі Молараның әйелі. Люсиль Молараны Савроланың тартымдылығы үшін тастап кетеді, ол Черчилльдің өзіне ұқсайтын кейіпкер. Кейіпкерлердің бірі, республикалық гвардия офицері Тиро, Савроламен әңгімелесіп, өмірін талқылайды, бұл Черчилльдің өзінің Үнді армиясындағы кіші офицер ретінде алған тәжірибесімен сабақтас. Савроланың өзі «күшті, биік және батыл» деп сипатталған, және «демалыс тек істегенде, қанағат тек қауіпте, ал шатасуда ғана тыныштық таба алатын» адам. Роман құрамында Черчилльдің өзінің медбикесі, миссис Эверестке ұқсас медбике де бар. Кітап Черчилльдің полкі – 4-ші гусарлар офицерлеріне арналған. Кітапты «The Star» газеті мақұлдап, оған қызығушылық танытты. Рецензент бұл кітаптың Черчилльдің бұрын жариялаған «Өзен соғысы» кітабынан нашар екенін, бірақ бұл кітап бұрын жазылғанына қарамастан, жақсы бастама болатынын айтты. Ол Бенджамин Дизраэлидің шығармаларымен салыстырылды, ол да қоғамдық мәселелерді қамтыған романдар жазған саясаткер. Рецензент екі жағдайда да кітаптар авторларына деген қызығушылықты сақтап қалуға көмектесетінін атап өтті. Кейіпкерлер «көңілді романның қуыршақтары» ретінде сипатталды, бірақ шайқас көріністері әсерлі және күдік тудыратын болды. «Эхо» бұған онша таң қалмады. Кітаптың перспективасы бар және қызықты болғанымен, сюжеттегі және махаббат көріністеріндегі егжей-тегжейліліктің жетіспеуіне сын айтты. Философиялық және саяси пікірлермен көңіл көтеретін басқа рецензиялардан айырмашылығы, бұл «интеллектуалдыққа ұмтылудың әрекеті» жай ғана жалықтыратындықтан деп саналды. Кітаптың оқиғаны жеткізу үшін күреске және қан төгіске тым тәуелді екенін сезінді. Кітап үлкен жетістікке жетпеді, бірақ сақталып қалды. 1965 жылы Брайан Магидің «Encounter» журналына жариялаған шолуында кітап балаларға арналған оқиға ретінде кітапханаларда сақталып қалғаны, бірақ ересектер оны елемегеніне өкініш білдірді. Рецензия кітаптың ең қызықты жағы – Черчилльдің жас кезіндегі сенімдері туралы түсінік беру екенін атап өтті. Савроланың кейіпкері Черчилльдің өзімен, оның болғысы келгенімен және кейіннен қандай болғанымен сәйкес келеді. Черчилльдің көркем әдебиетке жасаған алғашқы қадамы туралы пікірі 1930 жылғы «Менің ерте өмірім» автобиографиясында келтірілген: «Мен достарымды оны оқудан аулақ болуға үнемі шақырып келемін».

Savrola is in many respects a conventional example of the "Ruritanian" genre, being published just four years after the classic The Prisoner of Zenda, by Anthony Hope. The politics and institutions of Laurania reflect the values of England as Churchill experienced them. A comparison has been drawn between Molara and Oliver Cromwell, against whom an ancestor of Churchill's, also named Winston Churchill, fought as a captain of horse, something which would have been familiar to Churchill as part of his family history. The capital and its institutions are a miniature of London, so the State ball follows the etiquette of the great society gatherings in London which Churchill would have attended. The heroine of the story, Lucile, is believed to have been modelled upon Churchill's mother, Lady Randolph Churchill. Lucile is the wife of the out of touch ruler of Laurania, Molara. Lucile abandons Molara for the charms of Savrola, a character more like Churchill himself. One of the characters, Tiro, an officer in the republican guard, discusses his life in conversation with Savrola, mirroring the life of a subaltern officer in the Indian Army which Churchill had experienced. Savrola himself is described as "vehement, high and daring", and the sort of man who could "know rest only in action, contentment only in danger, and in confusion find their only peace Ambition was the motive force, and he was powerless to resist it". The story contains a nurse, who again has been compared to Churchill's own nurse, Mrs Everest. The book is dedicated to the officers of the 4th Hussars, Churchill's regiment. The book was reviewed by the newspaper The Star, which was modestly impressed. The reviewer considered that it was clearly inferior to The River War, which Churchill had already published, although this book was written earlier, but would otherwise have been a promising start. It was compared to the works of Benjamin Disraeli, a politician who also wrote novels containing significant amounts of social comment. The reviewer observed that in both cases the books served to maintain public interest in their authors. The characters were described as "stock puppets of brisk romance", but the fighting scenes were impressive and full of suspense. The Echo was less impressed. While acknowledging that the book showed promise and was interesting, it was critical of the lack of detail in the plot and in love scenes. Unlike some other reviews, which had been entertained by the philosophy and political comment, this considered the "desperate efforts after intellectuality" as simply dull. It felt the book was overly dependent on fighting and bloodshed to carry it along. The book was not an enormous success, but has persisted. In 1965 a review by Bryan Magee for Encounter observed that the book had hung on in libraries as an adventure tale for children, but regretted that it was neglected by adults. The review recognised that perhaps its greatest interest was now the insight it gave as to Churchill's beliefs as a young man. The character of Savrola identified precisely with Churchill himself, with what he wished to be and what he later became. Churchill's own verdict on his early foray into fiction was given in his 1930 autobiography My Early Life: "I have consistently urged my friends to abstain from reading it."

Сюжет

Оқиғалар Лаурания деп аталатын, Италия немесе Испанияға ұқсас, бірақ Викториялық Англияның ықпалымен құрылған, ойдан шығарылған елде өтеді. Лауранияның Африкадағы колониясы бар, ол Суэц каналы арқылы қолжетімді. Бұл ел көп жылдар бойы республика болып келді және толыққанды конституцияға ие. Бес жыл бұрын (1883 жылы) елде азаматтық соғыс болды, нәтижесінде генерал Антонио Молара президент және диктатор атанды. Молараның парламенттік үкіметті қайта орнатудан бас тартуы салдарынан наразылықтар туды, ал оның диктатурасының соңғы күндері кітапта сипатталған. Оқиға астананың және ондағы қарқынды саяси оқиғалардың суреттемесімен басталады. Молара халықтың қысымына көніп сайлауға келіседі, бірақ оны ауқымды өзгертілген сайлау тізімі бойынша өткізуді жоспарлайды. Саврола революционерлердің жетекшісі ретінде танылады, олар не істеу керектігін шешеді және түрлі мақсаттары бар қарама-қайшы топтарға басшылық етеді. Наразылықтарға қарамастан, қоғам әдеттегідей өмірді жалғастыра береді, мемлекеттік қабылдаулар мен әлеуметтік шаралар өтеді. Молара өзінің жас және әдемі әйелі Люсильден Савроланы сүйіктісіне айналдырып, оның жоспарлары туралы ақпарат жинауын сұрайды. Айынышты жағдайға орай, Люсиль Савролаға тартылып, адалдығы шатастырылады. Оқиғалар саяси маневрлерден көшедегі шайқастарға дейін өтеді, өйткені көтерілісшілер әскері Лауранияға шабуыл жасайды. Саврола әскердің келуін білгенмен, оны толық бақылай алмайды, сондықтан шабуыл оның білімінен және дайындығынан тыс басталады. Екі тарап та қақтығысқа асығады, өйткені Молараның елдің ресми әскері оның бұйрықтарын орындаудан бас тартады. Ол басып кірушілерге қарсы тұру үшін адал Республикалық гвардияның көп бөлігін астанадан жіберуге мәжбүр болады, нәтижесінде астананы қорғауға аз күш қалады. Астанада Халық партиясының революционерлері мен Республикалық гвардия арасында қызу көше шайқастары болады. Революция Президенттік сарайға шабуыл жасап, генерал Молараның сарайдың алдында қаза табуымен аяқталады. Революциялық одақтастар Лаурания теңіз күштерінің (президентке адал қалған) қалаға бомбалау қаупіне қарсы бөлінеді, егер Саврола оларға тапсырылмаса. Қоғамдық қауіпсіздік кеңесі бұл жағдайға келісудің ең орынды шешім екенін анықтайды, бірақ Саврола тұтқындалудан қашып, Люсильмен бірге қашып кетеді. Саврола тапсырылмағандықтан қала бомбаға түседі, ал соңғы көріністе Саврола қала сыртынан қирауды бақылайды.

Events take place in a fictional country called Laurania, located somewhere on the Mediterranean sea, which is similar to Italy or Spain, but with an overlay of Victorian England. Laurania has an African colony which can be reached via the Suez Canal. It has been a republic for many years, and has a well established constitution. Five years previously (stated to be in 1883) the country was split by a civil war, as a result of which General Antonio Molara became president and Dictator. Unrest has arisen because of Molara's refusal to restore parliamentary rule, and the final events of his dictatorship are described in the book. The story opens with a description of the capital and fast moving political events there. Molara has bowed to popular pressure for elections, but intends to do so on the basis of a grossly amended electoral register. Savrola is seen as the leader of the revolutionaries, deciding what they are to do, and presiding over conflicting factions with differing aims. Despite the unrest, society still proceeds on the surface in a genteel course, with state balls and society events. Molara decides to ask his young and beautiful wife, Lucile, to attempt to seduce Savrola and discover anything she can about his plans. Unfortunately for him, Lucile finds herself attracted to Savrola and her loyalties become confused. Events move from political manoeuvring to street fighting when a rebel army invades Laurania. While Savrola knows about the army and intended invasion, he has poor control over it, so the invasion has started without his knowledge or proper preparations. Both sides scramble for a fight, as Molara finds the country's regular troops refuse to obey his orders. He is obliged to despatch most of the loyal Republican Guard from the capital to oppose the invaders, leaving him with a much reduced force to hold the capital. Fierce street fighting takes place in the capital between the revolutionaries of the Popular Party and the Republican Guard. The revolution culminates in the storming of the Presidential Palace and General Molara's death on the steps of his palace. The revolutionary allies start to break apart in the face of a threat by the Lauranian navy (which remains loyal to the president), to bombard the city unless Savrola is handed over to them. The council of public safety decides the most expedient position would be to agree to this, but Savrola escapes attempts to arrest him and flees with Lucile. The city is subsequently bombarded when Savrola is not produced, and the last scene is of Savrola watching the destruction from outside the city.

Басылымдар

Саврола алғаш рет 345 беттік және 70 000 сөзді кітап ретінде Longman Green and Co. баспасында жарық көрді. Сериалдық құқықтары Macmillan's Magazine журналына 100 фунт стерлингке сатылды. Жалпы алғанда, түрлі елдерде Лонгман басылымдарында серияландырылып, жарияланғаны үшін Черчилльге шамамен 700 фунт стерлинг табыс әкелді. Ол 1954 жылы Черчилльдің 80 жылдық мерейтойына орай "Sunday Dispatch" газетінде қайтадан серияланды. Бұл оқиғаның драмалық бейімделуі 1964 жылы BBC радиосының "Saturday Night Theatre" бағдарламасының бөлігі ретінде эфирге берілді, ал 1956 жылы АҚШ-та қысқартылған нұсқасы көрсетілді, оны Черчилль өзі түпнұсқаның "құмарлықпен толған, қызықты мелодрама" мәртебесінен айырылғандығы үшін сынға алды. Алғашқы басылымы 1899 жылдың қараша айында Лонгманс баспасынан АҚШ-та 4000 данамен және 1,25 доллар бағамен шығарылды. 1900 жылдың қаңтарында Ұлыбританияда 6 шиллингке 1500 данадан тұратын басылым осыған ілесіп шықты. Империя бойынша таратылған колониялық басылымның 4500 данасы шығарылды, бірақ Канадада Copp Clark сол Лонгман баспасын пайдаланып жеке басылым шығарды. 1908 жылы Ұлыбританияда Джордж Ньюнес 6 пенниге 128 беттік суреттелген басылымды жариялады. 1915 жылы Ходдер мен Стоутон 7 пенниге 25000 дана және 260 беттен тұратын жаңа қатаң мұқабалы басылымды шығарды. 1956 жылы Рэндом Хаус баспасы 241 беттік екінші американдық басылымды шығарды, оның бағасы 3,50 долларға дейін өсті. 1957 жылы Бикон Букс 222 беттік қағаздық басылымды Ұлыбританияда 2 шиллинг 6 пенниге шығарды. 1973 жылы Седрик Чиверс Лтд. кітапхана қауымдастығының атынан 260 беттік қатаң мұқабалы басылымды 2,20 фунт стерлингке шығарды. 1976 жылы АҚШ-та Amereon House тағы бір басылымды шығарды. 1990 жылы Лео Купер тағы бір Ұлыбританиялық басылымды жариялады, сондай-ақ басқа да басылымдар жасалды. Шетел тілдеріне аударылған көптеген басылымдар бар. Француз тіліндегі делюкс басылымы туралы ақпарат алу үшін француз тілдік Уикипедияны және Антуан Капедің 2019 жылғы Хиллсдейл колледжінің "Саврола: Черчилльдің романы және оның ең әдемі нұсқасы" атты мақаласын (ағылшын тілінде) қараңыз.

Savrola was initially published as a book of 345 pages and 70,000 words by Longman Green and Co. The serial rights were sold to Macmillan's Magazine for £100. Overall, by serialisation and publication in the Longman editions in different countries it earned approximately £700 for Churchill. It was serialised again in the Sunday Dispatch in 1954 on the occasion of Churchill's 80th birthday. A dramatisation of the story was broadcast in 1964 as part of Saturday Night Theatre by BBC Radio, while it was televised in the States in 1956 in a brief version which Churchill himself criticised as lacking the original's status as “a thorough going rip roaring melodrama”. The first edition was published in the US by Longmans in November 1899, with a print run of 4,000 copies and a price of $1.25. This was shortly followed in January 1900 by the UK edition of 1,500 copies priced 6 shillings. 4,500 copies were issued of a colonial edition distributed throughout the empire, although a separate edition was issued in Canada by Copp Clark using the same Longman's imprint. In 1908 a paperback illustrated edition of 128 pages was published in the UK by George Newnes for 6d. In 1915 a new hardback edition of 25,000 copies and 260 pages was issued by Hodder and Stoughton for 7d. In 1956 a second American edition of 241 pages was published by Random house, now risen to $3.50. In 1957 a paperback edition of 222 pages was issued in the UK by Beacon books for 2s 6d. In 1973 a hardback edition of 260 pages was published by Cedric Chivers Ltd. on behalf of the library association for £2.20. Another USA edition was produced in 1976 by Amereon House. In 1990 Leo Cooper published a further UK edition, and others have been produced. There have been a number of editions translated into foreign languages. For the French de luxe edition, see French Wikipedia (in French) and the 2019 Hillsdale College article (in English) by Antoine Capet, "Savrola : Churchill's Novel, and Its Most Beautiful Appearance".