Кіріспе
Босанғаннан кейінгі көңіл күйдің шаршауы, сондай-ақ нәрестелік көңіл күйдің шаршауы және аналық көңіл күйдің шаршауы деп те аталады, бұл өте жиі кездесетін, бірақ өзінен-өзі шектеліп отыратын жағдай. Ол бала туғаннан кейін көп ұзамай басталып, көңіл-күйдің ауысуы, тітіркену және көз жастың ішке құлап тұруы сияқты түрлі белгілермен көрінеді. Аналар жағымсыз көңіл-күй сезімдерін зор қуанышпен бірге бастан өткере алады. Жаңадан ана болған әйелдердің 85%-ы босанғаннан кейінгі көңіл күйдің шаршауына шалдығады, бұл белгілер бала туғаннан кейін бірнеше күн ішінде басталып, екі аптаға дейін сақталады. Емдеу көмекші болып табылады, оның ішінде жеткілікті ұйқы мен эмоционалдық қолдауды қамтамасыз ету кіреді. Егер белгілер күнделікті өмірге кедерілтіретіндей болса немесе екі аптадан астам сақталса, адамға босанғаннан кейінгі депрессия және босанғаннан кейінгі үрейлік сияқты байланысты психикалық жағдайларды анықтау үшін қаралуы керек. Бұл жағдайдың алдын алуға болатыны белгісіз, бірақ пациенттің күйзелісін азайтуға көмектесетін білім беру және сенімділік маңызды.
Себептер
Босанғаннан кейінгі көңіл күйдің себептері толыққанды анықталған жоқ. Босанғаннан кейінгі көңіл күйі мен босанғаннан кейінгі депрессияның пайда болу себептерін зерттеген көптеген гипотезалар босанғаннан кейін болатын маңызды биологиялық және психоәлеуметтік өзгерістердің өзара байланысына негізделген.
Психоәлеуметтік себептері
Жүктілік және босанғаннан кейінгі кезең – әйелдің босанғаннан кейінгі көңіл күйдің түсініксіздігіне (блюзға) осалдығын арттыратын маңызды өмірлік оқиғалар. Тіпті жоспарланған жүктілік болған жағдайда да, күмәндану немесе өкініш сезімі болу қалыпты жағдай, және нәрестеге бейімделу үшін уақыт керек. Жаңа ата-аналардың көптігі баяндайтын сезімдер мен өмір салтының өзгеруі босанғаннан кейінгі көңіл күйдің алғашқы белгілерінің пайда болуына әсер етуі мүмкін: Босанғаннан кейінгі кезеңдегі маңызды гормоналды өзгерістер көңіл күйдің бұзылуын тудыруы мүмкін, дәл сол сияқты, етеккір циклы алдындағы гормоналды шағын өзгерістер көңіл күйдің ауытқуына себеп болады. Зерттеулер гормон деңгейі мен босанғаннан кейінгі көңіл күйінің бұзылуы арасындағы тұрақты байланысты анықтаған жоқ. Кейбір зерттеушілер нәтижелердің өзгеше болуының себебі әртүрлі әйелдер тобының гормоналды өзгерістерге сезімталдығының әртүрлі болуымен байланысты деп санайды. Сондықтан, көңіл күйдің бұзылуы гормондардың абсолютті деңгейіне емес, генетикалық бейімділік және психосоциалдық стрес факторларына байланысты әйелдің гормоналды өзгерістерге сезімталдығымен байланысты болуы мүмкін. Триптофан, пролактин, қалқанша безі гормоны және басқалары жылдар бойы зерттелді, бірақ нақты нәтижелерге қол жеткізілген жоқ. Соңғы зерттеулер ішек микробиомы мен перинатальдық көңіл күй және қысыну арасындағы байланыс мүмкіндігін көрсетіп отыр.
Жіктеу
Босанғаннан кейінгі көңілділіктің дұрыс диагностикалық жіктелуі толыққанды анықталған жоқ. Босанғаннан кейінгі көңілділік бұрыннан бері босанғаннан кейінгі психикалық аурулар спектріндегі ең жеңіл жағдай ретінде қарастырылып келді, оған босанғаннан кейінгі депрессия және босанғаннан кейінгі психоз кіреді. Дегенмен, әдебиетте босанғаннан кейінгі көңілділік дербес жағдай болуы мүмкін деген пікірлер де кездеседі. және Стейн шкаласы.
Дифференциалдық диагностика
Туыс болғаннан кейінгі көңіл күйдің өзгеруі симптомдары аналардың көпшілігінде кездеседі және бұл жағдай өздігінен шектеледі. Дегенмен, осыған байланысты психиатриялық жағдайларды ескеру маңызды, себебі олардың барлығы көрінісі мен басталу уақыты жағынан ұқсас келеді. Туыс болғаннан кейінгі қорқыныш Туыс болғаннан кейінгі көңіл күйдің өзгеруінде жиі қорқыныш пен тітіркеніш белгілері басым болады. Алайда, туыс болғаннан кейінгі қорқынышқа қарағанда, көңіл күйдің өзгеру белгілері аз ауыр болып, өздігінен басылады және екі аптадан аспайды. Туыс болғаннан кейінгі депрессия Туыс болғаннан кейінгі депрессия мен көңіл күйдің өзгеруі симптомдары алғашқыда бір-бірінен ажыратылмауы мүмкін. Дегенмен, көңіл күйдің өзгеру белгілері аздап ауыр болып, өздігінен жойылады және екі аптадан аспайды. Күйзеліске ұшыраған аналардың депрессияға шалдығу қаупі жоғары. Туыс болғаннан кейінгі психоз – психиатриялық шұғыл жағдай болып саналады және ауруханаға жатқызуды қажет етеді. Сонымен қатар, түрлі медициналық қосымша аурулар психиатриялық симптомдарды имитациялауы немесе күшейте алады.
Скрининг
Босанғаннан кейінгі көңілсіздікке арналған нақты скринингтік ұсыныстар жоқ. Дегенмен, көптеген кәсіби ұйымдар жүктілік және босанғаннан кейінгі кезеңде депрессияны тексеруді және/немесе эмоционалдық денсаулықты бағалауды ұсынады. Жалпыға бірдей скрининг осы кезеңде жеңіл психикалық бұзылыстары бар әйелдерді және ауыр симптомдар даму қаупі жоғары әйелдерді анықтауға мүмкіндік береді. Нақты ұсыныстар төменде келтірілген:
American College of Obstetrics and Gynecology (ACOG): In 2018, ACOG recommended universal screening for depression and anxiety using a validated tool at least once during pregnancy or postpartum, in addition to a full assessment of mood and well being at the postpartum visit. This is in addition to existing recommendations for annual depression screening in all women. American Academy of Pediatrics (AAP): In 2017, the AAP recommended universal screening of mothers for postpartum depression at the 1 , 2 , 4 , and 6 month well child visits. United States Preventative Services Task Force (USPSTF): In 2016, the USPSTF recommended depression screening in the general adult population, including pregnant and postpartum women. Their recommendations did not include guidelines for frequency of screening.
Американдық акушерлік және гинекология колледжі (ACOG): 2018 жылы ACOG жүктілік немесе босанғаннан кейінгі кезеңде кем дегенде бір рет, расталған әдіс қолданып депрессия мен мазасыздыққа скрининг жасауды, сондай-ақ босанғаннан кейінгі визитте көңіл-күй мен денсаулықты толық бағалауды ұсынды. Бұл барлық әйелдердегі жылдық депрессияны тексеру ұсыныстарына қосымша.
American College of Obstetrics and Gynecology (ACOG): In 2018, ACOG recommended universal screening for depression and anxiety using a validated tool at least once during pregnancy or postpartum, in addition to a full assessment of mood and well being at the postpartum visit. This is in addition to existing recommendations for annual depression screening in all women. American Academy of Pediatrics (AAP): In 2017, the AAP recommended universal screening of mothers for postpartum depression at the 1 , 2 , 4 , and 6 month well child visits. United States Preventative Services Task Force (USPSTF): In 2016, the USPSTF recommended depression screening in the general adult population, including pregnant and postpartum women. Their recommendations did not include guidelines for frequency of screening.
Американдық педиатрия академиясы (АПА): 2017 жылы АПА аналарды босанғаннан кейінгі депрессияға 1, 2, 4 және 6 айлық балаға барып тексеруді ұсынды.
American College of Obstetrics and Gynecology (ACOG): In 2018, ACOG recommended universal screening for depression and anxiety using a validated tool at least once during pregnancy or postpartum, in addition to a full assessment of mood and well being at the postpartum visit. This is in addition to existing recommendations for annual depression screening in all women. American Academy of Pediatrics (AAP): In 2017, the AAP recommended universal screening of mothers for postpartum depression at the 1 , 2 , 4 , and 6 month well child visits. United States Preventative Services Task Force (USPSTF): In 2016, the USPSTF recommended depression screening in the general adult population, including pregnant and postpartum women. Their recommendations did not include guidelines for frequency of screening.
АҚШ-тың алдын алу қызметтері жөніндегі жұмыс тобы (USPSTF): 2016 жылы USPSTF жүкті және босанғаннан кейінгі әйелдерді қоса алғанда, жалпы ересектер арасында депрессияны тексеруді ұсынды. Олардың ұсыныстарында скринингтің жиілігі туралы нұсқаулар жоқ.
American College of Obstetrics and Gynecology (ACOG): In 2018, ACOG recommended universal screening for depression and anxiety using a validated tool at least once during pregnancy or postpartum, in addition to a full assessment of mood and well being at the postpartum visit. This is in addition to existing recommendations for annual depression screening in all women. American Academy of Pediatrics (AAP): In 2017, the AAP recommended universal screening of mothers for postpartum depression at the 1 , 2 , 4 , and 6 month well child visits. United States Preventative Services Task Force (USPSTF): In 2016, the USPSTF recommended depression screening in the general adult population, including pregnant and postpartum women. Their recommendations did not include guidelines for frequency of screening.
Алғашқы профилактика
Босанғаннан кейінгі көңіл күйдің себептері туралы әртүрлі мәліметтерді ескере отырып, алдын алу шаралары осы жағдайдың даму қаупін азайтуға көмектеседі-ау дегені белгісіз. Дегенмен, жүктілік кезеңінде әйелдерге босанғаннан кейінгі көңіл күйдің өзгеруі туралы ақпарат беру, оларды жаңа сәбиді күту мен қуанышпен күтудің арасында жиі күтпеген және алаңдатарлық болатын бұл белгілерге дайындауға көмектеседі. Жаңа туған ата-аналарға босанғаннан кейін көңіл күйдің төмендеуі – жиі кездесетін және уақытша жағдай екенін түсіндіру маңызды. Емхана қызметкерлері пациенттерге және олардың отбасына ананың босанғаннан кейін жеткілікті қолдау мен демалыс алуы үшін алдын ала дайындалуларын ұсынуы мүмкін. Сонымен қатар, олар отбасы мен достарға босанғаннан кейінгі депрессия және босанғаннан кейінгі психоз сияқты ауыр перинаталдық психиатриялық жағдайлардың дамуы мүмкін екенін білдіретін белгілер туралы ақпарат беруі және қажетті ресурстарды ұсынуы керек.
Эпидемиология
Бала туғаннан кейінгі көңіл күйдің өзгеруі – өте көп кездесетін жағдай, көптеген деректерге сәйкес, жаңадан ана болған әйелдердің шамамен 50-80%-ына әсер етеді. Дегенмен, әдебиеттерде таралу көрсеткіштері қолданылған критерийлерге байланысты 26-ден 85%-ға дейін кең ауқымда өзгереді. Стандартталған диагностикалық критерийлердің болмауы, медициналық көмекке жүгінудегі тұрақсыздық және симптомдарды кері перспективадан есептеудің әдістемелік шектеулері салдарынан нақты көрсеткіштерді анықтау қиын. Зерттеулер бала туғаннан кейінгі көңіл күйдің өзгеруінің түрлі елдер мен мәдениеттерде кездесетінін көрсетеді, бірақ таралу көрсеткіштерінде айтарлықтай айырмашылықтар бар. Мысалы, әдебиеттегі мәліметтер бойынша, Жапонияда бұл көрсеткіш 15%-ды құрайды, ал Иранда – 60%-ға жетеді. Мұндай әртүрліліктің себебі мәдени нормалар мен күтулерге байланысты симптомдарды толық жарияламау болуы мүмкін.
Ұрғашы
Жаңа әкелер де босанғаннан кейінгі көңіл күйдің төмендеуіне тап бола ма деген сұраққа қатысты әдебиеттер жеткіліксіз. Дегенмен, әйелдердегі босанғаннан кейінгі көңіл күйдің төмендеуі мен депрессияның себептері ұқсас болғандықтан, ерлердегі босанғаннан кейінгі депрессияның таралуын зерттеу маңызды болуы мүмкін. 2010 жылы JAMA журналында жарияланған, әртүрлі елдерден 28 000-нан астам қатысушыны қамтыған мета-талдау, жүктілікке дейінгі және босанғаннан кейінгі депрессияның ерлердің шамамен 10%-ына әсер ететінін көрсетті. Бұл талдау 2016 жылы тәуелсіз зерттеу тобымен жаңартылды, олар 40 000-нан астам қатысушы арасында таралудың 8,4% құрайтынын анықтады. Екі зерттеу де бұрын хабарланған, Ұлыбританияда жүргізілген екі ірі когорттық зерттеуде көрсетілген 3-4% көрсеткіштен айтарлықтай жоғары болды, бұл елдер арасындағы әртүрлілікті көрсетеді. Екі мета-талдау да АҚШ-та (12,8-14,1%) халықаралық зерттеулермен (7,1-8,2%) салыстырғанда жоғары көрсеткіштерді анықтады. Бұдан бөлек, әке мен ананың депрессиясы арасында орташа оң корреляция байқалды (r = 0,308; 95% CI, 0,228-0,384).