Кіріспе

Трафальгар жолы – Трафальгар шайқасының жаңалықтарын Фалмуттан Лондонның Адмиралтействосына құрлықпен жеткізу үшін пайдаланылған тарихи маршрут. 1805 жылдың қараша айындағы алғашқы хабаршы – 4 қарашада жаман ауа-райынан кейін Фалмутқа жеткен, Лейтенант Джон Ричардс Лапенотьер. Ол дереу Лондонға беттеп, 21 қазан 1805 жылы Трафальгар шайқасында Лорд Нельсонның жеңісі мен қазасы туралы маңызды хабарламаларды жеткізді. Бас қолбасшы адмирал Лорд Нельсонның шайқаста қаза болғаннан кейін, оның орынбасары вице-адмирал Кэтберт Коллингвуд британдық флотқа басшылық етті. Оның «Royal Sovereign» кемесі зақымданғандықтан Коллингвуд операцияларды басқару үшін зақымдалмаған фрегатқа көшті. Шабыс аяқталғаннан кейін күшті дауыл болды, ол бірнеше күнге созылды. Коллингвуд өзінің және жаудан алынған кемелердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге тап болды: сонымен бірге ол шайқастың нәтижесін Лондондағы Адмиралтействоға мүмкіндігінше жылдам жеткізуі керек болды.

Бірінші жөнелту

Коллингвуд шайқастың алғашқы есептерін Лапенотьерге сеніп тапсырды, бірақ дауылға байланысты оны бірден жіберуге болмады. 26 қазан күні «Пикль» кемесі босатылды: Лапенотье 22 қазанда жазылған Коллингвудтың алғашқы хабарламасын, оның алғашқы баяндамасын, сондай-ақ 24 қазанда жазылған, дауылдың аман қалған кемелерге тигізген әсерін сипаттаған екінші хабарламасын жеткізді. Ол флотқа жолданған екі жарлықтың көшірмесін де алып жүрді. «Пикль» 4 қарашада Фалмутқа жетті, ал Лапенотье Лондонға құрлық жолымен сапарлады. Ол «четыре жұп жылқысы бар экспресс-почта арбасында» жолға шықты. Лапенотиер жеткізген Коллингвудтың төрт құжатының өңделген нұсқалары 6 қарашада «Лондон газеті» газетінде, содан кейін көптеген баспасөз беттерінде жарияланды. Бірінші есепте былай делінген: «Қайтарымдар келгенде қаза тапқандардың саны өте көп болады деп қорқамын; бірақ шайқас болғаннан бері желдің күшті соғуына байланысты, әлі кемелерден ешқандай мәлімет жинау мүмкін болған жоқ». Бұл жаңалық, әсіресе Трафальгар шайқасында Нельсонмен бірге болған 18 465 теңізшінің отбасыларында түсінікті алаңдаушылық тудырды, олар қаза тапқандардың тізімін, яғни «қасапшының шоттарын» білуге асықты. Лапенотиердің сапары шамамен 271 мильді құрады, оған 38 сағат уақыт кетті және 46 фунт стерлинг тұрады. Фалмуттан Лондонға дейін жолда жылқыны 21 рет ауыстыруға тура келді, ал оның «шығындар есебі», Адмиралтейство мұрағатында сақталған, оның бағытын, жылқыны қай жерде ауыстырғанын және шығындарын көрсетеді. Ол 1805 жылғы Фалмуттан Лондонға дейінгі басты почталық жолмен жүрді, сондықтан әр кезең 10 мен 15 миль аралығында, сағатына 7 мильдей жылдамдықпен өтті. Әр кезеңге кеткен шығындар:

Фалмуттан Труроға: £1 : 2 : 6
Бландфордқа: £2 : 10 : 6
Blue Anchor-ға: £2 : 17 : 0
Woodyates-қа: £2 : 5 : 0
Bodmin-ға: £1 : 19 : 0
Salisbury-ге: £1 : 17 : 6
Andover-ға: £3 : 6 : 6
Okehampton-ға: £2 : 15 : 0
Overton-ға: £3 : 4 : 0
Crockernwell-ге: £1 : 13 : 0
Basingstoke-қа: £1 : 16 : 6
Exeter-ге: £1 : 14 : 0
Hartford Bridge-ге: £1 : 17 : 6
Honiton-ға: £1 : 15 : 6
Bagshot-қа: £2 : 14 : 0
Axminster-ге: £1 : 12 : 0
Staines-қа: £1 : 11 : 7
Bridport-қа: £1 : 17 : 6
Hounslow-қа: £1 : 16 : 6
Dorchester-ге: £1 : 14 : 6
Admiralty-ге: £2 : 14 : 6
Барлығы: £46 : 19 : 1

Қазірге дейін ол қай жерден жаңа жылқы алғанын көрсететін ешқандай жазба табылған жоқ, бірақ кішкентай жерлерде, мүмкін, бір ғана тұрақ немесе почталық үй болған болуы мүмкін.

"Тұрмысы"

Нельсон 18 зеңбірекке ие шлюптың командирі Джон Сайксқа Португалияның оңтүстік-батысындағы Сент-Винсент мүйісін күзетуге бұйрық берді. 28 қазанда ол үйге бет алған «Пикл» кемесімен кездесті. Лапенотьердің шайқас туралы жаңалықтарын естіген соң, ол бұйрық берілген өзінің қарауылдық орнынан бас тартып, «Пиклді» оның қауіпсіздігі үшін сүйемелдеуге шешім қабылдады, бірақ олар қатты дауылда бір-бірін көрісін жоғалтты. 4 қарашада Плимутқа келген Сайкс адмирал Уильям Янгқа хабарласты, ол «Пиклдің» жоғалып кеткен болуынан қаушады. Алдын ала шара ретінде адмирал Сайкске Адмиралдыққа барып, Лапенотьерден теңізде білген шайқастың сипаттамасын баяндауға бұйырды. Сайкс Эксетерге жеткенде, Лапенотьер де, Сайкс та Лондонға қарай бірдей жолмен, бірақ білмей, бірнеше шақырым қашықтықта шапшаңдықпен жүргендерін білмеді. Олар Дорчестерге жеткенде, куәліктерде екі офицердің арасы бір сағатқа жуық болғаны айтылған. Сайкс 6 қарашада сағат 2-де Адмиралдыққа жетті, Лапенотьерден шамамен бір сағатқа кейін.

Екінші жөнелту

28 қазанға дейін Коллингвуд өзінің туын «Эвриалға» ауыстырып, кейбір кемелерден осы ақпаратты қамтитын екінші хабарлама жіберді. Лейтенант Роберт Бенджамин Янг, «Каттер» (Трафальгар шайқасындағы ең кішкентай кеме) командирі, бұл хабарламаны Португалияның Альгарве аймағындағы Фаро қаласына жеткізіп, британ консулына тапсырды, ол оны Лиссабондағы британ елшілігіне жеткізді. Одан ол 4 қарашада келесі реттік почта кемесімен, «Лорд Уолсингхеммен» бірге жүріп, 13 қарашада Фалмутқа жетті. Арнайы дилижанс поштаны Лапенотьер барып өткен жолмен жеткізіп, 15 қарашада жұма күні Лондонның Адмиралтействосына жеткізді. «Таймс» газетінде 18-і дүйсенбі күні жарияланған қаза болғандардың тізімі «Рояль Суверейн», «Марс», «Дредноут», «Беллерофонт», «Минотавр», «Аякс», «Дефайанс», «Левиафан», «Дифенс» және «Кек алу» кемелерінің отбасыларының он бір күндік алаңдауын аяқтады.

Үшінші жөнелту

4 қарашаға дейін зақымдалған британдық кемелерде тәртіп орнатылып, Коллингвуд өзінің штаб-квартирасын "Эвриалдан" Жерорта теңізі эскадрильясының кемесіне, шайқасқа қатысқаннан кейін Коллингвудқа қосылған кемеге көшірді. Испан тұтқындарын Испанияға қайтару жұмысы да қарқынды жүргізілді. Ол енді үшінші хабарламасымен "Эвриалды" Англияға жіберуге мүмкіндік алды, ол 7 қарашада Трафальгар мүйісінен француз бас қолбасшысы адмирал Пьер де Вильнёвпен бірге кемеге мінді. 24 қарашада жексенбі күні Фолмуттан хабарлама келді: "Құрметті капитан Блэквуд бүгін кешке "Эвриал" патшалық кемесінен осы жерге келді, ол таңертең Лизардты тастап, 8 веслолық қайығымен келді; ол дереу Лондонға хабар жеткізу үшін кетті". Блэквуд Лапенотьердің ізімен 26 қарашаның кешкі уақытында Лондонға жетті, ал 28 қарашадағы бейсенбідегі "Таймс" газеті Коллингвудтың жеңілген француз және испан флоттарының кемелерінің жағдайы мен орналасқан жері туралы бағасын, жүлде тізімін жариялады. Сол хабарламада "Жеңіс", "Британия", "Темерэйр", "Принц", "Нептун", "Агамемнон", "Спартиат", "Африка", "Беллис", "Колосс", "Ахилл", "Полифем" және "Свифтсюр" кемелерінен алғашқы мәліметтер де келтірілді. Жүлде тізімінде шайқас кезінде төрт француз кемесі "оңтүстікке қарай бұрылып, қашып кеткені" және олардың қайда екені Коллингвудқа үшінші хабарламасын жазғанда әлі белгісіз болғаны айтылды.

Қосымша жөнелтілімдер

Алайда, Адмиралтейство алаңдамады, өйткені ол қашып кеткен француз кемелерінің қайда екені туралы өте қанағаттанарлық хабарламаларды Батыс аймақтан Лондонға келген тағы бір елшіден алған еді. 9 қараша күні сенбіде "Эолус" фрегаты Плимутқа 4 қарашада капитан сэр Ричард Страханның "Ортегал" мүйісі жанында оларды олжа ретінде алғанын хабарлап келді. "Эолус" кемесінің капитаны лорд Фицрой "сағат 10-да лаврмен безендірілген аттармен бір шолпан және төрт атпен Адмиралтействоға хабарламалармен жолға шықты". Келесі күні "Феникс" кемесінің капитаны Бейкер Плимутқа келді және Ортегал шайқасының толыққанды мәліметтерімен, соның ішінде британдық жарақат алғандардың тізімімен Лондонға тағы бір шолпанмен аттанды. Бұл офицерлер жеткізген мәліметтер 11 және 12 қарашада Лондонда жарияланды. Лорд Фицрой мен капитан Бейкер Плимуттан саяхаттағанмен, олар Эксетерде "Трафальгар жолына" қосылып, Лондонға дейін осы жолмен сапарлады.

Коллингвудтың төртінші хабарламасы

Трафальгардан келген соңғы жаңалықтарда 4 желтоқсанда Лондонда жарияланған "Тоннанттың" қаза тапқандар тізімі болды. Бұл жаңалық 9 қарашада "Евриал" кемесі кеткен соң, "Квин" Спартел мүйісіне тоқтағаннан кейін Колингвудқа жеткен жоқ. Осы есепті қамтитын хабарлама Лиссабонға, ал одан әдеттегі "Тауншенд" почта кемесімен жіберілді, ол 29 қарашада Фалмутқа жетті. Кемемен келген хаттар да сол таныс жолмен Адмиралтействоға жіберілді.

2005 жыл - екі жүз жылдығы

Лейтенант Лапенотьердің және одан кейін келген хабаршылардың почталық арбамен жасаған 37 сағаттық саяқаты 2005 жылы «Трафальгар жолының» ашылуымен және «Жаңа Трафальгар хабарламасы» мерекесімен еске алынды. Оның Корольдік Ұлылығының ханшайымы 2005 жылдың 4 тамызында Фалмут қаласында жол бойындағы іс-шаралар сериясын бастау үшін тақта ашты. Жол бойында орналасқан бірнеше ескерткіш тақталар оның саяқаты туралы толық мәлімет береді және Трафальгар шайқасында Нельсонмен бірге шайқасқан жергілікті тұрғындарды құрметтейді. Оларды Фалмут, Пенрин, Перранвелл, Труро, Фреддон, Бодмин, Лансестон, Лифтон, Бридстоу, Окегемптон, Стиклепат, Крокернвелл, Тедберн Сент-Мэри, Наддервотер, Эксетер, Клайст-Хонитон, Хонитон, Уилмингтон, Килмингтон, Аксминстер, Бридпорт, Дорчестер, Блэндфорд Форум, Вудиатес, Солсбери, Андовер, Овертон, Бейсингсток, Хартфордбридж, Камберли, Багшот, Эгам, Стайнс, Хоунслоу, Брентфорд және Чизвик, Хаммерсмит, Кенсингтон, Канада үйі және соңында Уайтхоллдағы Ескі Әскери-теңіз министрлігі ғимаратында көруге болады. Ординарлық карта жасау институты маршруттың сипаттамалық инсерттерімен және тарихи уақыт жобасымен арнайы еске алу картасын шығарды. 2017 жылы «Трафальгар жолының» күтушілері «1805 клубы» маршрутты және оның тарихын жаңарту үшін LIBOR грантынан қайырымдылық қаржыландыруға өтініш берді және оны алды.