Сібірлік мүскі елігі (Moschus moschiferus) – Солтүстік Азия тау ормандарында кездесетін, қорғауға алынған жануар. Браконьерлік салдарынан саны азайып барады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
сүтқоректілер түрі
Species of mammal
Сібірлік мускус бұғысы (Moschus moschiferus) – Солтүстік-Шығыс Азияның таулы орманды аймақтарында кездесетін мускус бұғысы. Ол негізінен Оңтүстік Сібір тайгасында кең таралған, бірақ Моңғолияның, Ішкі Моңғолияның, Маньчжурияның және Корей түбегінің кейбір бөліктерінде де кездеседі. Оның кішкентай дене бітімі оған тасты жердегі тар жарықтарға тығылып, жыртқыштардан жасыруға мүмкіндік береді, сонымен қатар ол жыртқыштардан өте жылдам қашуға қабілетті. Тісі болғанымен, Сібірлік мускус бұғысы шөпқоректі жануар, оның негізгі тамағы – еліктер. Мускус безі үшін қырып-жоюдың көп болуына байланысты, бұғылардың саны азаюда. Болжам бойынша, келесі үш буын ішінде популяция кем дегенде 30%-ға төмендеуі мүмкін. Дегенмен, аталған елдердің барлығы мускус бұғысының санын қалпына келтіру үшін күш-жігер жұмсап бастады.
The Siberian musk deer (Moschus moschiferus) is a musk deer found in the mountain forests of Northeast Asia. It is most common in the taiga of southern Siberia, but is also found in parts of Mongolia, Inner Mongolia, Manchuria and the Korean peninsula. Their small shape allows them to hide from predators through tiny openings in the rocky terrain and also allows them to run exceptionally fast from their predators. Although bearing fangs, Siberian musk deer are actually herbivores, with their main source of nutrients being lichens. Due to the severe amount of poaching for its musk gland, the deer population is continuing to decrease. It is expected that the population will be reduced to at least 30% over the next three generations. However, efforts from each of the cited countries are beginning to restore the musk deer's population.
Жетілу және жұптасу
Сібірлік шаянның толық жетілуіне шамамен бір жыл уақыт қажет, ал орташа есеппен шаян 10–14 жыл өмір сүреді. Қоспалану маусымында еркек шаяндар мүйіздің орнына тіс өсіреді.
It takes approximately a year for the Siberian musk deer to reach maturity, with an average deer living 10–14 years. During breeding season, male deer will grow tusks instead of antlers.
Әдеп-тұрыс
Маск өзінің аумағын белгілеп, шекараны бұзушы елендерге өтпеуді ескертеді. Аумағын белгілегенде, шаян құлаған бұтақтарды, ағаш діңдерін, сондай-ақ өсімдік сабақтарын жинап, оларды шеңберге орналастырады. Әртүрлі бұтақтарды шеңберге қоя отырып, шаян көбінесе оларды иіспен тексеріп, денесінің артқы жағын белгіленген аумаққа бұрады. Сибирь шаяны аумағын белгілеудің тағы бір жолы – бұрын белгіленген немесе иесіз аумақтарға нәжіс тастау.
Musk will mark their territory, warning trespassing deer not to cross the boundary. When marking their territories, musk deer gather fallen branches, tree trunks, as well as plant stems, and place them in a circle. While placing the various branches around the circle, the deer will often do an olfactory examination and turn the back of its body towards the marked territories. Another way the Siberian musk deer will mark its territory is by defecating in already marked territories or unclaimed territories.
Тұрғылықты ортасы мен тамақтану
Сибирьдің көптеген шаяндары көбінесе түнгі өмір салтымен өтеді, таулы тайгаларда және азық-түлігі мол бұталы беткейлерде қоныстанады. Тасты жер сібір жолбарысы, амурлық барс, қарлы барс, еуразиялық рысь, қасқыр, қызыл түлкі, қоңыр аю, азиялық қара аю, құндыз және сары мойынды мартен сияқты көптеген жыртқыштардан жасырынуға қолайлы жарықтар мен жартастарды ұсынады. Шаяндар оңай қорытылатын, құнарлы, протеинге бай және талшықтары аз тағамдарды артық жақсы көреді. Қыс айларында шаяндар тіпті нашар сапалы азық-түлікпен де тіршілік ете алады, яғни протеині аз, бірақ энергиясы жоғары және оңай қорытылатын тағамдармен. Олардың рационының көп бөлігі лишайниктерден, қарағай инелерінен, жапырақтардан және ағаш қабығынан тұрады. Қыс мезгілінде шаянның рационының 99 пайызы лишайниктерден құралады. Сібір шаяны оңай қорытылатын, құнарлы тағамдарды қалайтыны белгілі.
Most Siberian musk deer are generally nocturnal, inhabiting the mountainous taiga and found in shrub covered slopes where foods are abundant. The rocky location provides crevices and crags for the musk deer to hide from many predators, such as Siberian tiger, Amur leopard, snow leopard, Eurasian lynx, wolf, Red fox, brown bear, Asian black bear, wolverine and yellow throated marten. Musk deer have a preference for easily digestible nutritious foods that are both rich in protein and low in fibre. During periods of winter, musk deer can survive in even poorer food quality ranging in foods that are low in proteins but are high in energy and can be easily digested. The majority of their diet consists mostly of lichens, pine needles, leaves, and tree barks. During the winter, 99% of the musk deer's diet is lichens. Siberian musk deer have a preference for easily digestible nutritious foods.
Сипаттамалары
Бұл түр көбінесе түнгі уақытта белсенді және қысқа қашықтықтарға ғана көшіп-қоныс жасайды. Ол теңіз деңгейінен жоғарырақ биіктіктерді ұнатады, ересектердің салмағы ...-қа жетеді. Сібір шаяны IUCN (Халықаралық табиғатты қорғау одағы) тарапынан "Қауіпті жағдайда" деп жіктеледі. Оны мускус безі үшін аулайды, оның бір килограмы 45 мың долларға дейін бағаланады. Ересек еркектен бірнеше он грамм ғана алуға болады. Безді шаянды өлтірмей алып тастау мүмкін, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. 2016 жылы Кореяның Sooam Biotech компаниясы түрді сақтау мақсатында Сібір шаянын клондауға тырысқаны туралы хабарланды. Сібір шаянының ең айқын ерекшеліктері – оның тістері және кенгуруға ұқсас бет пішіні. Еркектер мүйіздің орнына тістерін өсіреді, оларды көрсету үшін пайдаланады. Сахалин аралында осы түрдің ерекше бір түрі таралған.
The species is largely nocturnal and migrates only over short distances. It prefers altitudes of more than Adults are small, weighing
The Siberian musk deer is classified as Vulnerable by the IUCN. It is hunted for its musk gland, which fetches prices as high as $45,000 per kilogram. Only a few tens of grams can be extracted from an adult male. It is possible to remove the gland without killing the deer, but this is seldom done. In 2016, the Korean company Sooam Biotech was reported to be attempting to clone the Siberian musk deer to help conserve the species. The most striking characteristics of the Siberian musk deer are its tusks and kangaroo like face. Males grow the teeth for display instead of antlers. A distinct subspecies roams the island of Sakhalin.
Мисктің химиялық құрамы
Сібірлік шаянның препуциалдық без секрециясы бос май қышқылдары мен фенолдардан (10%), балауыздардан (38%) және стероидтардан құралған. Стероид фракциясынан холестанол, холестерин, андростерон, Δ4 3α гидрокси 17 кетоандростен, 5β,3α гидрокси 17 кетоандростен, 5α,3β,17α дигидроксиандростен, 5β,3α,17β дигидроксиандростен және 5β,3α,17α дигидроксиандростенді бөліп алуға болады. Секреция липидтерінің арасында 3 метилпентадеканон (мускон) анықталған жоқ.
Siberian musk deer preputial gland secretions are constituted of free fatty acids and phenols (10%), waxes (38%) and steroids. Cholestanol, cholesterol, androsterone, Δ4 3α hydroxy 17 ketoandrostene, 5β,3α hydroxy 17 ketoandrostane, 5α,3β,17α dihydroxyandrostane, 5β,3α,17β dihydroxyandrostane and 5β,3α,17α dihydroxyandrostane can be isolated from the steroid fraction. 3 Methylpentadecanone (muscone) was not identified among the secretion lipids.
Қауіптер
Сібірлік шаянның санының азаюы олардың ең көп болған Қытайда басталды. Атап айтқанда, Сычуань жазығында 1950 жылдары мускус өндірісі ішкі сауданың 80 пайызын құрады.
The decline of the Siberian musk deer's population began in China where the deer population was most abundant. Most notably in the Sichuan plains, the musk production accounted for 80% of the domestic trade in the 1950s.