Моғол империясының куәгері: Никколо Мануччи өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Венециялық саяхатшы, жазушы және дәрігер Николао Мануччи (19 сәуір 1638 – 1717) – венециялық жазушы, өзіндік білім алған дәрігер және саяхатшы, Моғол империясы туралы бірінші қол куәгері ретінде жазбалар қалдырған. Оның еңбегі Моғол билігі тұсындағы Үндістандағы оқиғалар туралы ең құнды шетелдік дереккөздердің бірі саналады. Ол сонымен қатар сол дәуірдегі халықтық сенімдер мен дәстүр-салтын да сипаттаған.

Өмірбаян

Николо (немесе Николò) Мануччи Венецияда Паскалино Мануччи мен Роза Беллиннің отбасында дүниеге келді. Жасөспірім шағында Корфудағы туысына қосылып, ағылшын кемесімен Үндістанға сапар шекті. Делиде ол иезуит миссионерлерімен бірге тұрып, парсы тілін және медицинаның негіздерін үйренді. Ол үйге жүзік жіберді, оны сату арқылы медициналық кітаптарды әкелуге болатынын тапсырды. Бірнеше күмәнді тәжірибелерден кейін, ықпалды пациенттерді сәтті емдеу арқасында ол моғолдар сарайында дәрігер болып жұмыс істеуге мүмкіндік алды. 1653 жылы ол Англия королі II Карлдың Персия шаһы Аббас II және Шах Жаханға жіберген елшісі Генри Бардтың жетекшісі және қызметшісі болып тағайындалды. Бард 1656 жылғы 20 маусымда Ходалда қайтыс болғаннан кейін Мануччи Суратқа көшті. Дара Шикохтың қазасынан кейін ол Патнаға, содан кейін Мирза Раджа Джай Сингхпен жұмыс істеді, ал 1666 жылы португалдық Бассейн мен Гоада жұмыс іздеуге тырысты. Кейін ол дәрігер ретінде Лахорға моғол қызметіне оралды. Кеме апаттағанда ол мүлкін жоғалтты, содан кейін Декандағы Шах Аламның дәрігері болып жұмыс істеді. 1682 жылы ол португалдар мен моғолдар арасында делдалдық жасауға тырысты және португал вице-королі Дом Франсиско де Тавора, Конде де Алвор оны Сантьяго орденінің мүшесі етіп бекітті, бірақ 1686 жылы моғолдардың сенімін жоғалтқаннан кейін бұл мәселе аяқталды. Содан кейін ол Хайдарабадқа, одан кейін Мадрасқа көшті, португал тілмашы Томас Кларктің жесірі Элизабет Хартли Кларкқа үйленді. Ол Мадраста тұрды, Пондичерриде жұмыс істеді, онда ол Гуделор (Куддалор) Порт де Нов көшесінде үй алды. Ол Уильям Гайфорд пен Томас Питтпен жақсы қарым-қатынаста болды. Мануччи өмірінің көп бөлігін Үндістанда өткізді және Шах Жахан, Аурангзеб, Шиважи, Дара Шикох, Шах Алам I, Джай Сингх I және Кират Сингх туралы еуропалық деректердің бірі болып табылады. Ол кітабы үшін бірнеше моғол билеушілерінің миниатюралық суреттерін жасатты. Ол өз еңбегі туралы былай деп жазды: "Мен басқалардың біліміне сүйенген жоқпын және мен көрмеген немесе бастан өткермеген ештеңе айтпадым". Мануччи өмірінің көп бөлігін Үндістанда өткізді. Содан кейін ол 1707 жылы француз тарихшысы Франсуа Катруға берілген "Storia do Mogor" қолжазбасын үйіне жіберді. Мануччидің наразылығына қарамастан, Катру 1715 жылы "Histoire générale de l’empire du Mogul" деген атпен өзінің безендірілген нұсқасын жариялады. Алғашқы нұсқа 1915 жылы Берлинде пайда болды және үш түрлі тілде жазылған. Бұл нұсқа аударылып, кейін жарияланды.

Niccolò (or Nicolò) Manucci was born in Venice to Pasqualino Manucci and Rosa née Bellin. He joined an uncle in Corfu as a teenager and went aboard an English ship to India. In Delhi he lived with Jesuit priests learning Persian and some medical knowledge. He sent a ring back home with instructions that it should be sold for books on medicine to be sent back to him. After several dubious attempts as a medical practitioner with lucky cures effected for some influential patients he seems to have managed to work as a physician in the court of the Mughals. In 1653, he was recruited as a servant and guide by Henry Bard, 1st Viscount Bellomont, envoy from Charles II of England to Abbas II of Persia and Shah Jahan. After Bard died at Hodal on 20 June 1656, Manucci moved to Surat and around 1656 he became an artillery man for Dara Shikoh. Following the death of Dara Shikoh he moved to Patna and later worked with Mirza Raja Jai Singh and in 1666 he tried to find work in Portuguese Bassein and Goa. He then returned to Mughal service in Lahore as a physician. He lost material in a shipwreck and then worked as a physician for Shah Alam in the Deccan. In 1682 he tried to act as an intermediary between the Portuguese and the Mughals and was made a member of the Order of Santiago by the Portuguese Viceroy Dom Francisco de Távora, Conde de Alvor but this ends in 1686 when he lost Mughal trust. He then moved to Hyderabad and then to Madras, marrying Elizabeth Hartley Clarke, widow of Portuguese interpreter Thomas Clarke. He lived in Madras with some work at Pondicherry where he obtained a house on the Rue Neuve de la Porte de Goudelour (Cuddalore). He maintained good relations with William Gyfford and Thomas Pitt. Manucci remained in India for much of his life and is one of the few supposedly first hand European sources for Shah Jahan, Aurangzeb, Shivaji, Dara Shikoh, Shah Alam I, Jai Singh I and Kirat Singh. He had miniature paintings made of several of the Mughal rulers for his book. He wrote about his work: "I must add, that I have not relied on the knowledge of others; and I have spoken nothing which I have not seen or undergone "
Manucci spent almost his entire life in India. He would then send home the manuscript for "Storia do Mogor" which was lent to the French historian François Catrou in 1707. To Manucci's displeasure Catrou published his own embellished version as Histoire générale de l’empire du Mogul in 1715. The original then emerged in Berlin in 1915 and was written in three different languages. This version was translated and then published.