Кіріспе

Үндістанның әлеуметтік қауымдастығы
Түркиядағы ауыл

Ахир немесе Ахир – Үндістанда дәстүрлі түрде элиталық емес мал өсірушілердің қауымдастығы, мүшелерінің көпшілігі өздерін үнділік ядав қауымдастығының мүшелері деп санайды, себебі олар екі терминді бір-бірімен мағынасы бірдей деп есептейді. Ахирлер түрліше сипатталады: каста, ру, қауымдастық, нәсіл және тайпа. Ахирлердің дәстүрлі кәсіптері – мал өсіру және егіншілік. 19 ғасырдың соңынан 20 ғасырдың басына дейін ахирлер өз қауымдастығы үшін «ядав» сөзін қабылдады және Ария қоғамының ықпалымен санскриттендіру процесі арқылы әлеуметтік және саяси жаңару қозғалысының бір бөлігі ретінде мифологиялық патша Ядудан тараған деп мәлімдеді. Үндістанда ахирлер көптеген басқа аттармен белгілі, соның ішінде Солтүстік Үндістанда Гаули және Госи немесе Гоп. Гуджарат және Оңтүстік Үндістанда – Аяр, Голла және Конар. Уттар-Прадеш штатының Бундельханд аймағындағы кейбіреулері Даува деп аталады. Ахирлердің 20-дан астам кіші касталары бар. Ахирлер бүкіл Үндістанда кездеседі, бірақ олар әсіресе солтүстік аймақта шоғырланған. Үндістаннан басқа, ахирлер Непалда, Маврикийде, Фиджиде, Оңтүстік Африкада және Кариб бассейнінде, әсіресе Гайана, Тринидад және Тобаго мен Суринамда көптеп қоныстанған. Маврикий мен Кариб аймақтарында олар негізінен 19-20 ғасырлар аралығында Британдық Радж кезінде Үндістанның бұрынғы бөлінген субконтинентінен келген қоныс аударушылардың ұрпақтары болып табылады.

Этимология

Ганга Рам Гарг ахирлерді ежелгі Абхира қауымынан тараған тайпа деп санайды, олардың Үндістандағы нақты орналасқан жері, негізінен, Махабхарата және Птолемей жазбалары сияқты ескі мәтіндердің түсіндірмелеріне негізделген әртүрлі теориялардың тақырыбы болып табылады. Ол "Ахир" сөзін санскрит тіліндегі "Абхира" сөзінің пракрит тіліндегі түрі деп санайды және бенгал және маратхи тілдеріндегі қазіргі термин "Абхир" екенін атап өтеді. Гарг Абхира атауын қолданатын брахман қауымын ерекшелейді және олар қазіргі Махараштра және Гуджарат штаттарында кездеседі. Оның айтуынша, бұл брахмандардың діни тобы ежелгі Абхира тайпасына қызмет еткен дін қызметкерлері болғандықтан осылай аталады. Ежелгі Абхираның шығу тегіне қатысты теориялар – ахирлердің болжамдалатын ата-бабалары – олардың орналасқан жеріне қатысты теориялар сияқты әртүрлі себептерге байланысты. Яғни, бұл теориялар сенімді емес және екіұшты екені белгілі ескі мәтіндердің тілдік және фактілік талдауының түсіндіріліміне сүйенеді. Әлеуметтанушы М. С. А. Рао және П. М. Чандоркар мен Т. Падмажа сияқты тарихшылар ахирлерді ежелгі Ядава тайпасымен теңестіруге эпиграфикалық және тарихи дәлелдер бар дейді. Олар нәсіл ме, тайпа ма, көшпелі өмір салған ме, жер аударылған ба, жаулап алу толқынының бөлігі ме, шығу тегі Индо-Скифияда ма, Орталық Азияда ма, арийлік пе, дравидтік пе – академиялық консенсус жоқ. Пікірлердің әртүрлілігі тарихнаманың негізгі аспектілеріне, мысалы, Махабхаратаның жазылу мерзіміне және Индо-Арийлердің қоныс аударуының қабылдануына (бұл негізгі ғылыми қауымдастықта жалпыға бірдей қабылданған) байланысты. Сол сияқты, Абхиралардың кәсіби статусы туралы да нақты мәлімет жоқ, ежелгі мәтіндерде оларды кейде мал өсірушілер мен сиыршылар деп, ал кейде қарақшылар руы деп сипаттайды.

Әскери іс-әрекеттер

Үндістанның британдық билеушілері 1920 жылдары Пәнджабтың ахир тайпаларын «егіншіл тайпа» деп жіктеді, ол кезде бұл «жауынгерлік нәсіл» дегенмен теңестірілді. Бұл, әр этносты «жауынгерлік» немесе «жауынгерлік емес» деп жіктейтін әкімшілердің құрастырған анықтамасы еді: «жауынгерлік нәсіл» әдетте батыл және жақсы дене бітімімен соғысуға жарамды деп есептелді, ал қалғандары британдықтардың тұрақсыз өмір салтынан соғысқа жарамсыз деп санайтын топтар болды. Дегенмен, «жауынгерлік нәсілдер» саяси тұрғыдан бағынышты, интеллектуалдық деңгейі төмен деп есептелді, үлкен әскери құрылымдармен басшылық етуге қабілетсіз және бастамашылық таныта алмайтын жандар саналды. Британдықтар білімге қол жеткізуі шектеулі адамдардан «жауынгерлік» индиялықтарды әскери қызметке алу саясатын ұстанды, себебі оларды бақылау оңайырақ болды. Қазіргі заманғы әскери тарихшы Джеффри Гринханттың айтуынша: «Жауынгерлік нәсіл теориясы әдемі симметрияға ие еді. Ақылды және білімді индиялықтардың барлығы қорқақ деп танылды, ал батыл деп танылғандар білімсіз және артта қалған болып есептелді». Амия Самантаның сөзіне сәйкес, «жауынгерлік нәсіл» жалдамалы рухқа ие адамдардан (қайсыбір топ немесе ел ақы төлесе, солар үшін күресетін сарбаз) таңдалды, себебі осы топтарда ұлтшылдық сезімі болмады. Ахирлер 1898 жылдан бастап әскер қатарына алына бастады. Сол жылы британдықтар төрт Ахир ротасын құрды, олардың екеуі 95-ші Расселл атты жаяу әскерінің құрамында болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Үндістандағы кейбір Ахир бөлімдері Резанг-Ладағы 1962 жылғы Қытай-Үнді соғысындағы, 13-ші Кумаун полкінің 114 ахирінен тұратын Чарли ротасының соңғы тұғыры болған және 1965 жылғы Үндістан-Пәкістан соғысындағы сияқты атақты әскери операцияларға қатысты.

Өткенді жаңа тұлға үшін қайта құру

1920 жылдары кейбір ахирлер Ядав атауын қабылдап, Ражит Сингх сияқты идеологтар құрған Ядав Махасабхасын құрды. Кшатрия тегінен шыққандарын көрсету үшін сол кезде бірнеше каста тарихтары мен мерзімді басылымдар жазылды, олардың ішінде Маннанлал Абиманюдың еңбектері ерекше көзге түсті. Бұл Британдық үкім кезінде әртүрлі касталардың әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту және діни дәрежеге жету үшін болған күрестің бір бөлігі болды, сондай-ақ олар рухты, жауынгерлік индуист идеологиясын қолдады. Ария Самадж, индуистік реформалық ұйым, ахир/ядавтар мен көптеген төменгі касталарды Веда индуизміне қабылдау үшін оларды діни тұрғыдан тазартуда маңызды рөл атқарды. Уттар-Прадеш штатында ахирлер шастрарт (діни пікірсайыс) арқылы және Ария Самадж, сондай-ақ Вайшнава Рамананди тәртібі сияқты реформалық қозғалыстардың көмегімен қоғамдағы жоғары әлеуметтік статусын қорғады. Сонымен қатар, ахир/ядав зиялылары өз қауымдастығының әлеуметтік-экономикалық артта қалуын атап өтті және 1927 жылы Саймон комиссиясына ахирлердің чамарлар сияқты әлеуметтік кемсітушілік пен кемсітуге ұшырағанын сипаттайтын петиция жіберді. Өздерінің табыссыздыққа қарсы күреске берілгендерін ашық білдіргеніне қарамастан, ядав касталық бірлестіктерінің бұл қозғалыстары, жоспарланған касталарға және Кришнамен байланысы бар қауымдарды қамту үшін жеткілікті теңдікке ие болмағаны байқалды.

Реакциялық жаппай қақтығыстарға қатысу

Ахирлер Үндістанның тәуелсіздік алғанға дейінгі кезеңіндегі ең белсенді индуистік топтардың бірі болған, әсіресе УП-ның белгілі бір аймағында. Тәуелсіздікке дейінгі бір оқиғада Ахирлер сияқты индуист шұдра касталары Ария қоғамының ұйымдастырған қарсы реакциялық діни қақтығысына белсенді түрде қатысты. Кейбір авторлар пікірінше, көптеген төменгі касталар (Ахирлер де соның ішінде) сиырды қорғау арқылы жоғары мәртебеге қол жеткізуге тырысқан, себебі сиыр индуизмде символдық мәні бар еді. Бұл сиырды қорғау көзқарасы УП-ның қалалық элитасының көзқарасынан ерекшеленген.

Солтүстік Үндістан

Олар Бехрор, Альвар, Ревари, Нарнаул, Махендрагарх, Гургаон және Джаджар аймақтарында көптеп қоныстанған. Сондықтан бұл аймақ Ахирвал немесе Ахирлердің өмір сүретін жері деп белгілі.

Махараштра

Ахирлер Махараштра штатының Хандеш аймағында қоныстанған. Бұл қауым аймақтың тарихында маңызды рөл атқарған. Жарнамалар бұл аймақты ежелгі Абхиралар билегенін, ал Абхира патшаларының аймақтың қалыптасуына зор үлес қосқанын көрсетеді. Ахир этносы Хандеш аймағындағы түрлі касталардың ішінде, оның ішінде маратхалар мен брахмандардың арасында байқалады. Ахирани диалектісі бүгінге дейін аймақта қолданылып келеді және Жалғаон, Дуле және Нашикте кеңінен таралған. Ол маратхи, гужарати, хинди, ежелгі Магадхи, Саураштри, Саурасени, Лати, Махараштри, Пракрит және Пайшачи тілдерінің қосындысынан құралған.

Диета

1992 жылы Нұр Мохаммад Уттар-Прадеш штатындағы ахирлердің көпшілігі вегетариандық екенін, бірақ балық аулаумен және құс шаруашылығымен айналысатындардың да бар екенін айтты.

Тіл және дәстүр

Ален Даниэлудың айтуынша, ахирлер Рамаяна мен Махабаратаның қара терілі көрнекті тұлғалары Рама мен Кришнаға жақын мәдениетке жатады. Банарес ахирлері қалыптыдан өзгеше үнді диалектісінде сөйлейді. Ахирлер көбінесе өмір сүретін аймақтың тілінде сөйлейді. Ахирлердің атымен аталған бірнеше тілдер/диалектілер бар: Ахирани, сондай-ақ Хандеши деп те аталады, ол Махараштраның Хандеш аймағында қолданылады, Ахирави Харьяна мен Раджастанның Ахируал аймағында, ал Мальви тілі Раджастан мен Мадхья-Прадештің Мальва аймағында қолданылады және Ахири деп те танылады. Бұл диалекттер ахирлердің атымен байланысты, бірақ оларды тек сол аймақтардағы ахирлер ғана сөйлейді немесе аймақтағы барлық ахирлер осы диалекттерде сөйлейді дегенді білдірмейді. Ахирлердің үш негізгі тобы бар: Ядуванши, Нандаванши және Гоаллаванши. Ядуваншилер Ядудан, Нандаваншилер Кришнаның асырап алған әкесі Нандадан, ал Гоаллаваншилер Кришнаның балалық шағындағы гопилер мен гопалардан таратылған деп санайды.

Фольклорлық

Солтүстік Үндістандағы халық әншілері ұрпақтан ұрпаққа Вир Лорик – мифтік Ахир батырының ауызша эпосын айтып келеді. 14 ғасырда суфи мұсылманы Мұла Дауд осы романтикалық оқиғаны жазбаға түсірді. Ахир халықтарының басқа дәстүрлеріне Каджри және Бираха да кіреді.