Стратегиялық басқару: Ресурстық тәсіл және бәсекелестік артықшылығы

Кіріспе

Стратегиялық басқару теориясы Ресурстарға негізделген көзқарас (РБВ), жиі "фирманың ресурстарға негізделген көзқарасы" деп аталады.

РБВ басқарушылардың назарын фирманың ішкі ресурстарына шоғырландырады, мақсаты – бәсекелестік артықшылықтарды қамтамасыз ете алатын активтерді, қабілеттерді және құзыреттіліктерді анықтау.

Шығуы және тарихы

1990 жылдары ресурс негізіндегі көзқарас (ресурстық артықшылық теориясы деп те аталады) фирманың стратегиялық жоспарлаудағы басты парадигмасына айналды. RBV позициялық мектепке және оның біршама директивті тәсіліне қарсы реакция ретінде қарастырылады, бұл басшылық назарын негізінен сыртқы факторларға, атап айтқанда, индустрия құрылымына аударды. Позициялық мектеп деп аталатын тәсіл 1980 жылдар бойында ғылымда үстемдік құрды. Керісінше, ресурс негізіндегі көзқарас тұрақты бәсекелестік артықшылығы жоғары қабілеттер мен ресурстарды дамыту арқылы қол жеткізіледі деп санайды. Джей Барнидің 1991 жылғы «Фирма ресурстары және тұрақты бәсекелестік артықшылығы» атты мақаласы ресурс негізіндегі көзқарас пайда болуының маңызды кезеңі саналады. Көптеген ғалымдар 1930 жылдардан бастап фрагментарлық ресурс негізіндегі көзқарас болғанын көрсетеді, сонымен қатар Барни Вернерфелттің ертерек жұмысына көп ден қойғанын, ол ресурстық позициялық кедергілерді позициялық мектептегі кіру кедергілерімен шамалас деп есептегенін айтады. Басқа ғалымдар ресурс негізіндегі көзқарас жаңа парадигманы білдіреді, бірақ оның түбі «Рикардиялық және Пенрозиялық экономикалық теорияларда, яғни фирмалар жоғары ресурстарға ие болса және олар индустрия бойынша таралуын болдырмайтын оқшаулау механизмімен қорғалса ғана тұрақты үстеме табысқа қол жеткізе алады» деп түсіндіреді. Оның нақты әсері талқыланғанымен, Эдит Пенроуздың 1959 жылғы «Фирманың өсу теориясы» кітабы стратегия саласындағы екі ғалымның пікірінше, кейіннен фирманың қазіргі заманғы, ресурс негізіндегі теориясына әсер еткен көптеген ұғымдарды қамтиды. RBV – пәнаралық тәсіл, бұл ойлаудың маңызды өзгерісін білдіреді. RBV процестерді ұйымдастыру және бәсекелестік артықшылығына қол жеткізу құралы ретінде ұйымның ішкі ресурстарына назар аударады. Барни ресурстардың тұрақты бәсекелестік артықшылығының көзі ретінде әлеуеті болуы үшін олар құнды, сирек, толықтай көшірілмейтін және алмастырылмайтын болуы керек екенін айтты (қазір VRIN критерийлері деп белгілі). Ресурс негізіндегі көзқарас ұйымдардың ерекше, фирмаға тән негізгі құзыреттерін дамытуы керек екенін көрсетеді, бұл оларға басқаша жұмыс істеу арқылы бәсекелестерінен жоғары нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Осы мәселенің дамуына үлес қосқан негізгі теоретиктерге Джей Б. Барни, Джордж С. Дей, Гэри Хамель, Шелби Д. Хант, Г. Хули және С. К. Прахалад жатады.

During the 1990s, the resource based view (also known as the resource advantage theory) of the firm became the dominant paradigm in strategic planning. RBV can be seen as a reaction against the positioning school and its somewhat prescriptive approach which focused managerial attention on external considerations, notably industry structure. The so called positioning school had dominated the discipline throughout the 1980s. In contrast, the resource based view argued that sustainable competitive advantage derives from developing superior capabilities and resources. Jay Barney's 1991 article, "Firm Resources and Sustained Competitive Advantage," is seen as pivotal in the emergence of the resource based view. A number of scholars point out that a fragmentary resource based perspective was evident from the 1930s, noting that Barney was heavily influenced by Wernerfelt's earlier work which introduced the idea of resource position barriers being roughly analogous to entry barriers in the positioning school. Other scholars suggest that the resource based view represents a new paradigm, albeit with roots in "Ricardian and Penrosian economic theories according to which firms can earn sustainable supranormal returns if, and only if, they have superior resources and those resources are protected by some form of isolating mechanism precluding their diffusion throughout the industry." While its exact influence is debated, Edith Penrose's 1959 book The Theory of the Growth of the Firm is held by two scholars of strategy to state many concepts that would later influence the modern, resource based theory of the firm. The RBV is an interdisciplinary approach that represents a substantial shift in thinking. RBV focuses attention on an organisation's internal resources as a means of organising processes and obtaining a competitive advantage. Barney stated that for resources to hold potential as sources of sustainable competitive advantage, they should be valuable, rare, imperfectly imitable and not substitutable (now generally known as VRIN criteria). The resource based view suggests that organisations must develop unique, firm specific core competencies that will allow them to outperform competitors by doing things differently. Key theorists who have contributed to the development of a coherent body of literature include Jay B. Barney, George S. Day, Gary Hamel, Shelby D. Hunt, G. Hooley and C. K. Prahalad.

Қуаттары

Қабілеттер – "ерекше ресурс түрі, нақтырақ айтқанда, ұйымдық құрылымға енген, басқаға берілмейтін, фирмаға тән ресурс, оның мақсаты – фирманың иеленген басқа ресурстарының өнімділігін жақсарту".