Кіріспе
Синтом (sɛ̃tom) – Жак Лаканның 1975–76 жылдарғы «Le sinthome» семинарында енгізген түсінігі. Ол психоаналитикалық симптомды талдаудан тыс субъектінің рөлі арқылы қайта қарастырады, онда симптоммен шығармашылық идентификация арқылы ләззатқа қол жеткізу мүмкін болады.
Шолу
Синтома идеясы Лаканның фрейдтік симптом тұжырымдамасын зерттеудің соңғы кезеңі болды, ол талдау арқылы біртіндеп пайда болады, әсіресе Фрейдтің ләззат үшін күрестен туындайтын невроздар туралы тұжырымдамасы. Лакан симптомды алдымен түсіндіруді талап ететін толық шифрланған хабарлама ретінде емес, санасыздың жазу процесінде жазылған нәрсе ретінде қарастырды: ол Басқаға шақыру емес және адресаты жоқ. Мысалы, бірінші семинарда Фрейдтің «басып алынғанның қайтуы» туралы түсінігін түсіндіріп, Лакан симптомның пайда болуын американдық кибернетик Норберт Винер ұсынған сценариймен салыстырады: Винер екі тіршілік жандыны ұсынады, олардың әрқайсысының уақыт өлшемі екіншісінен қарама-қарсы бағытта қозғалады. Әрине, бұл ештеңе де білдірмейді, және бұл ештеңе де білдірмейтін нәрселер бірден бір нәрсені білдіреді, бірақ мүлдем басқа салада. Егер біреу екіншісіне хабар жіберсе, мысалы, квадрат, қарсы бағыттағы жандар бірінші кезекте квадратты көрмей, оның жоғалып кетуін көреді. Біз де соны көріп отырмыз. Симптом бастапқыда бізге із ретінде көрінеді, ол тек із ғана болады, талдау өте ұзақ болғанға дейін және оның мәнін тапқанға дейін түсінбей қалатын болады. Психоздар туралы үшінші семинарда Лакан психозды субъектіге тыйым салу немесе Verwerfung кіруі ретінде анықтады, бұл неврозбен субъектінің басқыншылыққа негізделуі ретінде қарама-қарсы. Психоз тақырыбы оған симптомды зерттеуді жалғастыруға жол ашты, Фрейдтің Даниэль Пол Шребер туралы жағдайды зерттеуі, әсіресе, симптомды түсіндіруге тырысу үшін талдау кезінде жасалуы мүмкін қателіктің иллюстрациясы ретінде пайдаланылды. Лаканның жағдайды зерттеуін оқығанын ескерсек, ол Шребердің әдеттегі бай психоздарды түсіндіру үшін қарапайым тілді қолданғанын, синтомаға жақындағанын, бірақ психоздың зиянды белгілерінен құтыла алмағанын, Рассел Григг «Шреберді шақырған, сұрап алған сәт бар – Әкенің атымен. Бұл кезде мағынаның жоқтығы байқалады, және бұл психоздың басталуына жеткілікті» деп атап өтті. Алайда, 1970 жылдары ол симптомның алдыңғы лингвистикалық анықтамасынан, көріністерді құрастыратын белгі ретінде түбегейлі ауысты. Бұл кетуге синтома идеясы, «белгілі бір субъектінің ерекше ләззаты» процесі, Симптомның өзін Символикалыққа және Елестетушіге жеткізу үшін Шындықпен өзара байланысқан симптомның шығармашылық ләззаты ретінде және симптомның субъекті үшін келтірген ләззат үшін күрестен қашу ретінде қызмет етті.
Wiener posits two beings each of whose temporal dimension moves in the opposite direction from the other. To be sure, that means nothing, and that is how things which mean nothing all of a sudden signify something, but in a quite different domain. If one of them sends a message to the other, for example a square, the being going in the opposite direction will first of all see the square vanishing, before seeing the square. That is what we see as well. The symptom initially appears to us as a trace, which will only ever be a trace, one which will continue not to be understood until the analysis has got quite a long way, and until we have discovered its meaning. In the third seminar on the psychoses, Lacan defined psychosis as the intrusion of foreclosure, or Verwerfung, into the subject, contrasted with neurosis as the grounding of the subject in repression. The topic of psychosis provided him with a path for the continuation of his exploration of the symptom, with Freud's case study of Daniel Paul Schreber used in particular as an illustration of the misstep that can be made in analysis to attempt to interpret the symptom. Considering Lacan's reading of the case study where he notes that Schreber used common language to explain his otherwise expressively rich psychoses, approaching the sinthome but failing to escape the detrimental symptoms of psychosis, Russell Grigg observes that "there is a moment when [Schreber] is called, interpellated, by—or perhaps better 'in'—the Name of the Father. This is when the lack of the signifier declares itself, and it is sufficient to trigger the psychosis." However, in the 1970s, he radically departed from the previous linguistic definition of the symptom as a signifier with which scenes are constructed. This departure was accompanied by the idea of the sinthome, the process of "the idiosyncratic jouissance of a particular subject", functioning as a creative enjoyment of the symptom that intertwines with the Real to relay itself to the Symbolic and the Imaginary, and as an escape from the struggle for pleasure caused by the symptom for the subject.
Борромеялық түйіндегі орны
Лаканның лингвистік психоанализден топологиялық психоанализге ауысуы синтоманың талдауға келмейтін мәртебесімен аяқталды. Синтома семинары Борромеялық түйін теориясын кеңейтеді, ол RSI (Реалдық, Символикалық, Иллюзорлық) семинарында субъектінің құрылымы ретінде ұсынылған болатын. Синтоманы жоғарыда аталған үштікке төртінші сақина ретінде қосу арқылы, үнемі ажырап кету қаупі бар түйін біріктіріледі. Семинар тақырыбы Джеймс Джойстің өмірі мен шығармашылығы болды: "[Лаканның] байланысының белгісі – Джойс, өйткені ол шығаратын нәрсе, және әсіресе суретші ретінде, өйткені ол оны қалай іске асыруға болатынын біледі, – синтома, және талдауға келмейтін синтома". Клиникалық психолог Джонатан Д. Редмонд бұл идеяны "жеке адамға тән себептермен психикалық құрылымда қосымша функцияны атқара алатын нақты мәндерді көрсету үшін" пайдалануды ұсынды. Осы мағынада синтома – бұл "Реалдықтың бір бөлігі", ләззатты Әкенің атының қосымша функциясын атқара алатын мәндірушіге байланыстырады. Мағына (немесе Лакан семинарларындағы сезім) түйіннің ішінде, Символикалық пен Иллюзорлықтың қиылысында қалыптасқандықтан, Реалдықты, Иллюзорлықты және Символикалықты біріктіретін синтоманың функциясы мағынадан тыс – әсіресе талдау аясында – және негізінен ләззатты, катарсисті және бұрын-соңды болмаған шығармашылықты бақылаудың жеке, ерекше жолы болып табылады. Роберто Харари семинарды зерттеген «Джеймс Джойс қалай атын шығарды» еңбегінде, бұл «өздігінен туындайтын, ізделмейтін, бірегей синтоманы ойлап табуға әкелетін белгілі бір тәжірибе туралы мәселе». [ ] Симптомнан туындайтын азап, синтомада бірдей жұмыс істемейді, өйткені ол бір нәрсені ойлап табудың эпифаниялық сапасымен байланысты.
Жижектің түсіндірмесі
Лаканиялық негіздемелерді пайдалана отырып, словен философы Славой Жижек синтома идеясын, әсіресе "Идеологияның жоғары нысаны" еңбегінде әртүрлі жағынан түсіндіреді. Ол Лаканның симптомнан ләззат алуды синтома ретінде қарастыруы субъектіні радикалды түрде өзгертетіні туралы жалпы ойын дамыта отырып, "симптом, синтома ретінде ұғымдалғанда, субъектке тұрақтылық беретін жалғыз нүкте" екенін айтады. Яғни, симптом – біз, субъекттер, "ес-ақылдан айырылудан сақтану" [ ] жолымыз, өйткені біздің ләззатымызды белгілі бір мағынаны білдіретін, символдық құрылымға байланыстыру арқылы әлемде болуымызға ең төменгі деңгейдегі үйлесімділікті қамтамасыз етеміз. Соңында, практикалық тұрғыда, "психоаналитикалық процестің соңына Лакан берген анықтама – симптоммен идентификациялану", ал одан кейін субъект пен оның симптомдары арасындағы ынтымақтастық, мысалы, өнер арқылы, әсіресе Лаканның алғашқы мысалы ретінде келтірген Джеймс Джойстің туындыларымен.