Кіріспе

Синтом (sɛ̃tom) – Жак Лаканның 1975–76 жылдарғы «Le sinthome» семинарында енгізген түсінігі. Ол психоаналитикалық симптомды талдаудан тыс субъектінің рөлі арқылы қайта қарастырады, онда симптоммен шығармашылық идентификация арқылы ләззатқа қол жеткізу мүмкін болады.

Шолу

Синтома идеясы Лаканның фрейдтік симптом тұжырымдамасын зерттеудің соңғы кезеңі болды, ол талдау арқылы біртіндеп пайда болады, әсіресе Фрейдтің ләззат үшін күрестен туындайтын невроздар туралы тұжырымдамасы. Лакан симптомды алдымен түсіндіруді талап ететін толық шифрланған хабарлама ретінде емес, санасыздың жазу процесінде жазылған нәрсе ретінде қарастырды: ол Басқаға шақыру емес және адресаты жоқ. Мысалы, бірінші семинарда Фрейдтің «басып алынғанның қайтуы» туралы түсінігін түсіндіріп, Лакан симптомның пайда болуын американдық кибернетик Норберт Винер ұсынған сценариймен салыстырады: Винер екі тіршілік жандыны ұсынады, олардың әрқайсысының уақыт өлшемі екіншісінен қарама-қарсы бағытта қозғалады. Әрине, бұл ештеңе де білдірмейді, және бұл ештеңе де білдірмейтін нәрселер бірден бір нәрсені білдіреді, бірақ мүлдем басқа салада. Егер біреу екіншісіне хабар жіберсе, мысалы, квадрат, қарсы бағыттағы жандар бірінші кезекте квадратты көрмей, оның жоғалып кетуін көреді. Біз де соны көріп отырмыз. Симптом бастапқыда бізге із ретінде көрінеді, ол тек із ғана болады, талдау өте ұзақ болғанға дейін және оның мәнін тапқанға дейін түсінбей қалатын болады. Психоздар туралы үшінші семинарда Лакан психозды субъектіге тыйым салу немесе Verwerfung кіруі ретінде анықтады, бұл неврозбен субъектінің басқыншылыққа негізделуі ретінде қарама-қарсы. Психоз тақырыбы оған симптомды зерттеуді жалғастыруға жол ашты, Фрейдтің Даниэль Пол Шребер туралы жағдайды зерттеуі, әсіресе, симптомды түсіндіруге тырысу үшін талдау кезінде жасалуы мүмкін қателіктің иллюстрациясы ретінде пайдаланылды. Лаканның жағдайды зерттеуін оқығанын ескерсек, ол Шребердің әдеттегі бай психоздарды түсіндіру үшін қарапайым тілді қолданғанын, синтомаға жақындағанын, бірақ психоздың зиянды белгілерінен құтыла алмағанын, Рассел Григг «Шреберді шақырған, сұрап алған сәт бар – Әкенің атымен. Бұл кезде мағынаның жоқтығы байқалады, және бұл психоздың басталуына жеткілікті» деп атап өтті. Алайда, 1970 жылдары ол симптомның алдыңғы лингвистикалық анықтамасынан, көріністерді құрастыратын белгі ретінде түбегейлі ауысты. Бұл кетуге синтома идеясы, «белгілі бір субъектінің ерекше ләззаты» процесі, Симптомның өзін Символикалыққа және Елестетушіге жеткізу үшін Шындықпен өзара байланысқан симптомның шығармашылық ләззаты ретінде және симптомның субъекті үшін келтірген ләззат үшін күрестен қашу ретінде қызмет етті.

Борромеялық түйіндегі орны

Лаканның лингвистік психоанализден топологиялық психоанализге ауысуы синтоманың талдауға келмейтін мәртебесімен аяқталды. Синтома семинары Борромеялық түйін теориясын кеңейтеді, ол RSI (Реалдық, Символикалық, Иллюзорлық) семинарында субъектінің құрылымы ретінде ұсынылған болатын. Синтоманы жоғарыда аталған үштікке төртінші сақина ретінде қосу арқылы, үнемі ажырап кету қаупі бар түйін біріктіріледі. Семинар тақырыбы Джеймс Джойстің өмірі мен шығармашылығы болды: "[Лаканның] байланысының белгісі – Джойс, өйткені ол шығаратын нәрсе, және әсіресе суретші ретінде, өйткені ол оны қалай іске асыруға болатынын біледі, – синтома, және талдауға келмейтін синтома". Клиникалық психолог Джонатан Д. Редмонд бұл идеяны "жеке адамға тән себептермен психикалық құрылымда қосымша функцияны атқара алатын нақты мәндерді көрсету үшін" пайдалануды ұсынды. Осы мағынада синтома – бұл "Реалдықтың бір бөлігі", ләззатты Әкенің атының қосымша функциясын атқара алатын мәндірушіге байланыстырады. Мағына (немесе Лакан семинарларындағы сезім) түйіннің ішінде, Символикалық пен Иллюзорлықтың қиылысында қалыптасқандықтан, Реалдықты, Иллюзорлықты және Символикалықты біріктіретін синтоманың функциясы мағынадан тыс – әсіресе талдау аясында – және негізінен ләззатты, катарсисті және бұрын-соңды болмаған шығармашылықты бақылаудың жеке, ерекше жолы болып табылады. Роберто Харари семинарды зерттеген «Джеймс Джойс қалай атын шығарды» еңбегінде, бұл «өздігінен туындайтын, ізделмейтін, бірегей синтоманы ойлап табуға әкелетін белгілі бір тәжірибе туралы мәселе». [ ] Симптомнан туындайтын азап, синтомада бірдей жұмыс істемейді, өйткені ол бір нәрсені ойлап табудың эпифаниялық сапасымен байланысты.

Жижектің түсіндірмесі

Лаканиялық негіздемелерді пайдалана отырып, словен философы Славой Жижек синтома идеясын, әсіресе "Идеологияның жоғары нысаны" еңбегінде әртүрлі жағынан түсіндіреді. Ол Лаканның симптомнан ләззат алуды синтома ретінде қарастыруы субъектіні радикалды түрде өзгертетіні туралы жалпы ойын дамыта отырып, "симптом, синтома ретінде ұғымдалғанда, субъектке тұрақтылық беретін жалғыз нүкте" екенін айтады. Яғни, симптом – біз, субъекттер, "ес-ақылдан айырылудан сақтану" [ ] жолымыз, өйткені біздің ләззатымызды белгілі бір мағынаны білдіретін, символдық құрылымға байланыстыру арқылы әлемде болуымызға ең төменгі деңгейдегі үйлесімділікті қамтамасыз етеміз. Соңында, практикалық тұрғыда, "психоаналитикалық процестің соңына Лакан берген анықтама – симптоммен идентификациялану", ал одан кейін субъект пен оның симптомдары арасындағы ынтымақтастық, мысалы, өнер арқылы, әсіресе Лаканның алғашқы мысалы ретінде келтірген Джеймс Джойстің туындыларымен.