Кіріспе
Сирек кездесетін ауру
Фумараза жетіспеушілігі (немесе фумариктік ацидурия) – Кребс циклындағы өте сирек кездесетін аутосомалық рецессивті метаболизмдік бұзылыс, фумарат гидратаза ферментінің жетіспеушілігімен сипатталады. Бұл зәрде фумарит қышқылының жиналуына және малаттың жетіспеушілігіне алып келеді. 1990 жылы әлемде барлығы 13 жағдай ғана белгілі болды, содан кейін АҚШ-тың Аризона штатындағы, ұрпақтан-ұрпаққа туысқандар арасында неке қиюды қалыптасқан бір қауымдастықта 20 жағдай тіркелді.
Презентация
Фумараза жетіспеушілігі жасушалардағы фумараза мөлшерінің қалыптан тыс төмен болуына байланысты энцефалопатияға, ауыр зиякерлік қабілеттердің төмендеуіне, ерекше бет пішініне, мидың даму ақауларына және эпилепсиялық ұстамаларға себеп болады. Бұл жағдай жүктілік кезіндегі ультрадыбыс тексеруінде полигидрамниямен бастапқы көрініс бере алады. Зардап шеккен нәрестелерде тамақтанудың нашарлауы және гипотония белгілері байқалуы мүмкін. Нәрестелердің зертханалық тексеру нәтижелері полицитемия, лейкопения немесе нейтропенияны көрсетуі мүмкін. Өскен сайын, неврологиялық жетіспеушіліктер ұстамалар, дистониялар және ауыр дамудан қалу түрінде көріне бастайды.
Патофизиология
Фумараза жетіспеушілігі адамдарда фумарат гидратаза (FH) генінің мутациясынан туындайды, бұл ген митохондрияда фумаратты малатқа айналдыратын ферментті кодтайды. Адамның 1-ші хромосомасының 1q42.1 позициясында орналасқан FH генінің басқа мутантты аллельдері көптеген тері және жатыр лейомиомаларына, тұқым қуалайтын лейомиоматозға және бүйрек жасушаларының қатерлі ісігіне себеп болады. Фумараза жетіспеушілігі – Кребс циклының немесе үш карбонды қышқыл циклының, яғни жасушалық аэробты тыныс алудың басты ферменттік жолының сирек кездесетін жетіспеушіліктерінің бірі. Бұл аутосомалық рецессивті ауру, сондықтан әдетте ауруға шалдыққан адамға екі ата-анасынан да мутацияланған аллельді алу қажет. Аурумен диагностикаланған балалардың көптеген жағдайларында ата-аналары бірінші туыстар болып табылады. Сондай-ақ, бұл ата-ананың біреуінен туындаған изодизомиямен байланысты болуы мүмкін.
Эпидемиология
Фумараза жетіспеушілігі өте сирек кездеседі – 1990 жылға дейін әлемде бар болғаны 13 жағдай диагностикаланып, анықталған. Содан бері Колорадо-Сити (Аризона) және Хилдейл (Юта) егіз қалаларында 20 жағдайдың шоғыры тіркелді, бұрын олардың екеуі де «Шорт Крик» (немесе Шорт Крик қауымдастығы) деп аталып келген. Екі қала бірігіп, өз қауымдарының ішінде тікелей ендогамияны, яғни туысқандық некелерді жүзеге асыру тарихы бар, Иса Мәсіхтің Соңғы Күндердің Фундаменталистік Шіркеуінің (FLDS) 10 000 мүшесінен тұратын қауымдастықты құрайды. «Полигамистердің ауруы» деп аталған бұл синдром туысқандық некелерге байланысты деп айтылған, бірақ кең мағынада бұл қауымның 85% құрамы Джон И. Барлоу және/немесе Джозеф Смит Джессоптың (Шорт Крик қауымдастығының негізін қалаушылар) қан туыстары болуымен байланысты репродуктивтік оқшаулану салдарынан туындаған.