Кіріспе

14 ғасырдағы Майоркалық еврей картографы Абрахам Крескес (1325–1387), шын аты Крескес Ибрахимнің ұлы, 14 ғасырда Пальма, Майоркада (сол кезде Арагон Тажының бір бөлігі) өмір сүрген еврей картографы. Ол ұлы Жәһуда Крескеспен бірлесіп 1375 жылғы танымал Каталон атласын жасаған автор ретінде белгілі.

Жеке өмір

Крескес майоркалық яһуди болған және карта жасау шебері, сонымен қатар сағаттар, компастар және басқа да теңіздік құралдар жасаушы болған. Ол Майорка картография мектебінің бас мүшесі еді. Абрахам Крескестің нағыз аты Элиса (ә.к.а. Крескес) – рабби Абрахамның ұлы, рабби Бенавистенің ұлы, рабби Элисаның ұлы. Элиса – оның ересек болғанда алған аты, бірақ ол Абрахамның Крескесі деп танылған (Крескес – оның жеке аты, Элиса – діни аты, Абрахам – әкесінің аты), алайда кейінгі әдебиеттерде бұл рет жиі өзгертіледі. Оның ұлы, Жэхуда Крескес те белгілі картограф болған.

Каталондық атлас

1375 жылы Крескес және оның ұлы Жейуда Арагон ханзадасы Иоанннан, болашақ Иоанн I Арагоннан, қазіргі порт карталарының географиялық шегінен шығыс пен батысты, сондай-ақ Гибралтар бұғазынан батысқа қарай жатқан барлық аймақтарды қамтитын теңіз карталарын жасау тапсырылды. Бұл жұмысы үшін Крескеске 150 арагондық алтын флорин, ал Жейудаға 60 майорка фунты төленді, бұл туралы 14 ғасырға жататын ханзада мен оның әкесі Пётр IV Арагонның құжаттарында көрсетілген. Ханзада Иоанн бұл картаны өзінің туысы Карлге, кейін Франция королі Карл VI-ға сыйлық ретінде ұсынуды жоспарлаған. Осы 1375 жылы Крескес пен Жейуда Пальма қаласының еврей кварталындағы үйлерінде Каталон атласын құрайтын алты картаны салды.

Крескеге тиесілі шығармалар

1375 жылғы Каталон атласы – Крескес Абрахамға сенімді түрде жатқызылған жалғыз карта. Зерттеушілер тағы бес картаны Крескес, Иегуда немесе Крескес ательесінің басқа бір жұмысшысына жатқызуға болатынын ұсынады. Бұл карталар Францияның Париж қаласындағы Франция Ұлттық кітапханасында сақтаулы.
Венеция картасы, 1375–1400 жылдар, портлан картасы (солтүстік Еуропа көрсетілмеген), Италияның Венеция қаласындағы Biblioteca Marciana-да сақталады.
Флоренция картасы, 1375–1400 жылдар, портлан картасы (тек Батыс Жерорта теңізі), Италияның Флоренция қаласындағы Biblioteca Nazionale Centrale-де (Port.22) сақталады.
Неаполь картасы, 1375–1400 жылдар, стандартты портлан картасы, Италияның Неаполь қаласындағы Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III-де (ms. XII. D102) сақталады.
Стамбул картасы, 1375–1400 жылдар, mappa mundi фрагменті, Түркияның Стамбул қаласындағы Topkapi Palace-та (1828) сақталады.
Париж картасы, 1400 жыл, портлан картасы (AA751), Францияның Париж қаласындағы Bibliotheque Nationale de France-та сақталады.

Кемпбеллдің сөзіне сүйенсек, Крескес ательесіне жатқызылған төрт портлан картасының ішінде Неаполь және Париж карталары қалған екеуіне қарағанда әрі әсем, әсіресе Париж картасы (шамамен 1400 жыл) Каталон атласының (1375 жыл) ерекшеліктеріне жақын. Дегенмен, Крескес шеберханасына жатқызу әзірге болжам ғана. Кемпбелл атап көрсеткендей, "Осы карталар тобының тығыз байланысты екені анық. Бірақ тек түс талдауы арқылы осы төрт картаның бір ательеде бақылауда жасалғанын растайтын дәлел табу қиын". Крескес сонымен қатар "Фархи" деп аталатын еврейше-каталон сөздігі қоса берілген суреттелген Киелі кітапты да жазған.