Заңсыз эмиграция және қозғалыс еркіндігінің тарихы
Illegal emigration
Заңсыз эмиграция – елден шығу заңдарын бұзу. Қылмыскерлердің кетуін, еңбек күшінің азаюын, капитал қашуын болдырмау мақсатында мемлекеттер эмиграцияны реттейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Заңсыз эмиграция – эмиграция заңдарын бұза отырып, елден кету. Елдер көбінесе қылмыскерлердің елден шығуын тоқтату, жұмыс күшінің жетіспеуін және капиталдың қашуын болдырмау, сондай-ақ білімді мамандардың елден кетуін алдын алу сияқты түрлі себептермен елден кімнің кетуін реттеуге тырысады. Ең қарапайым жағдай – елдің белгілі бір адамдарға физикалық түрде елден кетуіне тыйым салуы. Тағы бір жиі кездесетін жағдай – адам заңды түрде шетелге шығып, бірақ өз елінің талабы бойынша қайтудан бас тартуы. Арнайы жағдайларға қуғын-сүргіннен қашып елден шығу немесе қылмыс жасағаннан кейін соттан қашу жатады. Дегенмен, басқа елге заңсыз кірген адам қайтарылып жіберілуі мүмкін, ал қылмыскер болса, ол басқа елде экстрадицияға тап болуы немесе сотталуы мүмкін. Біріккен Ұлттар Ұйымының пікірінше, эмиграцияға құқық – адам құқығы, еркін қозғалыс құқығының бір бөлігі. Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясында: «Әркімнің кез келген елден, соның ішінде өз елінен кетуге және өз еліне оралуға құқығы бар» делінген.
Illegal emigration is departure from a country in violation of emigration laws. Countries often seek to regulate who departs a country for diverse reasons, such as stopping criminals from leaving, preventing labor shortages and capital flight, and averting brain drain. The simplest case is when a country prohibits certain persons from physically leaving. Another common situation is when a person legally goes abroad but refuses to return when demanded by his or her country of origin. Special cases are when one flees a country as a refugee escaping persecution or, after committing a crime, trying to escape prosecution. However, a person who enters another country as an illegal immigrant may be sent back, and if a criminal, a person may face extradition or prosecution in the other country. The position of the United Nations is that freedom to emigrate is a human right, part of the right to freedom of movement. According to the Universal Declaration of Human Rights, "Everyone has the right to leave any country, including his own, and to return to his country".
Тарих
1948 жылғы Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясына еркін қозғалыс құқығы туралы ереже енгізілген.
A freedom of movement policy was included in the Universal Declaration of Human Rights of 1948.
Шығыс блогы
Ресей Республикасы 1917 жылғы революциядан кейін екі ай өткен соң эмиграцияға шектеулер енгізді, ал одан кейін КСРО-ның әртүрлі Кеңес Социалистік Республикалары эмиграцияны толығымен тыйым салды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде КСРО басып алған елдерде Шығыс блогы құрылғаннан кейін, Шығыс блогы елдері де КСРО-дағы сияқты эмиграцияға тыйым салды. 1961 жылы Берлин қабырғасы тұрғызылғаннан кейін, шығыстан батысқа көшіп кету көбінесе тоқтады. Шығыс Германиядан бірнеше мың адам қашуға тырысты, олардың арасында шекара күзетшілері де бар болды. (Жалпы, кез келген азаматтың қашуы дезертирлік деп есептелді.) КСРО-дағы паспорт жүйесі Шығыс блогынан тыс жерлерге саяхаттауды қатты шектеді және көбінесе КГБ-ның келісімін қажет етті. КСРО-дан эмиграциялауға рұқсат етілмеген советтік еврейлер және басқа да адамдар "отбасылықтар" деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде КСРО бірнеше елді тікелей аннексиялап, Советтік Социалистік Республикалар құру арқылы Шығыс блогын құруды бастады. Олардың ішінде Шығыс Польша (екі түрлі КСР-ге қосылды), Латвия (Латвия КСР-і болды), Эстония (Эстония КСР-і болды) және Солтүстік Румыния (Молдова КСР-і болды) кірді. Басқа мемлекеттер де Советтік сателлит мемлекеттерге айналдырылды, мысалы, Польша Халық Республикасы, Венгрия Халық Республикасы, Чехословакия Социалистік Республикасы, Румыния Халық Республикасы, Албания Халық Республикасы және кейіннен Германияның советтік оккупациялық аймағынан Шығыс Германия. 1950 жылдардың басына қарай, ұлттық қозғалысты бақылаудағы советтік тәсіл Шығыс блогының көп бөлігі (Қытай, Моңғолия және Солтүстік Кореямен бірге) тарапынан қабылданып, үлгі етілді. 1952 жылға дейін Шығыс Германия мен батыс оккупациялық аймақтары арасындағы шекара көптеген жерлерде оңай кесіліп өтілетін болды. Сәйкесінше, 1961 жылға дейін шығыс-батыс ағынының көп бөлігі Шығыс және Батыс Германия арасында болды, одан 3,5 миллионнан астам шығыс немiстері Батыс Германияға көшіп кетті. 1961 жылдың 13 тамызында Шығыс Германия шығыс және батыс Берлин арасын бөліп тұратын Берлин қабырғасына айналатын тікенді сым торабын орнатты. Екі күннен кейін полиция және әскери инженерлер тұрақты бетон қабырғаны салуға кірісті. Шығыс Германияда социалистік емес елдерге кетуді қалағандарды "Республикадан қашқандар" деп атады. 1955 жылы Германияның Социалистік Бірлік партиясы (СЭД) партиялық агитаторлар пайдалануы үшін жариялаған үгіт-насихат буклетінде "республикадан қашудың" қауіптілігі баяндалды, онда "ГДР-дан кету – саяси және моральдық төмендеу мен жегілгіштік әрекеті" және "Германиядағы барлық жұмысшылар бүгін бейбітшілік үшін күрестің мықты бекінісі – Германия Демократиялық Республикасынан шығып, неміс халқының өлімге душар жауы – империалистер мен милитаристтерге қызмет етуге бара жатқандарды жазалауды талап етеді" делінген. Атақты дезертирлердің қатарында Иосиф Сталиннің қызы Светлана Аллилуева, МиГ-25 ұшқышы Виктор Беленко, БҰҰ Бас хатшысының орынбасары Аркадий Шевченко, шахмат гроссмейстері Виктор Корчной, балет жұлдыздары Михаил Барышников, Наталья Макарова және Александр Годунов бар. Шығыс Германиядан қашқан танымал тұлғалардың арасында жазушы Вольфганг Леонхард, Берлин қабырғасы салынып жатқанда секіріп өтіп жатқандағы суреті түсірілген Шығыс Германия сарбазы Конрад Шуман және бірқатар еуропалық футболшылар, соның ішінде Йорг Бергер де бар. Бұқаралық ақпарат құралдары көбінесе жоғары деңгейдегі дезертирлер туралы хабарласа, маңызды емес дезертирлер туралы ақпарат жарияланбайтын.
The Russian Republic implemented emigration restrictions two months after the Russian Revolution of 1917, with the various Soviet Socialist Republics of the Soviet Union thereafter banning emigration. After the creation of the Eastern Bloc from countries occupied by the Soviet Union during World War II, Eastern Bloc countries instituted emigration bans similar to those in the Soviet Union. After the erection of the Berlin Wall in 1961, emigration mostly halted from east to west. A few thousand escape attempts from East Germany occurred, including those by defecting border guards. (More generally, escape by any citizen was considered defection.) Passport system in the Soviet Union was highly restrictive of any travel external to the Eastern Bloc, and often required approval by the KGB. Soviet Jews and a few others who were not allowed emigrate from the USSR were described by the slang term "refuseniks". During the final stages of World War II, the Soviet Union began the creation of the Eastern Bloc by directly annexing several countries as Soviet Socialist Republics. These included Eastern Poland (incorporated into two different SSRs), Latvia (became Latvia SSR), Estonia (became Estonian SSR), and northern Romania (became the Moldavian SSR). Other states were converted into Soviet Satellite states, such as the People's Republic of Poland, the People's Republic of Hungary, the Czechoslovak Socialist Republic, the People's Republic of Romania, the People's Republic of Albania, and later East Germany from the Soviet zone of German occupation. By the early 1950s, the Soviet approach to controlling national movement was emulated by most of the rest of the Eastern Bloc (along with China, Mongolia and North Korea). Up until 1952, the lines between East Germany and the western occupied zones could be easily crossed in most places. Accordingly, before 1961, most of that east–west flow took place between East and West Germany, with over 3.5 million East Germans emigrating to West Germany. On August 13, 1961, barbed wire barrier that would become the Berlin Wall separating East and West Berlin was erected by East Germany. Two days later, police and army engineers began to construct a more permanent concrete wall. In East Germany, the term Republikflucht (fugitives from the Republic) was used for anyone wishing to leave to non socialist countries. A propaganda booklet published by the Socialist Unity Party of Germany (SED) in 1955 for the use of party agitators outlined the seriousness of 'flight from the republic', stating "leaving the GDR is an act of political and moral backwardness and depravity", and "workers throughout Germany will demand punishment for those who today leave the German Democratic Republic, the strong bastion of the fight for peace, to serve the deadly enemy of the German people, the imperialists and militarists". Famous defectors include Joseph Stalin's daughter Svetlana Alliluyeva, Mig 25 pilot Viktor Belenko, U. N. Undersecretary General Arkady Shevchenko, chess grand master Viktor Korchnoi, ballet stars Mikhail Baryshnikov, Natalia Makarova and Alexander Godunov. Famous East German defectors include author Wolfgang Leonhard, East German soldier Conrad Schumann who was photographed jumping the Berlin wall while under construction and a number of European football players, including Jörg Berger. While media sources often reported high level defections, non prominent defections usually went unreported.
Куба
Бұрын Куба үкіметі өз азаматтарына үкіметтен рұқсат алмастан Кубадан кетуге немесе оралуға тыйым салған. Human Rights Watch ұйымының аудармасында Кубаның қылмыстық кодексіне сәйкес, "заңды тәртіптерді толық орындамай, ұлттық аумақтан кетуге немесе кетуге дайындық шараларын қабылдаған" адамдар бір жылдан үш жылға дейін бас бостандығынан айырылуға жазаланатын еді. 1985 жылдан 1994 жылға дейін заңсыз көшіп кеткендердің саны 82 500-ге, ал 2000 жылдың ортасына дейін тағы 7 500 адамға жетеді деп есептеледі. Тіпті заңсыз көші-қон туралы әңгімелеу де алты айға бас бостандығынан айыру жазасына әкеп соқтыратын. Алайда, 2012 жылдың 16 қазанында Куба Республикасының Ресми газетінде жарияланған 302 нөмірі заң жарлығы 2013 жылдың 14 қаңтарында күшіне енді. Бұл иммиграциялық заң шығуға рұқсат алу қажеттігін жойды, бірақ паспорт құнын 100 CUC-қа дейін көтерді, бұл орташа айлық жалақының 5 айлық көлеміне тең.
Previously, the Cuban government forbade its citizens from leaving or returning to Cuba without first obtaining permission from the government. In a translation by Human Rights Watch, under Cuba's criminal code, individuals who, "without completing legal formalities, leave or take actions in preparation for leaving the national territory" faced prison sentences of one to three years in prison. From 1985 to 1994 the number of illegal emigrants is estimated to 82,500, with an additional 7,500 up to the mid 2000. Even discussing illegal emigration carried a six month prison sentence. However, Law Decree 302, published in the Official Gazette of the Republic of Cuba on October 16, 2012, went into effect on January 14, 2013. This immigration law eliminates the need for an exit permit but increased passport costs to 100 CUC, the equivalent of 5 months of average salary.
Иран
Ирандық әйелдің күйеуінің немесе еркек туысының жазбаша рұқсатынсыз Ираннан жалғыз шығуы заңсыз, егер ол үйленбеген болса. Кез келген ұлттың әйелдері Иран еркегіне тұрмысқа шыққаннан кейін автоматты түрде Иран азаматы болып табылады және осы ережелерге бағынады. Ирандық Сайед Бозорг Махмудиге үйленген Бетти Махмуди күйеуі екі апталық демалыс кезінде сол жерде қалуды шешкеннен кейін Иранда қалып қойды. Ол Түркияға контрабандистердің көмегімен қашуға мәжбүр болды, себебі күйеуінен ажыраспайынша Ираннан заңды түрде шығуға рұқсат алмайтын еді, ал ол олардың қызы Махтоп Махмудиді толық қамқорлығына алатын болар еді. Иран үкіметінің заңына сәйкес, 18 жастан асқан ирандық еркектерге 24 ай бойы Иран қарулы күштерінде қызмет етпесе елден шығуға рұқсат етілмейді. Бұл көптеген ирандық студенттер мен жастардың елден заңсыз жолмен кетуіне себеп болды.
It is illegal for an Iranian woman to leave Iran alone without written permission from her husband or male relative if she is not married. Any woman of any nationality married to an Iranian man automatically becomes an Iranian citizen and is subject to these regulations. Betty Mahmoody, married to Iranian Sayyed Bozorg Mahmoody, was trapped in Iran after her husband had decided that they would stay there during a two week vacation. She had to escape to Turkey aided by smugglers because she would not have legally been allowed to leave Iran without first obtaining a divorce from her husband, who would have gained full custody of their daughter, Mahtob Mahmoody. According to the law of the government of Iran, Iranian males older than 18 years old are not allowed to leave the country unless they serve Iran armed forces for 24 months. This has caused a huge number of Iranian students and the young population to leave the country through illegal channels.
Португалия
1974 жылға дейін Португалиядан эмиграциялаудағы жеке адамның еркіндігі елдің мақсаттары мен мүдделеріне бағынышты болды. 1933 жылғы Конституцияда "[Мемлекеттің ұлттық аумақтарды халқымен толықтыру, эмигранттарды қорғау және эмиграцияны реттеу мақсатында ұлттың экономикалық және әлеуметтік өмірін үйлестіру және реттеу құқығы мен міндеті бар]" делінген. Мемлекет осы саясат арқылы үш маңызды міндетті орындауға тырысты: еңбек күшінің қажеттіліктерін қанағаттандыру, Африкадағы мүдделерді қамтамасыз ету және эмигранттардан түсетін ақшалай аударымдардан пайда көру. 1950-1988 жылдар аралығында португалиялық эмигранттардың кем дегенде 36 пайызы елден заңсыз кеткен.
Until 1974, individual freedom to emigrate from Portugal was subordinated to the aims and interests of the nation. The 1933 Constitution says that "[t]he state has the right and the obligation to coordinate and regulate the economic and social life of the Nation with the objective of populating the national territories, protecting emigrants, and disciplining emigration." The state tried to attain three key goals with this policy: meet labor needs, satisfy interests in Africa, and ensure benefits from emigrant remittances. At least 36 percent of Portuguese emigrants between 1950 and 1988 left the country illegally.
Мьянма
Хьюман Райтс Вотч ұйымының мәліметінше, Бирма үкіметі Меккеге қажылық сапарына баруға рұқсат етілген мұсылмандардың санын қатты шектеуде. Мұсылмандар шетелге саяхаттау үшін паспорт алудағы қиындықтарды жалғастырып жатыр деді.
According to Human Rights Watch, the government of Burma has tightly restricted the number of Muslims allowed to travel to Mecca for the Haj pilgrimage. Muslims claimed they continue to have difficulties getting passports to travel abroad.
Тунисі
2001 жылы Тунисте билік, бұрынғыдан да аз танымал сыншылардың, саяси тұтқындардың отбасы мүшелерінің және эмигранттар арасындағы белсенділердің де паспорталарын беруден жалғастырып бас тартты.
In Tunisia per 2001, authorities continued to deny passports to less prominent critics as well as to family members of political prisoners and expatriate activists.
Австралия мен Жаңа Зеландия
Австралия мен Жаңа Зеландия бала асырауына қарызы бар адамдарға саяхатқа тыйым салды.
Australia and New Zealand have a travel ban for people who owe child support.
Коста-Рика
Балаларға жәрдемақы төлеуге міндетті адамдар Коста-Рикадан шығуға тыйым салынады.
People who owe child support are prevented from leaving Costa Rica.
Америка Құрама Штаттары
Егер адам балаға алимент ретінде 2500 доллардан астам қарыз болса, оның АҚШ паспортын жаңару мүмкіншілігі болмайды, демек ол АҚШ-тан шыға алмайды және жарамды АҚШ паспорты болмағандықтан АҚШ-қа депортациялануы мүмкін.
If a person owes more than $2,500 in child support, they cannot get their US passport renewed, and therefore will be unable to leave the United States and may be deported back to the United States for not having a valid US passport.
Шығу визаларын шектеу
Ливан, Сауд Арабиясы, Иордания, Біріккен Араб Әмірліктері, Ирак, Кувейт, Оман, Катар, Непал, Ресей және Чехия елдері шетелдік жұмыскерлерге, жұмыстан босатылатын жұмыскерлерге, азаматтарға немесе қонақтарға арнайы шығу визасы қажет болуы мүмкін.
Lebanon, Saudi Arabia, Jordan, United Arab Emirates, Iraq, Kuwait, Oman, Qatar, Nepal, Russia and Czech Republic may require special exit visas for foreign workers, departing workers, citizens, or visitors.