Кіріспе

Психологиялық емдеу псевдонаука ретінде танылды. Ой өрісі терапиясы (ОӨТ) – американдық психолог Роджер Каллахан жасаған дәстүрлі емес психологиялық емдеу әдісі. Оның қолдаушылары, ОӨТ арнайы "ұру" арқылы, дененің жоғарғы бөлігіндегі және қолдардағы белгілі бір нүктелерге саусақтармен тигізу арқылы түрлі психикалық және физикалық ауруларды емдей алады дейді. ОӨТ теориясы – әртүрлі көздерден алынған ұғымдардың жиынтығы. Олардың арасындағы ең бастысы – ежелгі қытай философиясы, оның ішінде "чи" деп аталатын денеде ағатын "өмір күші" бар екендігі туралы түсінік. Каллахан өз теориясын қолданбалы кинезиология және физика негізінде құрған. ОӨТ-ның тиімділігін дәлелдейтін ғылыми мәліметтер жоқ, ал Америкалық Психологиялық Ассоциация оның "ғылыми негізі жоқ" екенін және ол псевдонаукадан тұратынын мәлімдеген.

Теория және емдеу

Каллахан өзінің емдеуін "Ойлау өрісі терапиясы" деп атайды, себебі ол адам эмоциялық проблемамен байланысты жағдай немесе ой туралы ойланғанда, "ойлау өрісіне" қосылатынын болжайды. Ол бұл өрісті "ТФТ жүйесіндегі ең маңызды ұғым" деп сипаттап, ол "біздің түсіндіру тұжырымдамаларымызды құруға мүмкіндік беретін, көзге көрінбейтін, бірақ нақты қаңқаны жасайды" дейді. Бұзылыстар – ойлау өрісінде дәл кодталған ақпарат; адамның ойлау өрісінің әр деформациясы нақты бір проблемамен байланысты және сол проблема туралы ойлау арқылы белсендіріледі. Каллахан бұл бұзылыстардың теріс эмоциялардың түпкі себебі екенін және әр бұзылыс денедегі меридиан нүктесімен сәйкес келетінін айтады. Эмоционалдық жағдайды жою үшін Каллахан меридиан нүктелерінің нақты тізбегімен дұрыс уақытта соққы беру қажет дейді. Оның пікірінше, соққы беру ци ағынын қалыпқа келтіреді немесе теңдестіреді. Каллаханның сөзіне қарағанда, бұл процесс посттравматикалық стресс бұзылысы, депрессия, алаңдаушылық, тәуелділік және фобия сияқты көптеген психологиялық мәселелерді жеңілдетеді. 1985 жылы ТФТ туралы алғашқы кітабында ол нақты фобияларды бес минут ішінде емдеуге болатынын жазды. Каллахан өзінің ең жетілген деңгейі – Дауыс Технологиясы (ДТ) – телефон арқылы жасырын "технологияны" пайдаланып жүргізілуі мүмкін екенін мәлімдейді. Жоғары деңгейдегі ДТ-ге оқытуды Каллахан ұсынады. Каллаханның сайтында көрсетілген оқу ақысы – 5000 доллар. Медиадағы Ойлау өрісі терапиясы: бір үлгінің сындық талдауы.

Бағалаулар мен сын-пікірлер

Клиникалық психологтар ТТТ-ны мемлекеттік органдар мен жалпы жұртшылықтың дәлелденбеген және псевдонаукалық терапия ретінде қабылдауына алаңдаушылық білдіріп отыр. 2000 жылы Skeptical Inquirer журналында ТТТ-ның қалай жұмыс істейтінін түсіндіруге ешқандай нақты механизмі жоқ екенін, және оны негізсіз псевдонаука деп сипаттаған мақала жарияланды. Зерттеуге клиникалық және академиялық психологтар қатысты. Девилли ТТТ, эмоционалдық бостандық техникасы және нейро-лингвистикалық бағдарламалау сияқты күш терапияларының тиімділігін растайтын ешқандай дәлел жоқ екенін, олардың барлығы псевдонауканың белгілерін көрсететінін айтады. Лилиенфельд, Линн және Лор да ТТТ-ны псевдонауканың айқын көрсеткіштерін қамтитын терапияның мысалы ретінде келтіреді. Атап айтқанда, олар оның әріптестердің сараптамасынан қашып, шекаралық шарттардың болмауын көрсетеді. ТТТ бойынша бұрын жүргізілген зерттеулер медициналық әдебиетте сынға ұшырады. Мысалы, Чарльз Фигли, посттравматикалық стресс синдромын (ПТСС) емдеу үшін тиімдірек әдістерді табуға тырысқан психолог, төрт жаңа терапияны алты айлық бақылаумен зерттеді (емнен кейін бірден емес, басқа өлшемдерді пайдаланды) және терапияларды салыстыру үшін статистикалық маңыздылықты тексермеді. Авторлар: «Конвенциялық психотерапиялық зерттеулерден айырмашылығы, СКД әдістемесі әртүрлі емдеулерді салыстыруға бағытталмаған, сондықтан эмпирикалық түрде расталған емдеулерге қойылатын талаптарға толыққандай сай келмейді, бірақ олардың кейбіріне сәйкес келеді», - деді. Сондай-ақ, «Өкінішке орай, клиенттерді тексеру және деректерді жинау мәселелеріне байланысты зерттеу мақсаттарына жете алмады. Сонымен қатар, зерттеудің сипаты әдістерді салыстыруға мүмкіндік бермейді, және мұндай салыстыру жоспарланбаған», - деді. Авторлар сонымен қатар, қатысушылар ПТСС-қа алдын ала тексерілмегенін, сондықтан барлық қатысушылар ПТСС-қа қойылатын талаптарға сай келмейтінін атап өтті. Авторлар ТТТ және басқа үш әдісті зерттеудің толық еместігін мойындады және «Бұл емдеу тәсілдері клиенттерге травматикалық естеліктерінің ең ауыртпалық көрінетін жақтарын жеңуге көмектесуде үміт береді» деп мәлімдеді. Авторлар осы төрт тәсілдің де қосымша зерттеуді қажет ететінін атап өтті. Бұл ТТТ ВТ және кездейсоқ таңдалған тізбектер арасында ешқандай айырмашылық жоқ екенін көрсетті, бұл Каллаханның оның мәлімдеген арнайы технологиясынан алынған нақты тізбектер нәтижеге әсер етеді деген пікіріне қарсы дәлел болып табылады. Каллахан және басқа да жақтастары ТТТ-ны қолдау үшін келтірген көптеген дәлелдер сарапшылардың тексеруінен өтпеген бақылаусыз жағдайлар туралы есептерден алынған. Мысалы, Дипольд және Голдштейн ТТТ-ның жарақат алған адамның миын өзгерткенін көрсетті. 2001 жылы бұрын-соңды болмаған қадам ретінде Клиникалық психология журналының редакторы Каллаханның таңдауы бойынша ТТТ туралы бес мақаланы сараптаусыз жариялауға келісті: Каллахан, 2001b және 2001c; Пинготти және Штайнберг, 2001; Сакай және басқалар, 2001; және Джонсон және басқалар, 2001. Әр мақаламен бірге сын-тексерулер жарияланды. Сыншылар бес зерттеудің әрқайсысында оларды түсіндіруге болмайтын маңызды кемшіліктер бар екеніне келісті. Олар кемшіліктерді атап өтті: тек қана сәтті жағдайларды таңдау; проблемалардың әртүрлілігіне назар аудару; бақылау тобын пайдаланбау; плацебо әсерін, сұраныс сипаттамаларын және орташа көрсеткішке регрессияны ескермеу; жарамды бағалау шараларының болмауы; тиімділіктің жалғыз өлшемі ретінде СДС-ты ЖСК-дан басқа пайдалану; контексттен тыс физиологиялық өлшемді (ЖСК) орынсыз пайдалану; сенімді теорияның болмауы. Сыншылардың бірі, Гарвард психологиясының профессоры Ричард Дж. МакНалли, ТТТ-ға дәлелдің жоқтығын атап өтіп, «Каллахан үй тапсырмасын орындамайынша, психологтар ТТТ-ға ешқандай назар аударуға міндетті емес» деді. ТФТ-ны қолдау үшін келтірілген басқа зерттеулер Каллаханның «The Thought Field» бюллетенінде және қолданбалы кинезиология бойынша жиналған мақалалар журналының жеке мұрағатындағы радио шоудан алынған дауыс технологиясы туралы бақылаусыз зерттеулерді қамтиды. Каллаханның ТТТ дауыс технологиясының ерекше қасиеттері бар және қатты ғылыммен теңдес екендігі туралы мәлімдемесі, ТТТ дауыс технологиясына қарсы кездейсоқ тізбектерді қолданған бақыланатын экспериментте расталмады.