Гилдоника соғысы: Африкадағы көтеріліс және Римнің күресі
Gildonic War
Гилдоника соғысы (398 ж.): Рим императоры Гонорийға қарсы бербер Гилдоның көтерілісі. Стиличіо басқан, Африкадағы тәуелсіздік талпынысы. Тарих, Рим империясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гилдония соғысы (Bellum Gildonicum) – 398 жылы Комес Гилдо бастаған, Рим императоры Гонорийға қарсы болған көтеріліс. Көтеріліс Батыс Рим империясының әскери саясатын басқарған Стилихонмен басып құйылды.
The Gildonic War (Bellum Gildonicum) was a rebellion in the year 398 led by Comes Gildo against Roman emperor Honorius. The revolt was subdued by Stilicho, the magister militum of the Western Roman empire.
Фирм көтерілісі
Гилдо туған тегі бойынша бербер, зор байлыққа және беделге ие болған мавр иесі Нубельдің ұлы еді. Валентиний I билігі тұсында Нубельдің өлімі оның ұлдары арасында мұрагерлік таласқа әкелді, ал Гилдоның бауыры Фирмус өзінің бауыры Замманы өлтірген соң жеңіске жетті. Бірақ Африканың губернаторы, халыққа ұнамайтын граф Роман, Фирмустың талабына қарсылық көрсеткенде, ол өзінің ықпалын және Романның нашар басқаруына байланысты халықтың наразылығын пайдаланып, провинцияны ашық көтеріліске көтерді. Императорлық сарайдың шапшаң жауабы мен генерал Теодосийдің белсенді әрекеттері провинцияның Фирмустың тәуелсіз монархиясына айналуына бөгет болды. Тиран тұтқындалды, көтеріліс басылды (373–374 жж.); бірақ провинция наразылығын сақтады. Роман, оның зорлықтары мен жемқорлығы тәртіпсіздікке себеп болған, қылмыстары үшін жазаланбады, ал үкіметтегі заңбұзушылықтар жалғасты.
Gildo was a Berber by birth, the son of the immensely rich and prestigious Moorish lord Nubel. Under the reign of Valentinian I, Nubel's death resulted in a succession dispute between his sons, and Gildo's brother Firmus emerged victorious, after assassinating his brother Zamma. But when the governor of Africa, the unpopular count Romanus, disputed Firmus' claim, the latter used his influence, and the effects of the public outrage at Romanus' maladministration, to raise the province into open revolt, and only the swift response of the Imperial court and the energetic conduct of the general Theodosius prevented the province from becoming an independent monarchy of Firmus. The tyrant was captured, and the rebellion suppressed (373–374 AD); but the province remained unhappy. Romanus, whose exactions and corruption had given rise to the disorder, was not prosecuted for his crimes, and the malversations in the government continued.
Африканың губернаторы
Бірнеше жыл өткен соң (386 ж.), император Теодосий I-нің ұлы провинцияны тыныштыққа келтіру үшін Фермустың ағасы Гилдоны, оның ағасының көтерілісі кезінде римдіктер үшін адалдықпен және батылдықпен шайқасқан адамды, әскери граф шеніне тағайындап, провинцияда әділдікті қалпына келтіруге бел буды. Гилдо 394 жылы Евгенийге қарсы азамат соғысында Теодосийге көмектеспеді, нәтижесінде Теодосийдың күмәнін тудырды; соңғысының өлімі жазалауға мүмкіндік бермеді, бірақ белсенді генерал Стилихон Гонорийдың істерін басқаруға келгенде, Гилдо тек әлсіз евнух Эутропий басқаратын Шығыс империясына бағынып, жазадан құтыла алды. Бұл Африканы өзінің үлесі ретінде ресми түрде алған Гонорийға жасалған сатқындық еді. Стилихон, Эутропийдің Гилдоның шығысқа қарай бөлінуіне қолдау көрсетуі мүмкін екенін болжап, оның араласуын алдын алу ниетімен, Африка тұрғындарының Гилдоның басқыншылығына қатысты шағымдарын пайдаланып, Сенатты оны "мемлекетке қарсы жау" деп жариялауға және Африканы одан тартып алуға көндірді.
Several years later (386 AD), the son of emperor Theodosius I decided to pacify the province by appointing Firmus' brother Gildo, who had fought loyally and courageously for the Romans during his brother's rebellion, with the rank of military Count to restore justice in the province. Gildo had failed to support Theodosius in the civil war of 394 against Eugenius, and consequently had awakened Theodosius' mistrust; the latter's death prevented retribution, but when the energetic general Stilicho had succeeded to the management of Honorius' affairs, Gildo could only avoid punishment by subordinating himself to the Eastern Empire, directed by the feeble eunuch Eutropius. This constituted an act of treason against Honorius, who had officially received Africa as part of his portion. Stilicho, hoping to preempt the intervention of Eutropius, who might be expected to support Gildo's secession to the east, exploited the complaints of the inhabitants of Africa regarding Gildo's misrule to persuade the Senate to declare him "enemy of the State" and wrest Africa from him.
Африкадағы соғыс
Стилихо Гилдоның інісі Маскезельді шамамен 5 мың галлдық қарт әскерлермен бірге Солтүстік-Батыс Африкаға жіберді. Гиббон экспедициялық әскерді құрайтын бөлімдердің Римге ұзақ жылдар бойы қызмет еткен атаулары бар бөлімдерден алынған адамдардан тұратынын хабарлайды:
Stilicho sent the brother of Gildo, Mascezel, together with some 5,000 Gallic veterans, to Northwest Africa. Gibbon reports the units that formed the expeditionary force consisted of men from units whose names carried long histories of service to Rome:
Лоялды әскерге Африкадағы Рим легиондарынан құралған шамамен 70 мыңдық күш қарсы қойылды, олар Гаэтулия және Эфиопиядан келген жалдамалы әскердің үлкен кавалериясымен толықтырылды. Маскезель бейбітшілік туралы ұсыныспен жақындағанда, ол ең алдымен африкалық легиондардың бірінің туын алып жүрген сарбазға кездесті. Ол бас тартқанда, Маскезель оның қолына қылышымен соқты. Соның салдарынан, туды ұстаған сарбаз туды түсірді, бұл әскерлер тарапынан бағыну белгісі ретінде қате түсінілді. Жеңіс жолындағы барлық туды ұстағандар да осылай істеді, ал наразылық білдірген когорталар Гилдоға қарсы шығып, жаңа қолбасшыларының атын айқайлауға кірісті. Бербер жалдамалы әскерлері өздерінің римдік одақтастарының сенімсіздігіне таңғалып, қызу қашқандыққа түсті.
The loyalist army was countered by a force of some 70,000, consisting of the Roman legions already present in Africa, complemented with a huge cavalry of mercenaries from Gaetulia and Ethiopia. As Mascezel approached with offers of peace, he first encountered the standard bearer of one of the African legions. When he refused to yield, Mascezel struck him on the arm with his sword. As a result, the standard bearer lowered the standard, which was incorrectly perceived by the troops as a sign of submission. All other standard bearers of the frontline followed the example, and the disaffected cohorts turned against Gildo and began shouting the name of their new commander. The Berber mercenaries were amazed at the disloyalty of their Roman allies and took to a tumultuous flight.
Салдары
Жеңіл және дерлік қан төгілмей жеңіске жеткен құрмет Маскезельге бұйырды, ал Гилдо Шығыс Рим империясының достық жағалауларына жету үмітімен кішкентай қайықпен қашуға тырысты. Бірақ, қолайсыз жел кемені Табрака портына кері қайтарды, ондағы тұрғындар Гилдоны түрмеге тастап, жаңа адалдықтарын көрсетуге құштар болды. (Гилдо Маскезельдің екі ұлын өлтіргендіктен) ағасының кек алуынан сақтану үшін, Гилдо өзін-өзі дарға асты. Маскезель ағасынан көп ұзамай қайтыс болды. Стилихон Римнің Медиоланумдағы сарайына жеңіспен оралғанда, оны зор салтанатпен және қызғанышпен қарсы алды. Ол Стилихомен бірге көпірден өтіп суға құлап, батып кетті – бұл жазабас оқиға болған жоқ па, әлде Стилихоның бұйрығымен итерілді ме, белгісіз.
The honour of an easy and almost bloodless victory fell to Mascezel, while Gildo tried to flee in a small boat, hoping to reach the friendly shores of the Eastern Roman Empire. However, unfavourable winds drove the vessel back to the harbour of Tabraca, where the inhabitants were eager to display their new loyalty by throwing Gildo in the dungeons. To avoid the revenge of his brother (Gildo had the two sons of Mascezel murdered), Gildo committed suicide by hanging. Mascezel died shortly after his brother. On his triumphant return to the Roman court in Mediolanum, Stilicho received him with much ceremony and jealousy. He drowned when he, in the company of Stilicho, crossed a bridge and fell in the water, either by accident, or pushed on orders of Stilicho.