Кіріспе

Уэльстік қазылар (pipa cŵd, pibau cŵd, côd biban, côd bibau, pibgod, cotbib, pibau cyrn, chwibanogl a chod, sachbib, backpipes, bacbib) Уэльс тіліндегі атаулар нақты қазыны білдіреді. Бұған байланысты аспап – қазының бір түрі, ол қап пен ырғақсыз ойналғанда пибгорн (ағылшын тілінде: hornpipe) деп аталады. Сонымен қатар, барлық ағаштан жасалған үрлеу аспаптарын қамтитын жалпы термин – pibau (құбырлар) қолданылады. Олар Уэльсте он төртінші ғасырдан бері таралған, жазылған, бейнеленген және сипатталған. Уэльс тілінде қазы ойнаушыны пибидд немесе пибгодр деп атайды.

Тарих

1376 жылы ақын Иоло Гох өзінің "Cywydd to Syr Hywel y Fwyall" шығармасында бұл аспапты сипаттаған. Сондай-ақ, сол ғасырда, шамамен 1330 жылы жазылған "Принцтердің шежіресі" ("Brut y Tywysogion") үш түрлі үрмелі аспап бар екенін айтады: "Organ a Phibeu a Cherd y got" ("орган, сырнайлар және торбалы музыка"). Музыкалық әуесқойлардың талғамына қарай аспапты пайдалану жиілігі артып-төмен болып келді. Сырнай жасау дәстүрлі түрде жергілікті және ерекше болды, ал 16-шы ғасырдан бері сырнай тарту әдетте тойлар, базарлар немесе билер сияқты мерекелік немесе қоғамдық шараларда қолданылып келді. "Мабсантау, неитиорау, гвилносау және т.б. олардың ерекше күндері болды, ал ауылдың жасыл алаңындағы көңіл көтеру – жалпы өмірдің мәні болды. Гвилмабсант пен Гвилнос туралы көп нәрсені есімде қалдыра алмадым, себебі сол керемет тойлардан ширек ғасыр қалып қойдым, бірақ неитиорды күні-түні қызыл көңілмен еске аламын. Бізде кривт болған жоқ, бірақ скрипка, кейде арфа немесе үйде жасалған, қарапайым пибгорн болды. Мен өзім де қарапайым пибгорнда жақсы ойнаймын. " Мередит Моррис пен 1970 жылдардағы қазақ аспаптарының қайта жандануы арасында елу жылдық үзіліс болды, сол кезде Уэльстегі сырнайлар негізінен Ұлы тау сырнайымен тартылды.

Түрлері

2008 жылы Уэльс академиясы «Уэльсте қазықтың бірде-бір стандартталған түрі болған жоқ деп есептеген. Бүгінде Уэльсте екі түрлі қазық жасалып, ойнатылады. Бір түрі әншіге (llefarydd, суреттің жоғарғы оң жағында) бір қамыс (cal немесе calaf) қолданады, ал екіншісі – қос қамыс (оң жақтағы суретті қараңыз). Бір қамысты әншіде сиыр мүйізінен жасалған қоңырау орнатылған. Екі түрлі әнші де қапқа тіркелмеген күйде ойнатылуы мүмкін; бір қамыстысы – мүйіз сырнайы (pibgorn (instrument)) түрінде, ал қос қамыстысы – шау (shawm) түрінде. Қос қамысты әнші әдетте дауысы қаттырақ болады және жоғарғы регистрдегі бірнеше нотаны тым күшті шығаруы мүмкін. Бір қамысты әнші тек бір октава диапазонда ойнайды. Қазықтар ұшқырсыз немесе ұшқырлармен (byrdwn) жабдықталуы мүмкін, олар қапқа (cwdyn) бекітіледі. Бір қамысты әншіде алты кішкентай саусақ тесігі және бас бармақ тесігі болады, бұл октавалық диатоникалық диапазонды қамтамасыз етеді. Қазіргі үлгілер көбінесе D мажоры, D миксолидий және F мажорымен келісілген, бірақ тарихи аспаптар әртүрлі биіктіктер мен музыкалық режимдерді ұсынады. Қос қамысты әншілер әртүрлі биіктіктерде келеді, ал кейбір аспаптар әртүрлі режимдерді беру үшін қиылысқан саусақтармен ойнатылады. Кейбіреулерінде аспаптың төменгі жағында жарты тондық нота, ал басқаларында – толық тондық нота бар. Екі аспаптың да репертуары әрбір аспаптың шектеулеріне байланысты шағын түзетулермен байланысты.

Қазіргі заманғы құбырлар

Уэльстегі қазіргі заманғы құбыр жасаушылар өздерінің әндерін пибгорнның сақталған тарихи үлгілерінің өлшемдеріне негіздейді. XVIII ғасырға жататын осы аспаптардың кейбіреулері Уэльс өмірінің мұражайында қойылған. Торсық арқылы жалғастырылған ұшқышы бар, бір қамыстан жасалған құбыр пібу цирн деп аталады. Бұл құбырды танымал орындаушы Сери Рис Мэтьюс ойнайды. Өндірушілердің қатарында Кармартенширден Джон Гленnydd және Пемброкширден Джон Тоз бар. Кардиганширден Джонатан Шорланд сияқты басқа өндірушілер өздерінің ерекше екі қамысты құбырларының әндерін бриттаниялық веуз, Шотландияның таулық сыбызғысының әні, Галисиялық гаитаның әні, бриттаниялық бомбарда, сондай-ақ Уэльстегі құбырлардың тарихи сипаттамалары, суреттері мен бейнелері бойынша өлшеді. Олар бір, екі немесе үш ұшқышпен жабдықталуы мүмкін. Әдетте, олар D мажор, D миксолидий, G мажор және G миксолидий тондарымен дыбысталады. Уэльстегі қазіргі заманғы құбырларды жасауда ешқандай стандарттау қолданылмайды. Шорланд сонымен қатар пибгорнның маңызды өндірушісі болып табылады.

Ойыншылар

Уэльстің саз топтары мен ансамбльдеріне Пибау Пенкадер, Пибау Бах және Пибау Пресели кіреді. Уэльстің халық музыкалық топтарының арасында қазық аспаптарын қолданатындары – Фернхилл және Каррег Лафар. Ceri Rhys Matthews және Jonathan Shorland Fflach Records лейблінде пибау деп аталатын уэльстік қазық аспаптарының әртүрлі түрлерін пайдаланып, құбыр музыкасын жазды, ал Matthews осы лейблде пибау цирнге арналған «Pibddawns» альбомын жазды.

Уэльсте ойналатын қазықтардың басқа түрлері

Уэльсте үш Ұлы таулы аймақ сыбызғы тобы бар: Ньюпорт қаласының сыбызғы тобы, Суонси қаласының сыбызғы тобы және Кардифф сыбызғы тобы. Жақында импортталған бретондық веуз, ирландтық уиллеандық сыбызғы, галисиандық гаита, француздық корнемуза және уэльстік репертуар орындалатын қазіргі заманғы ағылшын сыбызғылары қолданыла бастады.