Кіріспе

Бұрынғы босниялық серб офицері Драган Обренович (12 сәуір 1963 жылы туған) – Югослав халық армиясының (JNA) және босниялық серб армиясының (VRS) бұрынғы жоғары шенді офицері және қолбасшысы. 2001 жылы Обреновичке Гаагадағы бұрынғы Югославия бойынша халықаралық қылмыстық трибуналы (МХҚТ) 1995 жылғы шілдеде Босния соғысы кезінде Сребреницадағы геноцидте басым көпшілігі босниялық азаматтар мен соғыс тұтқындарын өлтіру жоспарын іске асыруға қатысқандығы үшін соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар тағылды. 2003 жылы Обренович қуғын-сүргінге қатысты бір айыптаманы мойындады және оның қылмысын мойындап, айыптау тарапына куәлік етуге келісімі берді, нәтижесінде оған 17 жыл түрме жазасы берілді. Ол Норвегияда жазасын өтеді және 2018 жылдың сәуір айында босатылуға құқылы болды. 2012 жылы МХҚТ-нің бұйрығымен жақсы мінез-құлқы үшін босатылды. Оны босату туралы шешім 2011 жылдың қыркүйегінде қабылданды, бірақ 2012 жылдың мамырына дейін құпия сақталды. Ол 2012 жылы түрмеден босатылғаннан кейін Норвегиядан депортацияланды.

Ерте өмір және білім

Обренович 1963 жылғы 12 сәуірде Матино Брдодағы Рогатика ауылында, Босния және Герцеговинаның шығысындағы Рогатика муниципалитетінде дүниеге келді. Ол Рогатикада бастауыш мектепті, ал Белградтағы әскери гимназияда орта мектепті бітірді. 18 жасқа келгенде Обренович JNA-ның құрлық әскерлеріне арналған әскери академияға түсті, ол бронетранспорттық және механикалық бөлімдерге маманданған. 1986 жылы 23 жасында академияны бітіріп, офицерлік шен алды. Капитан Драган Обренович радио арқылы аймақ тұрғындарына JNA-ның жалғыз мақсаты Югославияның барлық азаматтарын қорғау екенін мәлімдеді: «Қайғыруға негіз жоқ. JNA заңды әскери күш ретінде барлық азаматтар мен ұлттың қауіпсіздігіне қауіп келтіретіндерді тоқтатуға келді». Бес күннен кейін JNA, оның ішінде Обреновичтің батальоны, серб ерікті гвардиясының Биелинаға жасаған шабуылынан бастау алған, бірдей уақытта масштабты шабуылға көшті. Шабуылдар тез Фоча, Зворник, Босански Шамак, Власеница, Приедор, Брчкоға тарады, сондай-ақ Босния астанасы Сараевоның оңтүстік-батыстағы блокадасы да жүзеге асырылды. Серб еместердің мүлігі тәркіленді, олар жаппай жер аударылды, ал әскери жастағы немесе саяси, қоғамдық, діни немесе мәдени маңызы бар көптеген ер адамдар Козарац, Добойдағы Горня Грапска, Брчкодағы Посавина қонақ үйі, Босански Шамчадағы Крквина қоймасы және Брчко Партизан спорт залы сияқты түрмелерде көз алдында немесе жаппай атқыланды. Көптеген серб емес ер адамдар Омарска және Кератерм сияқты әйгілі концлагерьлерге қамалды, ал әйелдер, балалар және қарттар Сребреница және Жепа қалаларына қарай оңтүстікке қашты.

VRS-ке беру

1992 жылдың 19 мамырында, JNA босниялық астананы толығымен блокадаға алып, Сараево қаласын қоршауды бастағаннан кейін екі апта өткен соң, JNA Босниядан шыға бастады, бірақ екінші әскери округтің құрамындағы әскери қызметшілер мен техника жаңа құрылып келе жатқан босниялық сербтердің бүлікші армиясына қосылу үшін қалды. Обреновичтің бөлімшесі келесі күні Сербиядағы Вршац муниципалитетіндегі гарнизонға ауыстырылды. 1992 жылдың 1 желтоқсанында оған жаңадан құрылған Серб Республикасы Армиясына (VRS) баяндау туралы бұйрық берілді. 1993 жылдың сәуірінде Обренович 1-ші Зворник жаяу әскер бригадасының штаб бастығы лауазымына тағайындалды. 1995 жылдың 16 сәуірінде жауынгерлік операция кезінде Обренович сол аяғынан жарақат алды. Ол эвакуацияланып, операция жасалды және одан кейін ұзақ емдеу курсынан өтті. Бірнеше айдан кейін, командир мен басқа бір офицер оны үйінде, науқас демалысында болғанда барып, демалысын үзіп, бригада басшылығына оралуын сұрады, себебі БҰҰ қорғауындағы "қауіпсіз аймақ" ретінде белгіленген, қоршаудағы Сребреница анклавына шабуылға дайындық жүргізіліп жатты. Сребреница, негізінен босниялықтардан тұратын Босния және Герцеговина Республикасы Армиясының (АРБиХ) 28-ші тау дивизиясының операциялық базасы болды – тәртіпсіз, жаттығудан өтпеген, нашар қаруланған және толығымен оқшауланған босниялық үкіметтік күш, енді Насер Орич пен оның көп бөлігі Сараеводан алынған бұйрық бойынша Сребреницаны тастап кеткеннен кейін басшысыз қалды. Обренович 1 шілдеде Зворник бригадасының басшылығына қайта оралды.

ВРС-тің Сребреницаға шабуыл жасауы

БҰҰ қорғауындағы Сребреница мен Жепа анклавтары ешқашан демилитаризацияланбағанына және олардың "бес немесе алты бригада" көлеміндегі АРБиХ әскерлері мен қару-жарағын жасырып қалғанына сенген ВРС Бас штабы, Дрина корпусының командасына "Кривая '95" кодовый атымен операция жүргізуді бұйырды. 1995 жылғы 2 шілдеде Обренович бригадасына операцияға қатысты жедел тапсырмалар берілді. Дрина корпусының осы бригаданың қатысуына қатысты егжей-тегжейлі бұйрықтары сол күні түсті. Обренович Зворник бригадасының дислокациясын жасады, содан кейін басқару ұрыс тобы мен екі батальон құрылды. 1-ші батальон Подринье бөлімінен және "Дрина қасқырлары" деп аталған жылдам әрекет тобынан тұрды. 2-ші батальон бесінші батальоннан басқа барлық батальондардан бір-бір интервенциялық взводтан құралды, сосын екі ротаға бөлінді. Бригаданың барлық іс-қимылдарымен капитан Винко Пандуревич басқарды. Оның орынбасары, бірінші дәрежелі капитан Милан "Легенда" Йолович, "Қасқырлар" тобына басшылық етті.

АРБХ/азаматтық көшіру бағанасына жасалған тұзақ

1995 жылдың 4-15 шілдесі аралығында Обренович Зворник бригадасының қолбасшысының орынбасары болды, ал командир шабуыл кезінде Сребреницаға кеткен болатын. Обренович кейін 11 шілдеде Сребреницаның құлауы туралы естігенін мәлімдеді. 12 шілде күні сағат 05:00-де Обреновичтің Гучово тобы, Босниялықтардың үлкен колоннасы құрылғанын, оның ішінде АРБиХ 28-ші дивизиясының бөлімдері және мыңдаған мұңайған босқындар бар екенін хабарлады. Олар Босния үкіметі бақылауындағы Тузла қаласына қарай солтүстік-шығысқа бет алған. 07:00-де Обренович Братюнац бригадасының 4-ші батальонының командирі, бірінші сынып капитаны Радика Петровичпен сөйлесіп, колоннаның Бульжин және Миличи бригадасы маңындағы аймақтан өту жолы туралы егжей-тегжейлі мәлімет алды. Обренович, әдеттегі бағыттың колоннаны Яглићи ауылының солтүстігінде Зворник бригадасының күштерімен қақтығысуға алып келуі мүмкін деп алаңдады. Обренович Тузладан 2-ші корпустың шабуылдауы мүмкін екенін ескерту үшін Мемичидегі 7-ші батальон штабына барды. Бұл колонна туралы толық ақпарат алу үшін Обренович барлау ісіндегі көмекшісі, капитан Вукотичті Шековичидегі Кайица ауылындағы 4-ші батальон штабына жіберіп, колонна туралы нақты мәліметтерді сұрады. Осы уақытта аймақтағы екі ВРС бөлімшесі колоннаны тоқтатып қойды: Касабадағы Қорғау полкінің бір батальоны және Коньевич Польедегі 55-ші инженерлік батальонның бөлімдері. Зворник МУП-тан бір рота келді, тағы бір рота сонда баруға дайындалып жатты. Обренович Дрина корпусынан Коневич Польедегі жол қозғалысын реттеуге көмектесу туралы бұйрық алып, көмекке жол полициясының жартылай взводы жіберді. Кейін ол Поточариде көліктер мен автобустар сұранысын ала бастады, онда мыңдаған қарусыз босниялықтар БҰҰ голланд бейбітшілік сақшыларының базасында серб күштеріне тұтқынға түсті. Ол тұтқындарды тексеруге байланысты ақпараттарды, сондай-ақ колоннаның қозғалысы туралы болжамдарды алды. 12 сәуірдің кешкісін Вукотичтен 28-ші дивизияның бөлімшелері осы аймақтан өтіп, эвакуацияланып жатқаны және іс жүзінде бүкіл аймақ осы колоннаның адамдарымен толып кеткені туралы хабар келді. Сондай-ақ, Кравица, Коньевич Полье және Нова Касабадағы асфальт жолдың жанында колоннаның алдында екінші ВРС тоқтауы болды. Колоннадан шағын топтар (шамамен 150 адам) бұзылып, Глогова және Черскаға жетті, сондықтан Обреновичке бригаданың жауынгерлік құрамдарын, сондай-ақ Зворник аумағындағы серб ауылдарын қорғау үшін барлық қажетті шараларды қабылдау тапсырылды. 12 шілдеде түн ортасында Обренович Липьеден солтүстікке қарай бірнеше бөлімшемен 28-ші дивизияның алдыңғы құрамдас бөліктерін тоқтатуға тырысты. Тоқтау орнатылды, бірақ АРБиХ бөлімшелері келген жоқ. Снаговода бір бөлім әскерді қалдырып, Обренович және қалғандары Зворникке оралды. Бригада штабына келгенде, колонна Кравица, Коньевич Польеден Миличиге бара жатқан жолда тоқтатылғаны және олардың аумағында әскер жоқ екені туралы хабарланды. Көп ұзамай ол тыңдау топтарынан хабар алды, Дрина корпусының сол жерде әскер жоқ екеніне сендіргеніне қарамастан, Серскадан Каменицаға дейінгі аймақта сөйлесулер жүріп жатыр. 28-ші дивизияның радио тыңдаулары олардың қауіпсіздігінің нашарлағанын көрсетті және сербтер олардың саны сол аймақта 1000-1500 адамға жететінін білуге мүмкіндік алды. Кейін 13 шілдеде Обренович тоқтауды қамтамасыз етіп, сол жерде қалған бөлімшелерді күшейтті және ол уақытша бөлім құруды шешті. Ол өз қарамағындағы бөлімшелерден отрядты және взводты біріктірді: инженерлік ротадан 15 сарбаз, штабтан бес немесе алты сарбаз, логистикалық батальоннан 15-20 сарбаз, 5-ші батальонның қалған взводы және интервенциялық взвод; бұл ротаның күшіне ие бірлік болды. Операциялық сектордан капитан Милан Марич командир болып тағайындалды. Обренович әскери полиция взводын Глоди ауылының Дриньяча өзенінің шатқалын барлауға жіберді, бұл колонна екі көпірді пайдаланатынын қорытындылады. Широки Путтағы әскери полиция взводынан және Джафин Камендегі тағы бір әскери взводтан, сондай-ақ Липье ауылынан қалған күдікті топ жиналды. Колонна мина өрісінен және артиллериялық оқ жаудырынан өтті, 13 шілдеде Нова Касаба маңында Дрина қасқырлары, содан кейін келесі күні Снагово маңында ВРС тоқтатуға тырысады.

Жаппай өлім жазалары

13 шілде күні сағат 19:00 шамасында Зворник бригадасының қауіпсіздік офицері, лейтенант Драго Николич, Зворникке тасымалданып келіп жатқан тұтқындар туралы Обреновичке хабарласты. Обренович солтүстікке орналасқан Баткович концентрациялық лагерін пайдалануды ұсынды, бірақ Қызыл Крест пен UNPROFOR Баткович туралы хабардар екенін, ал осы тұтқындар Зворник ауданында атып өлтіріліп, көмілуі керек екенін айтты. 14 шілде күні сағат 14:00-де Обренович Снаговода болғанда майор Зоран Йованович күшейту ротасын әкелді, сонымен қатар ВРС қауіпсіздік қызметіне жауапты полковник Любиша Беара автобустармен Зворникке өте көп тұтқындарды тасымалдағаны туралы ақпарат берді. Сол күні Обренович соғыс желісінен екі инженерді босату туралы сұранысты естіді, олардың жол салу үшін қажет екенін білді. Инженерлерге көмектесудің ниетіне күдікпен қарап, Обренович хабарламаны тексерді және инженерлердің Беара, Попович және Николич жүргізіп жатқан жұмыс үшін Зворникте қажет екенін естіді. Обренович мұның жаппай жерлеумен байланысты екенін түсінді, ол екі инженерді босатып, көмекшілеріне бұл мәселені талқыламауды бұйырды. Келесі күндерде Обренович уақытының көп бөлігін колонна мәселесін шешуге арнады, бірақ сонымен қатар тұтқындарды атқылауға көмектесу үшін әскери полиция мен жаяу әскерін майдан желісінен босатып, жаппай қабірлер қазу үшін инженерлік батальондарынан жер қазу машиналарын берді. 14 шілде күні бойы Обреновичтің Зворник бригадасының әскери полиция ротасы Грбавчидегі мектепте ұсталған 1000-ге жуық серб емес ерлер мен балаларды күзетті және олардың көзін байлады. 1995 жылғы 14 шілдеде түстен кейін ВРС қызметкерлері осы тұтқындарды Грбавчидегі мектептен жақын жердегі далаға тасымалдады, онда Зворник бригадасының 4-ші батальонының қызметкерлері тұтқындарға жүк көліктерінен түсуге бұйрық берді және оларды автоматты қарумен дереу атқылап өлтірді. Сол түні Зворник бригадасының инженерлік ротасы ауыр техниканы пайдаланып, құрбандарды атқылау орнындағы жаппай қабірге көмді, ал атқылаулар жалғасты. 14 шілде күні кешке инженерлік техниканың шамдары атқылау және жерлеу орындарын жарықтандырды.

Жеке өмір

Обренович экономист әйелге үйленген, және 1997 жылы олардың ұлы дүниеге келді.