Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрып кеткен динозаврлар туысы
Extinct genus of dinosaurs
Heyuannia ("Хеюаньнан") – Азияда соңғы креда кезеңінде, қазіргі Қытай мен Моңғолия аумағында өмір сүрген овирапторид динозаврының туысы. Бұл Қытайда табылган алғашқы овирапторид; көптеген басқалары көршілес Моңғолияда табылды. Екі түрі белгілі: H. huangi, 2002 жылы Лю Цзюньчан Далангшан формациясынан сипаттады; және H. yanshini, бастапқыда 1981 жылы Ринчен Барсболд Барун Гойот формациясынан жеке туыс Ингения деп атады, кейіннен 2013 жылы Ингения атауы қолданыста болғандықтан Ажанцингения деп қайта аталды. Соңғы атау авторға қатысты әртүрлі этикалық мәселелер туындағандықтан алынып тасталды.
Heyuannia ("from Heyuan") is a genus of oviraptorid dinosaur that lived in Asia during the Late Cretaceous epoch, in what is now China and Mongolia. It was the first oviraptorid found in China; most others were found in neighbouring Mongolia. Two species are known: H. huangi, named by Lü Junchang in 2002 from the Dalangshan Formation; and H. yanshini, originally named as a separate genus Ingenia from the Barun Goyot Formation by Rinchen Barsbold in 1981, and later renamed to Ajancingenia in 2013 due to the preoccupation of Ingenia. The latter name was eventually discarded due to various ethical issues surrounding the author.
Х. хуанги
Түрлік түрі, Хэюанния хуанги, 2002 жылы Лю Цзюньчан анықтап, сипаттаған. Туыстың атауы Хэюань қаласына сілтеме жасайды. Атауы Хэйюань мұражайының директоры Хуан Донгтың құрметіне берілген. HYMV1 1 голотипі Гуандунның Хуанша жанындағы Далангшан формациясының қабаттарында табылды. Ол бас сүйегін қоса алғанда, толық емес қаңқадан тұрады. Алты басқа қаңқа паратип ретінде белгіленді немесе осы түрге жатқызылды. Көптеген басқа да қазбалар табылды, олардың бірінде көбелек мүшелерінің іздері сақталған болуы мүмкін. Бұл жерде мыңдаған жұмыртқалар табылды, олардың кейбіреулері осы туысқа жатады және, мүмкін, Хэюанния салған.
The type species, Heyuannia huangi, was named and described by Lü Junchang in 2002. The generic name refers to the city of Heyuan. The specific name honours Huang Dong, the director of the Heyuan Museum. The holotype, HYMV1 1, was discovered in Guangdong near Huangsha in layers of the Dalangshan Formation. It consists of a partial skeleton, including the skull. Six further skeletons were assigned as paratypes or referred to the species. Multiple other fossils have been found, including one which may retain possible reproductive organs. Thousands of eggs have also been uncovered at the site, some of them belonging to the genus and likely laid by Heyuannia.
H. yanshini
H. yanshini тұңғыш рет 1981 жылы Ринчен Барсбольд жаңа туыс және түр ретінде сипаттап, Ingenia yanshini деп атады. "Ingenia" атауы Монголияның Баянхонгор провинциясының (Барун Гойот формациясы) Инген Хобоор ойысынан шыққан, сол жерден оның үлгілері жиналған. Ал түрлік атауы яншини академик Александр Леонидович Яншиннің (1911–1999) құрметіне берілді, ол Ресейдің Санкт-Петербург қаласындағы Палеонтология институтында Ринчен Барсбольдтың кеңесшісі және ұстазы болған. Бұл түрге қатысты белгілі материалдың көп бөлігі шындығында төрт үлгінің жиынтығынан тұрады, оның ішінде Конхораптордың голотиптік бас сүйегі де бар. 2018 жылы Грегори Фунстон және авторлар тобы Пасханың қайта сипаттамасында "бірнеше этикалық мәселелер", соның ішінде плагиатталған мәтін бар екенін атап өтті. Бұл Ajancingenia-ны жарамсыз деп тануға жеткілікті себеп болмаса да, олар этикалық дилемманы болдырмау үшін оны Heyuannia туысының бір түрі ретінде жіктеді, соның нәтижесінде Heyuannia yanshini деген жаңа комбинация пайда болды. Бұл жіктеме кейіннен көптеген ғылыми еңбектерде қабылдауға ие болды.
H. yanshini was first described and named by Rinchen Barsbold in 1981, as a new genus and species Ingenia yanshini. The name "Ingenia" derives from the Ingen Khoboor Depression of Bayankhongor Province (Barun Goyot Formation), Mongolia, from whence it was collected, while the specific name yanshini was chosen in honour of academician Aleksandr Leonidovich Yanshin (1911–1999), who was adviser and mentor to Rinchen Barsbold during his time at the Paleontological Institute in St. Petersburg, Russia. Most of the material known for this is species actually a composite of four specimens, including the holotype skull of Conchoraptor. In 2018, Gregory Funston et al. noted that Easter's redescription had "several ethical problems", including plaigiarized text. Although this is not enough reason to invalidate Ajancingenia, they reclassified it as a species of Heyuannia, creating the new combination Heyuannia yanshini, in order to avoid an ethical dilemma. This assignment has been accepted by many papers since.
Сипаттама
Хеюанния – орташа өлшемді овирапторид. Грегори С. Пол 2010 жылы оның ұзындығын 1,5 метр, ал салмағын жиырма килограмм деп есептеген. Оның тіссіз бассүйегі салыстырмалы түрде қысқа және тік мұрынмен келген. Оның қолдары мен саусақтары өте қысқа болған, ал бірінші саусағы қалыпты өлшемнен кішірейген.
Heyuannia is a medium sized oviraptorid. Gregory S. Paul in 2010 estimated its length at 1.5 metres, the weight at twenty kilograms. Its toothless skull is relatively short with a steep snout. It had very short arms and digits, and its first digit was reduced.
Палеобиология
Биливердин және протопорфирин пигменттерінің Хейуаннияға тиесілі жұмыртқа қабықтарында сақталуы, олардың көк-жасыл түсті болғанын көрсетеді. Бұл түс, камуфляжға және жыныстық сигнал беруге мүмкіндік берді, бұл американдық қызғалдақтар мен құсқарларда да байқалады. Жұмыртқа қабықтарының орналасуы Хейуаннияның жартылай ашық ұя құрғанын көрсетеді, сондай-ақ олардың ата-аналық күтімге көбірек бейімделгенін көрсетеді.
Preservation of the pigments biliverdin and protoporphyrin in eggshells belonging to Heyuannia indicate that they were blue green in color. This coloration allowed for both camouflage and sexual signalling, also seen in American robins and ratites. The arrangement of the eggshells suggests a partially open nest arrangement for Heyuannia, and also indicates that it engaged in increased parental care.