Кіріспе

1563–1614 жылдары өмір сүрген ағылшын дін қызметкері және өнертапқыш Уильям Ли (1563–1614) 1589 жылы алғашқы шұлық тоқу станогын ойлап тапты, ол ғасырлар бойы қолданысқа енді. Оның жұмыс істеу принципі бүгінге дейін сақталған. Ли Нотингемширдегі Калвертон ауылында дүниеге келген. 1579 жылы Крайст колледжіне «сизар» ретінде қабылданса, 1582 жылы Сент-Джон колледжін бітірген.

Жүктілікпен тігу машинасы

Ли Кальвертонде пастор болып жұмыс істеген кезде, ол машинаны жасады дегенді айтады, себебі ол кезде танысқан әйел оған қарағанда тоқуға көбірек қызығушылық танытты (немесе әйелі өте баяу тоқушы болған). Елизавета I патент беруден бас тартқаннан кейін, ол жаңа машина жасады, онда бір дюймге инелердің саны 8-ден 20-ға дейін артты және одан нәзік жібек өндірілді, бірақ патшайым елдегі көптеген қол тоқушылардың жұмыссыз қалуына қатысты алаңдаушылық танытып, тағы да патенттен бас тартты, себебі мұндай механикаландыру олардың күнкөрісіне қауіп төндіруі мүмкін еді. Патшайым Лиге: «Сен үлкен мақсаттарға ұмтыласың, мырза Ли. Осы өнертабысыңның менің кедей халқыма қандай әсер ететінін ойластыр. Әрине, бұл оларды жұмыстан айырып, тіршілік табудан қиындыққа салады», – деді. Патшайымның алаңдаушылығы, негізінен, тоқымашылардың цехтерінің, осы өнертабыс өздерінің шеберлерінің білігін қажетсіз етеді деген қорқынысынан туындады. Соңында ол ағасы Джеймспен бірге 9 жұмысшы және 9 станок алып, Францияға көшті. Ол Францияның гугенот Генрих IV-нен жақсы қолдау алды, ол оған патент берді. Ли Франциядағы Руан қаласында тоқу өндірісін бастады және 1610 жылы Генрих қаза болғанға дейін өркендеді.

Жүн, жібек және кружево өндірісін дамытуға шамамен бір ғасыр уақыт кеткенімен, ол жасаған машиналар одан әлдеқайда ұзақ уақыт бойы негізгі құрал болып қалды, бұл The Worshipful Company of Framework Knitters елтаңбасындағы бейнесінде де көрініс тапқан. Өнертабыстың төрт жүз жылдығы 1989 жылы «Машинамен тоқудың төрт ғасыры: Уильям Лидің 1589 жылғы тоқу станогын ойлап табуына арналған естелік» атты кітап жарық көргенімен атап өтілді. Бұл кітап тоқу технологияларының эволюциясы және тоқу экономикасының тарихы туралы тарихи зерттеулер жинағы.