Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уильям Эпесс (1798-1839, Пеквот) (1837 жылға дейін Уильям Эпес деп те аталған) – методист пасторы, жазушы және аралас нәсілді белсенді. Эпесс өмірінің көп бөлігін Жаңа Англияда өткізді. 1829 жылы ол «Ормандағы Ұл» атты алғашқы американдық жазушының автобиографиялық еңбегін жариялады. Эпесс шежіресі бойынша Пеквот тайпасынан шыққан, әсіресе анасының әулеті арқылы, және олардың мәдениетімен өзін байланыстырды. Кейінірек Машпи тайпасы оны қабылдады. Соңғы онжылдықтарда Эпестің еңбектері Самсон Оком және Джейн Джонстон Скулкрафт сияқты ерте американдық жазушылардың туындыларымен бірге американдық әдебиет жинақтарында жиі жарияланды. Эпесс соғысқа дейінгі Америка Құрама Штаттарындағы американдықтардың құқықтарын қорғаудағы «жетістікке жеткен белсенді» деп сипатталған.
William Apess (1798–1839, Pequot) (also known as William Apes before 1837), was a Methodist minister, writer, and activist of mixed race descent. Apess spent most of his career in New England. In 1829 he published A Son of the Forest, one of the first autobiographies by a Native American writer. Apess was part Pequot by descent, especially through his mother's family, and identified with their culture. Later in life, he was adopted by the Mashpee tribe. In recent decades, Apess's works have been frequently anthologized in collections of American literature, alongside other early American Native writers like Samson Occom and Jane Johnston Schoolcraft. Apess has been described as "perhaps the most successful activist on behalf of Native American rights in the antebellum United States."
Ерте өмір
Уильям Апесс 1798 жылы Массачусетс штатының солтүстік-батысындағы Колрейн қаласында Пеквот тайпасының Уильям және Кандис Апесс отбасында дүниеге келді. Оның өмірбаянына сәйкес, оның әкесі Пеквот және еуропалық америкалықтың араласы болған, себебі Апесс әкесінің ақ әжесі Пеквот әйеліне үйленген. Ол анасы арқылы Филипп патшадан тарағанын айтты, анасының тегінде еуропалық америкалықтар мен афроамерикалықтар да болған. Бес жасқа дейін Апесс отбасымен, екі бауыры мен екі апасымен бірге Колрейн маңында тұрды. Әкесі мен анасы ажырасып, бес баласын анасының әжесі мен атасы тәрбиеледі. Бірақ олар қатыгездік көрсетіп, алкоголизмге ұшырады. Балалардың зорлық-зомбылық көріп жүргенін көрген көршілер қалалық кеңесшілерге жүгініп, балалардың мүддесін қорғап көмек сұрады. Балалар қауіпсіздігі үшін алынып, еуропалық америкалық отбасыларға берілді. Бес жасар Апесс бір жыл бойы көршісі Фурман мырзаның қамқорлығында болды, жараларынан айыққанша күтім алды. Оның автобиографиясында балалық шағында Пеквот туыстарымен байланысы болмағаны айтылмайды. Ол анасын соққыдан кейін жиырма жыл көрмегенін айтады. Алайда, ол келісімшарт бойынша жұмыс істегеніне қарамастан, асырап алған отбасын шын жүректен жақсы көрді. Фурманның анасы қайтыс болғанда, ол былай деп жазады: "Ол маған әрқашан мейірімді болғандықтан, мен оны балаларындай сағындым, тіпті оны анам деп атауға рұқсат берілді". Апесс алты жыл бойы қыста мектепке барып білім алды, сонымен қатар Фурманға жұмыста көмектесті. Баптист дінінің жақтасы Фурман айым Уильямға алты жасында христиан дінімен алғаш таныстырды және оған жұмаққа немесе тозаққа барудың маңыздылығын түсіндірді. Ол кішкентай кезінен-ақ дінге берілгендігін көрсетті. Уағыздардан алған қуанышы мен Фурман мырзаның оған қатысуға тыйым салғандағы күйзелісін сипаттайды. Уильям он бір жаста болғанда, Фурман мырза оның қашу жоспарларын біліп алды. Ол шын мәнінде кеткісі келмегенімен, оның уәделеріне қарамастан, оны өз отбасысы ретінде қарастырған отбасы Коннектикут элитасының мүшесі, судья Джеймс Хиллхаусқа келісімшартын сатты. Қартайған судья тәртіпсіз және бас тартқан баламен айналысуға шамасы келмеді, сондықтан келісімшартын генерал Уильям Уильямсқа тез сатты, Апесс төрт жыл оның қамқорлығында болды. Осы кезеңде Апесс "шулы методистерге" (Апесс оларды осылай атады) жақындады. Ол таныс болған қауымда афроамерикалықтар мен америкалықтар сияқты ұлты аралас адамдар көп болды. Методистер қауым элитасына жататын конгрегациялық шіркеуден гөрі ыстық қабылдады. Апесс он бес жасында генерал Уильямстан қашып, Нью-Йорктегі милицияға қосылды, онда ол 1812 жылғы соғыста шайқасты. 16 жасқа келгенде ол ішімдікке құмар болып, өмірінің соңына дейін алкоголизммен күресті. 1816-1818 жылдары Канадада түрлі жұмыстар істеді. Алкоголизмге байланысты мазасыздыққа түскен Апесс үйіне, Массачусетс штатындағы Пеквот тайпасы мен отбасына қайтуға шешім қабылдады. Ұзақ уақыт өтпей, ол Пеквот өкілі екенін жариялады. Ол жергілікті методисттер қауымының жиналыстарына қатысып, 1818 жылдың желтоқсан айында суға батыру арқылы дінге кірді.
William Apess was born in 1798 in Colrain in northwestern Massachusetts to William and Candace Apess of the Pequot tribe. According to his autobiography, his father was mixed Pequot and European American, as Apess' white paternal grandfather had married a Pequot woman. He claimed descent from King Philip through his mother, who also had some European American and African American ancestry. Until the age of five, Apess lived with his family, including two brothers and two sisters, near Colrain. His parents separated, and the five children were cared for by their maternal grandparents. But they were abusive and suffered from alcoholism. After seeing continued abuse, a neighbor intervened with the town selectmen on behalf of the children. They were taken away for their own safety and indentured to European American families. Then five year old Apess was cared for by his neighbor, Mr. Furman, for a year until he had recovered from injuries sustained while living with his grandparents. His autobiography does not mention any contact with his Pequot relatives for the rest of his childhood. He said that he did not see his mother for twenty years after the beating. In contrast, he grew to love his adopted family dearly, despite his status as an indentured servant. When Mrs. Furman's mother died, he writes that "She had always been so kind to me that I missed her quite as much as her children, and I had been allowed to call her mother." Apess was sent to school during the winter for six years to gain an education, while also assisting Furman at work. Mrs. Furman, a Baptist, gave William his first memorable experience with Christianity when he was six, and she discussed with him the importance of going to heaven or hell. Even as a young child, his devotion was ardent. He describes the joy he gained from sermons, and the depression he suffered when Mr. Furman eventually forbade him from attending. When William was eleven, Mr. Furman discovered his ill formed plans to run away. He never really wanted to leave, but, despite his reassurances, the family he had come to regard as his own sold his indenture to Judge James Hillhouse, a member of the Connecticut elite. The elderly judge, too old to deal with an unruly and rejected child, quickly sold his indenture to Gen. William Williams, under whom Apess spent four years. During this period, Apess grew increasingly close to the "noisy Methodists," as Apess referred to them. The congregation he knew had many people of mixed race, including African Americans and Native Americans. The Methodists were more welcoming than the Congregational Church, to which the town elite belonged. Apess ran away from General Williams at the age of fifteen and joined a militia in New York, where he fought in the War of 1812. By the age of 16, he became an alcoholic and struggled with alcoholism for the rest of his life. From the years 1816 to 1818, he worked at various jobs in Canada. Troubled by his alcoholism, Apess decided to return home to the Pequot and his family in Massachusetts. Within a short period of time, he reclaimed his Pequot identity. He attended meetings of local Methodist groups and was baptized in December 1818.
Жеке өмір
1821 жылы Эпесс Мэри Вудқа үйленді, ол да аралас нәсілді болған. Жұбайлардың бір ұлы мен үш қызы дүниеге келді. Сол жылы ол өзінің өмірбаяндық шығармасын жариялады: «Орманның ұлы: Уильям Эпесс тәжірибесі, Орман тумасы», оның ішінде Пеквот тайпасының үндістері туралы мәліметтер, өзінің қолымен жазылған. Апестің еңбегі – түпкілікті американдықтар жариялаған алғашқы автобиографиялардың бірі болды және ішінара үндістерді қоныстандыруға қарсы болғандарға, соның ішінде президент Эндрю Джексонға қарсылық ретінде жарық көрді. Олар үнділерді Миссисипи өзенінің батысына, әсіресе оңтүстік-шығысқа көшіруді жоспарлаған. Апесс өзінің баяндамасын сол кездегі кең таралған жанр – рухани жаңаруға негіздеді, сонымен қатар американдықтарға қарсы еуропалық американдықтардың көзқарасын да баяндады. Сол кездегі методистердің дәстүрі бойынша, Апесс көшпелі уағызшы болды; ол Жаңа Англиядағы жиналыстарда үнді, еуропалық және афроамерикандық тыңдаушыларға уағыз айтты. 1833 жылы Массачусетс штатындағы ең ірі үнді қаласы Машпиге сапар барысында, Апесс 1833 жылдың 11 қазанында Машпи үндістері арасында алғашқы ресми үнділік қосымшалықты құрды. Апесс президент болып сайланды және 42 Машпи үндісі бірден тіркелді. Машпиде болған кезде Апесс штаттың Машпи Вампаноагқа өзін-өзі басқару құқығын жоққа шығаруда заңсыз әрекет ететініне көз жеткізді. Машпи Вампаноагтың ерекше мәдениеті және Кейп-Кодтың шынжырлы бөлігінде орналасқан орманды жері болды. Олардың шектеулі тәуелсіздігі резерваттың ақ нәсілді бақылаушылар кеңесіне бағынуымен шектелді. Бұл адамдар ақ қоныс аударушыларға Машпи орманынан ағаш алуға және олардың жеріне басқа да шабуылдар жасауға рұқсат берді. Машпи халқы өздерінің жерлерін қорғағысы келді. Апесс жергілікті жиналыстарда олардың мүддесін қорғады. Ол сондай-ақ 1833-1834 жылдардағы Машпи көтерілісіне қатысты, онда Машпи өздерінің өзін-өзі басқару құқығын қайта орнату үшін әрекет жасады. Олар мемлекеттік үкіметке өздерінің конституциялық құқықтарына сәйкес өзін-өзі басқару және ақтардың өздерінің ағаштарын алып кетуіне жол бермеу ниеті туралы хат жазды (қайталанатын мәселе). 1833 жылдың мамыр айында Машпи тайпасы Гарвард колледжіне хат жазды, ол Уильямс қорына басшылық етіп, оларға дін қызметкерінің жалақысын төледі. Соңында олар Уильям Сэмпсон есімді қоныс аударушының өздерінің жерінен ағаш алып кетуіне кедергі жасады және оның арбасын түсірді. Үш үндіні тәртіпсіздікке кінәлады, ал Апесс бір айға түрмеге қамалды. Бір адвокат оларға заң шығарушы органға жүгінуге көмектесті, бірақ бастапқыда губернатор Леви Линкольн кіші топқа әскери күшпен қорқытты. Бұл мәселелерді Boston Advocate газетінің Harnett басылымы маусым және шілде айларында жағымды түрде жариялады. Машпи наразылығы 1832 жылғы ұлттық деңгейдегі жою дағдарысынан кейін болды, онда оңтүстік штаттар федералды заңдарды жоюды ұсынды. Тарихшы Барри О'Коннеллдің пікірінше, Апесс Машпидің жергілікті халықтарды кемсітетін Массачусетс заңдарын жоюға тырысуын атап өтуді көздеген. Апесс үнемі түрлі-түсті адамдардың, әсіресе үндістердің, құқықтарына ұмтылысы мен еуропалық американдық отаршылардың тәуелсіздік үшін тарихи күресі арасындағы параллельдерді жүргізді. Ол американдықтар мен отарлаушылар арасындағы қарым-қатынас тарихынан, сондай-ақ АҚШ-тағы қарым-қатынастан мысалдар келтірді. 1831-1836 жылдар аралығында Апесс өзінің бірнеше уағыздарын және қоғамдық дәрістерін жариялады және күшті сөйлеуші ретінде танылды. Бірақ, алкоголизммен күресіп, ақ нәсілділердің үнділерге деген қарым-қатынасына наразылық білдіріп, ол біртіндеп өзін құрметтеуден айырылды; ақ және Машпи топтары да одан алыстады. 1836 жылы ол Плимут отаршылдарының қолынан қаза тапқан XVII ғасырдағы үнділік көшбасшы Филип патшаның ескерткіш мақтау сөзін оқып, халық алдында дәріс берді. Апесс оны еуропалық американдықтардың кез келгеніне тең келетін көшбасшы ретінде мақтады. Апесс ең алдымен Бостонда, содан кейін Жаңа Англияның басқа бірнеше жерінде мақтау сөзін айтты. Дәрісін жариялағаннан кейін Апесс Жаңа Англияның қоғамдық өмірінен жоғалып кетті. Ол екінші әйелі мен балаларымен жұмыс іздеп Нью-Йоркке көшіп келді. 1837 жылғы дағдарыс жалпыға зиян келтірді және әсіресе төменгі және жұмысшы таптарға әсер етті, сондықтан ол Нью-Йоркте қиындықтарға тап болды.
In 1821, Apess married Mary Wood, also of mixed race. The couple had one son and three daughters together. In the same year he published his autobiography, A Son of the Forest: The Experience of William Apess, A Native of the Forest, Comprising a Notice of the Pequot Tribe of Indians, Written by Himself. Apess' work was one of the first autobiographies published by a Native American and was published partly in reaction to advocates of Indian Removal, including President Andrew Jackson. They wanted to remove Native Americans to west of the Mississippi River, especially those who were numerous in the Southeast. Apess based his narrative on his spiritual conversion, a common genre of the time, and commented also on European American prejudices against Native Americans. As was the Methodist practice of the day, Apess became an itinerant preacher; he preached in meetings throughout New England to mixed congregations including Native American, European American, and African American audiences. In 1833, during a visit to the town of Mashpee, the largest Native American town in Massachusetts, Apess established the first formal Native American temperance society among the Maspee Indians on 11 October 1833. Apess was elected president and forty two Mashpee Indians signed up immediately. While in Mashpee, Apess became convinced the State was acting illegally in denying self government to the Mashpee Wampanoag. The Mashpee Wampanoag had a close culture and wooded land at the elbow of Cape Cod. Their limited autonomy had been reduced when the reservation was placed under supervision by a board of white overseers. These men allowed white settlers to take the Mashpee wood and permitted other incursions on their land. The Mashpee wanted to protect their grounds. Apess spoke out on their behalf at local meetings. He also participated in the so called Mashpee Revolt of 1833 34, in which the Mashpee took action to restore their self government. They wrote to the state government announcing their intention to rule themselves, according to their constitutional rights, and to prevent whites from taking away their wood (a recurring problem). In May 1833, the Mashpee tribe wrote to Harvard College, which administered the Williams Fund that paid for a minister to them. Lastly, they prevented a settler, William Sampson, from taking wood away from their property and unloaded his wagon. Three Indians were indicted for riot and Apess was jailed for a month as a result. An attorney assisted them in successfully appealing to the legislature, but initially Governor Levi Lincoln, Jr. threatened the group with military force. The issues were reported sympathetically by Harnett of the Boston Advocate through June and July. The Mashpee protest followed the Nullification Crisis of 1832 on the national level, in which Southern states proposed they could nullify federal law. The historian Barry O'Connell suggests that Apess intended to highlight the Mashpee attempt to nullify Massachusetts laws discriminating against Native peoples. Apess continually drew parallels between the desire of free people of color for their rights, particularly Native Americans, and the historic struggle of European American colonists for independence. He drew from the history of relations between Native Americans and the colonists, as well as relations within the United States. During the period 1831 1836, Apess published several of his sermons and public lectures, and became known as a powerful speaker. But, struggling with alcoholism and increasing resentment of white treatment of Natives, he gradually lost the respect in which he had been held; both white and Mashpee groups distanced themselves from him. In 1836, he gave a public lecture in the form of a memorial eulogy for King Philip, a seventeenth century Indian leader who was assassinated by the Plymouth colonists. Apess extolled him as a leader equal to any among the European Americans. Apess first delivered the eulogy in Boston and then in several other venues in New England. After publishing his lecture, Apess disappeared from New England public life. He moved to New York City with his second wife and children, trying to find work. The recession of 1837 was broadly damaging and especially affected the lower and working classes, so he struggled in New York.
Өлім
Уильям Эпесс 1839 жылдың 10 сәуірінде Нью-Йорк қаласындағы 31 Вашингтон көшесінде 41 жасында ми қан құйылуынан (инсульт) қайтыс болды.
At the age of 41, William Apess died of a cerebral hemorrhage (stroke) on April 10, 1839 at 31 Washington Street in New York City.