Кіріспе

17 ғасырдағы қоршау. Ирландияның оңтүстік-шығысындағы Уотерфорд қаласы 1649 және 1650 жылдары Ирландияны Кромвельдің басып алуы кезінде екі рет қоршауға алынды. Қала генерал Ричард Фаррелл басқаратын ирландиялық конфедерациялық католиктер мен генерал Томас Престон басқаратын ағылшын роялистік әскерлерімен бақыланатын. Оны Оливер Кромвель, Майкл Джонс және Генри Иртон басқаратын ағылшын парламенттік әскерлері қоршады.

Уотерфорд - католиктік қала 164149

Уотерфорд католик қаласы болды және Ирландияның оңтүстік-шығысындағы көптеген қалалар сияқты, тұрғындары 1641 жылғы Ирландия көтерілісінен бері Конфедерациялық католиктерді қолдады. 1641 жылдың соңында көтерілісшілерден қашқан протестант босқындары қалаға келе бастады, бұл католик тұрғындар арасында шиеленіс тудырды. Қала әкімі босқындарды қорғауды қалады, бірақ қала хатшысы мен қалалық кеңестегі бірнеше кеңесшілер олардың мүлкін тартып алып, 1642 жылдың басында қала қабырғасының сыртында жиналған көтерілісшілерді кіргізуді жоспарлады. Әуел базда әкімнің тарапы көтерілісші күштерді қабылдаудан бас тартуда сәтті болды, бірақ 1642 жылдың наурызына қарай, муниципалдық билікте көтеріліске көңіл білдірген тарап басымдық алды. Уотерфордтағы протестанттар қаладан қуылды, көбінесе Англияға кемелермен жіберілді, кейде қала жұрты олардың мүлкін тонады. 1645 жылы Томас Престон басқаратын Конфедерация әскерлері жақын орналасқан Данканнон қаласын ағылшын гарнизонынан қоршап алып, басып алды, соның салдарынан Уотерфордқа келіп-кету кемелеріне қауіп төнді. Уотерфордтың саяси қоғамдық ортасы католиктердің келісімсіз саясатымен белгілі болды. 1646 жылы Уотерфордта өткен католик епископтардың синоды, Конфедерация мен ағылшын корольдіктері арасындағы келісімді қолдаған, католик дінін еркін ұстануға рұқсат етілмейтін кез келген католикті айыптады. Конфедерация 1648 жылы Англия королі I Чарльзбен ортақ жауына – Англия Парламентіне қарсы күш біріктіру үшін келісімге келді, ол католиктерге қарсы және корольге жаулы болды. Парламентшілдер 1649 жылдың тамызында Оливер Кромвель басшылығымен Ирландияға үлкен әскери күшін Дублинге тасыды. 1649 жылдың қазанында Уотерфордты қоршау үшін Англия Парламентінің жаңа армиясы келді. Оливер Кромвельдің Ирландияға басып кіру мақсатының бірі – 1641 жылы протестанттарға жасалған қатыгездік үшін ирландтарды жазалау еді. Уотерфордтың партиялық католик саясатының тарихын ескере отырып, бұл қала тұрғындарының арасында үлкен қорқыныш тудырды. Бұл қорқынышты Дрогеда мен жақын орналасқан Вексфордтың тағдыры одан әрі күшейтті, олардың екеуі де Кромвельдің әскерлерімен басылып алынып, тоналып, гарнизондары қырғынға ұшырады. Уотерфорд Ирландиядағы соғыста стратегиялық маңызға ие болды. Оның порты континенттік Еуропадан қару-жарақ пен жабдықтарды импорттауға мүмкіндік берді, ал географиялық орны Суир және Барроу өзендеріне кіруді бақылады.

Бірінші қоршау 1649 жылдың қарашасы-желтоқсаны

Уотерфордты қоршауға алу алдында Оливер Кромвель өзінің байланыс желілерін және жабдықтауды қамтамасыз ету үшін роялист және конфедерация әскерлері ұстаған айналағы гарнизондарды басып алуға тиіс болды. Уотерфордқа теңіз жолымен кіруді бақылайтын Дунканнон бекінісі 15 қазаннан 5 қарашаға дейін Иретон басқаратын парламент әскерлерімен қоршауға алынды. Бірақ, әзірқорғаныс көрсеткендіктен, Эдвард Воган басқаратын гарнизон тұғыр тапты. Бұл ауыр қоршау артиллериясын теңіз арқылы Уотерфордқа жеткізуге мүмкіндік бермеді. Нью-Росс 19 қазанда Кромвельге берілді, ал Каррик-он-Суир 19 қарашада алынды. 24 қарашада майор Геогеган басқаратын Ольстерден келген ирланд әскерлерінің Каррикке жасаған қарсы шабуылы тойтарылды, нәтижесінде 500-ге жуық ольстерлік қаза тапты. Уотерфордты шығыс және солтүстіктен оқшаулағаннан кейін Кромвель 24 қарашада қалаға жетті. Дегенмен, Уотерфорд әлі де батыстан күш түсуіне мүмкіндік алды және Ричард Фаррелл басқаратын 3000-ға дейін ирланд сарбазы (Конфедерацияның Ольстер армиясынан) бір апта ішінде қалаға жеткізілді. Фаррелл бұрын испан армиясында сәтті офицер болғандықтан, Фландрия шайқастарында қоршау соғысы бойынша жақсы оқытылған және тәжірибелі болды. Кромвель одан салмақты әскербасымен және қолбасшымен бетпе-бет келді. Ауа райы өте суық және ылғалды болды, парламент әскерлері аурудан қатты зардап шекті. 1649 жылы Уотерфордты қоршауға алған 6500 ағылшын парламент әскерінің арасында қоршау тоқтатылған кезде 3000-ға жуығы ғана жарамды күйде болды. Бұған қоса, Кромвель қаланы басып алуда көп ілгерілемеді. Шығыс өткеліндегі бекіністі басып алу оған қоршау артиллериясын теңіз арқылы жеткізуге мүмкіндік берді, бірақ ылғалды ауа райы оларды Уотерфорд қабырғаларына жеткілікті жақын тасымалдауды мүмкінсіз етті. Фаррелл Уотерфордты қорғауда тактикалық тұрғыдан басым екенін көрсетті және Кромвельдің әрекеттерін жеңді. Ақырында Кромвель 2 желтоқсанда қоршауды тоқтатып, Дунгарванда қыстауға орналасты. Оның қаза тапқандарының арасында аурудан қайтыс болған командирі Майкл Джонс та болды.

Екінші қоршау 1650 жылдың шілде-тамыз айлары

Уотерфорд 1650 жылдың шілдесіне дейін қайтадан қатаң қоршауға алынбады, бірақ арадағы айларда ол үнемі оқшауланды. Қаңтар айында батысқа қарай жолы тоқтатылды, ал маусым айында парламенттік қолбасшы Айретон қалаға жетті. Осы кезде Уотерфордты ирландтық генерал Престон басқарды. Престонның гарнизоны азық-түлікке ғана емес, сонымен қатар эпидемияға (бұғра обасы деп есептеледі) ұшырады, нәтижесінде қала қабырғалары ішінде аптасына 400-ге дейін адам қайтыс болды. Сонымен қатар, шілдеде Карлоудың (Уотерфордтан шамамен 70 км солтүстікке орналасқан) құлауы Уотерфордты енді Барроу өзені арқылы жабдықтау мүмкін еместігін білдірді. Айретон өз әскерлеріне қоршау үшін траншеялар қазуды бұйырды, осылайша қаруларын қабырғаны бұзуға жеткілікті жақындатуға тырысты, сондай-ақ Уотерфорд портын парламенттік теңіз флотымен блокадалады. Шілде айының соңына қарай артиллериясы қала қабырғаларына жетті. Осы сәтте Уотерфордтың мэрі мен кеңесшілері Престоннан қаланы тапсыруды өтінді. Оның тек 700 жауынгері және 500 фунт оқ-дәрісі қалған еді, сондықтан шабуылға қарсы тұруға мүмкіндігі болмады. Ол өзі де ауыр сырқатқа шалдыққан еді. Егер қала күшпен алынса, қорғаушыларының өмірі мен мүлкіне кепілдік берілмейтіні түсінікті болды. Осы факторларды ескере отырып, Престон 1650 жылдың 6 тамызында Уотерфордты Айретонға тапсырды. Оның әскерлеріне әлі де ирландтық католиктердің қолында болған Галвей немесе Атлонға қарай жорық жасауға рұқсат берілді, бірақ ол Уотерфордтағы барлық артиллерияны, оқ-дәрілерді және кемелерді тапсырды. Жақын орналасқан Данканнон 12 тамызда берілді. Уотерфорд гарнизоны мен халқының қоршау кезінде қаншасы қаза тапқанын анықтау қиын. Айретон азаматтық тұрғындарға өмірлері мен мүлкін құрметтеумен байланысты жеңіл шарттар ұсынды. Ал келесі жылы Лимерикте ол қаланың ең белсенді қорғаушыларын дарға асты. Уотерфорд Ирландияның шығысында ағылшын парламенттік күштеріне қарсы соңғы тұрақтап қалған ирландтық католик бекінісі болды. Ол құлағаннан кейін ирландтық католик күштері тек Шеннон өзенінің батысындағы Коннахт провинциясындағы анклавты ғана ұстады.