Трансакциялық ерекшелік және мүмкіндіктерді пайдалану мәселелері
Asset specificity
Активтердің ерекшелігі – транзакциялық қатынастардағы маңызды ұғым. Инвестициялардың қайта қолданудағы құны төмендеген жағдайды қарастырады. Экономика, маркетинг салаларында зерттеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Активтердің ерекшелігі – мәміледегі тараптар арақатынастарымен байланысты термин. Ол, әдетте, нақты бір мәмілені қолдау үшін жасалған инвестициялардың сол мәміле үшін басқа мақсатта пайдаланған жағдайдағы құнынан артық болуы ретінде анықталады. Активтердің ерекшелігі маркетинг, есеп айыру, ұйымдық мінез-құлық және басқару ақпараттық жүйелері сияқты басқару мен экономиканың түрлі салаларында кеңінен зерттелген.
Asset specificity is a term related to the inter party relationships of a transaction. It is usually defined as the extent to which the investments made to support a particular transaction have a higher value to that transaction than they would have if they were redeployed for any other purpose. Asset specificity has been extensively studied in a variety of management and economics areas such as marketing, accounting, organizational behavior and management information systems.
Шолу
Активтердің ерекшелігі деген ұғым оппортунизммен тығыз байланысты. Классикалық экономистер "толыққанды рационалды экономикалық адам" бар деп есептейді. Экономикаға қатысты бұрынғы көзқарастар көбінесе екі келісімшарт арқылы байланысқан компаниялар келісімшартты толық орындайды деп болжайтын. Алайда, Оливер Э. Уильямсон (1975, 1985) бастаған жаңағы ғалымдар оппортунизм мәселесіне ерекше назар бөлді. Мәміледегі тарап нашар сапалы тауар өндіру, өнімді кешіктіру немесе келісімшарттағы шарттарды орындамау арқылы оппортунистік мінез-құлық танытуы мүмкін. Уильямсонның зерттеулеріндегі тағы бір маңызды элемент – "шектеулі рационалдық" идеясы. Шектеулі рационалдық – акторлардың мақсатты түрде рационалды болуымен қатар, оның шектеулі дәрежеде ғана екенін көрсететін рационалдылықтың жартылай күшті түрі. Адамдардың білімге қолжетімділігі мен оны өңдеу қабілеті шектеулі. Сондықтан, акторлар өз мүмкіндіктерінің шегінде рационалды түрде әрекет етеді. Уильямсон бизнес-мінез-құлықтың ең маңызды екі өлшемі – бәсекенің жетілмеуі және оппортунистік әрекетке бейімділік екенін айтты. "Активтердің ерекшелігі" мәселесі оппортунизмнің салдарынан туындайды.
The concept of asset specificity is closely related to that of opportunism. Classical economists assume the existence of the "perfectly rational economic man". Previous approaches to economics often assumed that two contractually bounded firms will stick to the contract as they are supposed to. However, recent scholars led by Oliver E. Williamson (1975, 1985) stressed the issue of opportunism. A party to a transaction could be opportunistic by producing poor quality goods, delivering products late, or by not following through with provisions of a contract. Another key element of Williamson's scholarship is the idea of "bounded rationality". Bounded rationality is defined as a semistrong form of rationality in which actors are assumed to be intendedly rational, but only to a limited extent. Human beings have limited access to knowledge and a limited ability to process the knowledge we have access to. Therefore, actors will behave rationally, but within the limits of their capacity. Williamson argued that the two most important dimensions of business behavior are the problems of imperfect competition and the propensity to act opportunistically. "Asset specificity" becomes an issue because of opportunism.
Анықтама
Активтердің ерекшелігі әдетте, белгілі бір мәмілені қолдау үшін жасалған инвестициялардың сол мәмілеге басқа мақсаттарға жұмсалған кездегі құнынан қаншалықты жоғары екендігімен анықталады (McGuinness, 1994). Уильямсон (1975, 1985, 1986) мәмілеге қатысты активтерді қайта қолдануға келмейтін, нақты және адам капиталына жасалған, арнайы және бір міндетке ғана бағытталған инвестициялар деп атады. Мысалы, белгілі бір компонентті өндіру үшін арнайы жабдыққа инвестиция салу қажет болуы мүмкін, белгілі бір өнімді тарату үшін бірегей физикалық мүмкіндіктер қажет болуы мүмкін, немесе белгілі бір қызметті көрсету үшін ерекше кәсіби білім мен дағдылар жиынтығы болуы мүмкін. Қысқасы, активтердің ерекшелігі – тараптың екі немесе көпжақты бизнес қарым-қатынаста қаншалықты байланысқа түскенін көрсетеді. Мысалы, әлемдегі ең көп таралған тілдердің бірі – ағылшын тілін үйрену – жоғары ерекшеліксіз инвестиция болып табылады, себебі сіздің инвестицияңыз әртүрлі жағдайларда бірдей нәтиже береді (басқалармен қарым-қатынас жасай білу). Ал, АҚШ-тың оңтүстік-батысында сөйлейтін сирек кездесетін атабаска тілі – Навахо тілін үйрену, жоғары ерекшелікке ие болуы мүмкін (әсіресе адам капиталына жасалған инвестиция ретінде), себебі сіздің инвестицияңыздың нәтижесі (басқалармен қарым-қатынас жасай білу) Навахо тілін білетін адамдармен жоғары, ал басқа жағдайларда дерлік нөлдік болады. Алғашқыда активтердің ерекшелігі көбінесе сатып алушы-сатушы қарым-қатынасында қарастырылды, онда сатып алушы – ерекше активтерге ие емес тарап, ал сатушы – иеленетін тарап. Мысалы, Уильямсонның (1983) моделінде, мәмілені тоқтату бір жақты: сатып алушы сатушыны тоқтатуға тырысады. Алайда, кейінгі зерттеушілер активтердің ерекшелігі екі жақты, тіпті көп жақты болуы мүмкін екенін анықтады. Мысалы, Joskow (1988) және Klein (1988) сатып алушы-сатушы қарым-қатынасында да мәмілені тоқтату екі жақты болатынын атап өтті, себебі сатып алушы (ерекше активтерге ие емес тарап), егер тарапты ауыстыруды шешсе, уақыт пен іздеуге жұмсалатын инвестицияларға байланысты шығындар туындайды.
Asset specificity is usually defined as the extent to which the investments made to support a particular transaction have a higher value to that transaction than they would have if they were redeployed for any other purpose (McGuinness 1994). Williamson (1975, 1985, 1986) argued that transaction specific assets are non redeployable physical and human investments that are specialized and unique to a task. For example the production of a certain component may require investment in specialized equipment, the distribution of a certain product may necessitate unique physical facilities, or the delivery of a certain service may be predicated on the existence of an uncommon set of professional know how and skills. Basically, asset specificity refers to the extent to which a party is "tied in" in a two way or multiple way business relationship. For example, learning to speak English, one of the most widely understood languages of the world, is a highly asset unspecific investment, since your investment will be likely to have equal returns (being able to communicate with others) across a variety of different settings. On the other hand, learning to speak Navajo, a rare Athabaskan language spoken in the southwest United States, could be highly asset specific (human asset specific, specifically), since your investment return (being able to communicate with others) is high with the few Navajo speaking people, but almost zero otherwise. Originally asset specificity is proposed mainly in a buyer seller situation, where the buyer is the party that does not hold the specific assets and the seller is the party that holds the specific assets. For example, in Williamson's (1983) model, the hold up is unilateral: the buyer holds up the seller. However later researchers have realized that asset specificity could be bilateral, or even multi lateral. For example Joskow (1988) and Klein (1988) noted that even in a traditional buyer seller situation, the hold up is bilateral because the buyer (the party that does not hold the specific assets) has exit cost associated with time and searching investment if he decides to switch party.