Баграти соборы: Грузияның Кутаиси қаласындағы 11 ғасырлық архитектуралық ескерткіш
Bagrati Cathedral
Баграти соборы – Грузияның Кутаиси қаласындағы 11 ғасырлық архитектуралық шедевр. Тарихы, қайта құру жұмыстары, ЮНЕСКО тізімінен шығарылуы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кутаисидегі 11 ғасырдағы собор, немесе Кутаиси соборы, көбінесе Баграти соборы (; ბაგრატის ტაძარი, немесе Багратис тадзари) деп аталады, Грузияның Имерети аймағындағы Кутаиси қаласында орналасқан 11 ғасырдағы собор. Ортағасырлық грузин сәулетінің шедеврі саналатын бұл собор ғасырлар бойы ауыр зақымдарға ұшырады және 1950 жылдары басталған, 2012 жылы аяқталған даулы консервациялық жұмыстар арқылы біртіндеп қалпына келтірілді. Бұл жұмыстар ЮНЕСКО-ны соборды қауіп төніп тұрған Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізуге, кейіннен шіркеуді тізімнен шығаруға мәжбүр етті. Кутаисидің орталық бөлігіндегі ландшафтта ерекше орын алатын собор Укимериони төбесінде орналасқан.
11th century cathedral in Kutaisi, Georgia
The Cathedral of the Dormition, or the Kutaisi Cathedral, more commonly known as Bagrati Cathedral (; ბაგრატის ტაძარი, or Bagratis tadzari), is an 11th century cathedral in the city of Kutaisi, in the Imereti region of Georgia. A masterpiece of medieval Georgian architecture, the cathedral suffered heavy damage throughout centuries and was reconstructed to its present state through a gradual process starting in the 1950s, with controversial conservation works concluding in 2012. These works prompted UNESCO to include the cathedral on its list of endangered World Heritage Sites, and then to remove the church from the World Heritage list. A distinct landmark in the scenery of central Kutaisi, the cathedral rests on the Ukimerioni Hill.
Тарих
Баграти соборы 11 ғасырдың басында Баграт III патшаның тұсында салынған, сол себепті ол "Баграти", яғни Баграттың соборы деп аталған. Солтүстік қабырғадағы жазуда еденнің "Хроника 223" жылы, демек 1003 жылы төселгені көрсетілген. 1692 жылы Имеретия патшалығына басып кірген Осман әскерлерінің оқтан атқан шар құлағынан собор қирады. Осы оқиға салдарынан күмбез бен төбе құлап түсті. Уильям Летаби оны "Грузияның ең ұлы ескерткіші" деп атады. Соборды сақтау және қалпына келтіру жұмыстары, сондай-ақ археологиялық зерттеулер 1950 жылдары грузин сәулетшісі Вахтанг Цинцадзе басшылығымен басталды. Цинцадзе басқарған қалпына келтіру жұмыстары алты кезеңге бөлініп, 1994 жылға дейін ондаған жылдар бойы жалғасты. 1994 жылы Баграти соборы Гелати монастырымен бірге ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енгізілді. 2001 жылы собордың меншігі Грузия мемлекетінен Грузия Православ шіркеуіне ауыстырылды. Ресми түрде собор Құдай анасының ұйықтауына арналған, ал оның ең маңызды мерекесі Мариамоба күнінде тойланады. Қазіргі таңда собор Кутаиси митрополитінің резиденциясы болып табылады. Соборда үнемі діни қызметтер өтеді. Собор аумағында монастырь бар, ал иеромонахтар собордың дін қызметкерлері ретінде қызмет етеді. Бұл орын жергілікті тұрғындар арасында той жасауға өте танымал. Сонымен қатар, ол Кутаиси қаласының символы ретінде жиі қолданылады және қаланың басты туристік орталықтарының бірі болып табылады.
Bagrati Cathedral was built in the early years of the 11th century, during the reign of King Bagrat III, due to which it was called "Bagrati", i. e., Bagrat's cathedral. An inscription on the north wall reveals that the floor was laid in "chronicon 223", i. e., 1003. In 1692, it was devastated by a cannonball shot by Ottoman troops who had invaded the Kingdom of Imereti. The incident caused the cupola and ceiling to collapse. William Lethaby called it "the finest of Georgian monuments". Conservation and restoration works, as well as archaeological studies at the cathedral began in the 1950s under the leadership of a Georgian architect Vakhtang Tsintsadze. The restoration works headed by Tsintsadze were divided into six stages and continued for several decades through 1994. That same year in 1994 Bagrati Cathedral, together with the Gelati Monastery, was included in UNESCO's World Heritage Site list as a single entity. In 2001, ownership of the cathedral was transferred from the Georgian state to the Georgian Orthodox Church. Officially, the cathedral is dedicated to the Dormition of the Mother of God and holds its main feast day on Mariamoba. It is currently the cathedral seat of the Metropolitan of Kutaisi. There are regular religious services. There is a monastery on the grounds, and the hieromonks serve as cathedral clergy. It is a very popular location for weddings among the locals. It is also frequently used as a symbol of the city of Kutaisi, being one of its main tourist attractions.
Қазіргі жағдай және қорғау мәселелері
2010 жылдың шілдесінде ЮНЕСКО Баграти соборын жойылып бара жатқан әлемдік мұра орындарының тізіміне енгізді, себебі жалғасып жатқан қайта құру жұмыстары осы орынның құрылымдық тұтастығы мен нақтылығына нұқсан келтіруі мүмкін деп қорқады. Қайта құру жұмыстары басталмас бұрын, 2008 жылы ICOMOS Багратидің нашарлап бара жатқан жағдайына алаңдады, бірақ үкіметтің кез келген консервациялық шаралары осы орынның тарихи құндылығына зиян келтіретін қайта құруды қамтуға болмайтынын атап өтті. 2011 жылы ЮНЕСКО Грузия үкіметін соңғы жылдары жасалған өзгерістерді кері қайтаруға бағытталған қалпына келтіру стратегиясын жасауға шақырды, бірақ бұл өзгерістердің «жай ғана кері қайтарылмайтын» болуы мүмкін екенін мойындады. 2013 жылы архитектор Андреа Бруно Баграти соборын қайта құрудағы үлесі үшін Грузия мемлекеттік алтын медалімен марапатталды және кейіннен бұл жобасы үшін Феррара университетінің Domus халықаралық реставрация және консервация сыйлығымен құрметтелді. Соборды қалпына келтіру жұмыстарын ЮНЕСКО «оның тұтастығы мен нақтылығына зиян келтіретін» деп сынады. 2017 жылы Гелати монастыры ЮНЕСКО-ның қатердегі мұра орындарының тізімінен шығарылса, Баграти соборы Әлемдік мұра орындарының тізімінен алынып тасталды.
In July 2010 UNESCO added Bagrati cathedral to its list of endangered world heritage sites in part because of the continuing reconstruction, which it feared would affect the structural integrity and authenticity of the site. Even before the reconstruction works, in 2008 ICOMOS was concerned about the deteriorating state of Bagrati, but it commended that any conservation efforts by the Government should not include a type of reconstruction which would affect the site's historical value. In 2011 UNESCO urged the Georgian government authorities to develop a rehabilitation strategy that would reverse some of the changes made to the site in recent years, but it acknowledged that these alterations may be "almost irreversible". In 2013, architect Andrea Bruno was awarded a Georgian state gold medal for his role in the Bagrati Cathedral reconstruction and was subsequently recognized for this project with the University of Ferrara Domus International Prize for Restoration and Conservation. The restoration works of the cathedral were heavily criticized by UNESCO as "detrimental to its integrity and authenticity". In 2017, while Gelati Monastery was removed from UNESCO's list of heritage sites in danger, Bagrati Cathedral was removed from the list of World Heritage sites.