Кіріспе
Малавикагнимитрам (санскрит тілінде Малавика және Агнимитра деген мағынаны білдіреді) – Калидасаның санскрит тіліндегі пьесасы. Пушьямитра Шунганың билігінде болған оқиғаларға негізделген бұл оның алғашқы туындысы. Малавикагнимитрам Видиша қаласындағы Шунга императоры Агнимитраның басты патшайымының әдемі қызметшісіне ғашық болу тарихын баяндайды. Ол Малавика есімді, шет елге қуылған қызметші қыздың суретіне көңіл бөлді. Ол жаңа қызға көз салу үшін әзілкештің көмегіне жүгінуге және түрлі айла-шарғылар жасауға мәжбүр болады. Патшайым күйеуінің осы қызға деген құштарлығын білгенде ашуланып, Малавиканы түрмеге қамап тастайды, бірақ тағдырдың құдіретімен ол тегі патшалық екені анықталып, оның патшайымдарының бірі ретінде қабылданады. Пьесада Пушьямитра Шунганың Раджасуя құрбандығы туралы айтылады, сондай-ақ музыка және актерлік өнерге қатысты теория егжей-тегжейлі түрде жазылған.
The Mālavikāgnimitram (Sanskrit, meaning Mālavikā and Agnimitra) is a Sanskrit play by Kālidāsa. Based on some events of the reign of Pushyamitra Shunga, it is his first play. Mālavikāgnimitram tells the story of the love of Agnimitra, the Shunga Emperor at Vidisha, for the beautiful handmaiden of his chief queen. He falls in love with the picture of an exiled servant girl named Mālavikā. He must resort to the help of his jester and play a game of subterfuge merely to look at the new girl. When the queen discovers her husband's passion for this girl, she becomes infuriated and has Mālavikā imprisoned, but as fate would have it, in the end she is discovered to be of royal birth and is accepted as one of his queens. The play contains an account of the Rajasuya sacrifice performed by Pushyamitra Shunga and an elaborate exposition of a theory on music and acting.
Сюжеті
Малавикагнимитра – Видиса патшасы Агнимитраның бастамасымен туған махаббат оқиғасын негізге алған, бес актіден тұратын драма. Пьесаның басты кейіпкері – Агнимитра патша, ал басты қаһарман – Дхарини басты патшайымның қызметіндегі Малавика ханшайымы. Оқиға Видиса қаласында және оның төңірегіндегі аймақтарда өрбуде.
Бірінші акт .
Алдын ала: Тәңірді (Шиваны) игі шара ретінде шақырудан кейін, сахна жетекшісі мен оның көмекшісі сөйлесіп, жақын арада қойылатын пьесаның Калидасаның «Малавикагнимитра» екенін айтады. Сцена: Корольдің екі қызметшісі Вакулавалика мен Каумудика кездесіп, король Маянктың топтық суретте Малавиканы байқағаны, оның сұлулығына ғашық болғаны және осыдан кейін патшайым оны королден жасырғаны туралы әңгімелеседі. Би шебері Ганадаса Вакулаваликаның сұрауымен шәкірті Малавиканың зиялылығы мен шеберлігін мақтайды. Вакулавалика Малавиканы патшайымның інісі Вирасена сыйлағанын айтады. Сцена: Министр Видарбха патшасының тұтқындарды алмасу туралы (Видарбханың күйеу баласы Маянктың туысымен) жіберген хатын оқиды. Патша Маянк бұл өтінішті қабылдамай, патшайымның інісі Вирасена басқаратын оған қарсы жорық жібереді. Патша сарайдың әзілкеші Видушака Гаутамамен кездеседі. Патша одан Малавикамен кездесуді ұйымдастыруға көмектесуін сұрайды. Видушака би шеберлері Ганадаса мен Харадатта арасындағы өзара басымдық туралы дау тудырады. Патша патшайыммен ақылдасып, екі шәкірттің бір-бірімен жарысатын көрме ұйымдастырады. Патшайым күдікпен қараса да, көрмеге келіседі.
Екінші акт.
Көрмеде Малавикаға алғашқы болып биін көрсетуге рұқсат беріледі. Патша Малавиканың ән салып, билегенін көріп, қуаныш алады. Көрмені ұйымдастырудың басты мақсаты орындалғандықтан, оқытушылардың айтқандарын одан әрі тексеру уақытша тоқтатылады.
ІІІ акт.
Аралық: Екі қызметші қыз Ганадасаның бәйгеде жеңіске жеткенін, патшаның қатты ғашық болғанын және Малавиканы енді патшайым тығыз күзетіп отырғанын айтады. (Вакуллавалика Видушакаға патшаның ісіне көмектесуге уәде берді. Агнитраның екінші патшайымы Иравати патшаны серуендеуге шақырды. Сонымен бірге, патшайым Даринидің аяғы ауырсынып қалды. Сондықтан ол Малавиканы Ашока ағашына аяғымен тигізуге жіберді, бұл оның ертерек гүлдеуі үшін жасалатын дәстүрлі амал. Егер Ашока 5 күн ішінде гүлдесе, оған сыйлық беруге уәде берді.) Малавика бақтағы Ашока ағашына аяғымен тигізуге келеді. Патша мен Видушака оны жасырын көру үшін тығылып тұрады. Ол патшаға деген терең құштарлығы туралы ойларын айтады. Вакуллавалика кіріп келіп, Малавиканың аяғын бояулармен, білезіктермен және т.б. безендіреді. Иравати патшайым жеңіл мас күйде келеді. Ешкім байқамай, Малавика мен Вакуллаваликаның сөзін тыңдайды. Вакуллавалика Малавикаға патшаның оған деген құштарлығы туралы айтады. Патша содан кейін өзін көрсетеді, бірақ махаббат көрінісін Иравати бұзып, араға кіріп, Малавиканы жіберіп алады, ал ол өзі қатты ашуланып кетеді.
IV акт.
Мәтін: Патша Малавика туралы хабар алу үшін Видушаканы жіберген. Иравати Дхарини патшайымды шақырып, болған оқиғаны айтты. Содан кейін Дхарини оның ұсынысы бойынша Малавика мен Вакуляваликаны тұтқын ретінде жер астына қамады және олардың күзетшісіне патшайымның өз жылан мөрлі сақинасы хабаршымен сенімділік кепілі ретінде көрсетілмесе, оларды босатпау бұйрығын берді. Видушака оларды босату үшін тапқыр жоспар құрастырады. Кескін: Дхарини патшайым жарақат алған аяғын емдеп жатыр, оған Паривраджика көмектесіп тұр. Видушака патшайымға гүл теріп жатқанда жылан шаққандай болып көрінеді. Дәрігер Дхрувасидди емдеу үшін жыланнан алынған нәрсе сұрайды. Патшайым ештеңеден хабарсыз жылан сақинасын береді. Содан кейін министр шұғыл іс туралы жалған хабарлама жіберіп, патшаны шақыртады, ол кетеді. Сцена: Малавика мен Вакулявалика күзетшіге мөр сақинасын көрсетіп, бостандыққа шығады. Патша Малавикамен кездесуге барады, Видушака сыртта күзет тұрады, бірақ ұйықтап қалады, мұны күзетші байқап, Иравати патшайымға хабарлайды. Иравати патшаны табу үмітімен сол жерге барады, бірақ Малавика, Бакулавика және патшаны табады, соның салдарынан барлық жоспарды біледі. Патша не істеу керектігін ойлап, қыңырқанғанда, ханшайым Васулаксмидің апатқа ұшырағаны туралы жаңалықты естиді. Олар кетеді. Малавика Ашока бес күн ішінде гүлдеп, патшайымның мейіріміне ие болады деп үміттенді – және олай болды.
V акт .
Аралық: (Вирасенаның Видарбха патшасына қарсы жорығының сәттілігі жарияланды.) Сцена: Патша, Королева, Малавика және басқалардың қатысуымен Видарбха жорығынан әкелінген екі тұтқын қызметші таныстырылады, олар Малавиканы Мадхавасенаның жоғалған қарындасы деп бірден таниды. Мадхавасенаның министрі Сумати, Мадхавасенаның тұтқындалуының арасындағы шатасу кезінде Малавикамен және өз әпкесімен қашып кетті. Бірақ Сумати Агнимитраның астанасына жол тартқанда қарақшылардың шабуылына ұшырады, соның салдарынан Малавика мен Суматидің әпкесі бөлініп кетті. Суматидің әпкесі Паривраджика болып, Дхаринидің сарайына қосылды. Ал Малавика Вирасенамен сақталды және Дхаиниге сыйлық ретінде жіберілді. Паривраджика Малавиканы таниды, бірақ Малавиканың кім екенін жарияламады, себебі Малавика бір жыл қызметші болып жүріп, содан кейін лайықты күйеуге үйленеді деп болжанатын. Енді Видарбха патшасы Яджнасенаның патшалығының жартысы Мадхавесенаға берілуі ұсынылуда. Сонымен қатар, Агнимитраның әкесі Пуспамитаның құрбандық жылқысын күзетуге жіберген ұлы Васумитраның жеңісі туралы да хабар келеді. Королева бұл жаңалықтарды естіп, Малавикаға сыйлауға берген уәдесін еске алып, оны патшаға табыс етеді және олардың одақтасуына қуана келіседі. Патшалық махаббаттың осы бақытты аяқталуынан кейін пьеса дәстүрлі Бхаратавакьямен аяқталады, ол бұл жерде патшаның халқы арасындағы жалпы бейбітшілік пен бақытты білдіреді.
Бейімделулер
Пьеса 1929 жылы Дадасахаб Фалке тарапынан "Мальвикагни Митра" үнсіз фильміне бейімделді. Сонымен қатар, Камлеш Пандей оны "Амар Читрa Катха" үнді комикс сериясының 569-шы санында комикс түрінде бейімдеген.