Кіріспе
Шет елге немесе өзге аймаққа, онда олар туып өспеген жерге адамдардың қоныс аударуы.
Иммиграция – адамдардың тұрақты тұру мақсатымен, әдеттегі тұрғындары емес немесе азаматтығы жоқ елге халықаралық көшіп-қонуы. Қонақ елдегі саяхатшылар, туристер және басқа да қысқа мерзімді болып тұратындар иммиграция немесе көші-қон анықтамасына кірмейді; алайда, маусымдық жұмыспен байланысты иммиграция кейде оған жатады. Экономикалық әсерлеріне келетін болсақ, зерттеулер миграцияның қабылдаушы және жіберуші елдерге де пайдалы екенін көрсетеді. Зерттеулер көрсеткендей, көші-қонға кедергілерді жою әлемдік ЖІӨ-ге елеулі әсер етеді, дамушы елдердің жұмыс күшінің 37-53 пайызы дамыған елдерге көшіп кеткен жағдайда 67 мен 147 пайыз аралығында пайда табуға болады. Даму экономистері дамушы және дамыған елдер арасындағы еңбек қозғалысына кедергілерді азайтудың кедейлікті төмендетудің ең тиімді құралы болатынын айтады. Оңтайлы иммиграция қартайып бара жатқан дамыған елдердің демографиялық қиындықтарын жеңілдетуге көмектеседі. Академиялық зерттеулер иммиграция мен қылмыс арасындағы байланысқа қатысты әртүрлі нәтижелерді көрсетеді, бірақ АҚШ үшін иммиграция қылмыс деңгейіне әсер етпейді немесе оны төмендетеді деген қорытындыға келген. Зерттеулер иммигранттардың ассимиляциясының жылдамдығы мен тереңдігіне олардың шығу тегінің әсер ететінін, бірақ бірінші және екінші буын иммигранттары үшін жалпы ассимиляцияның жоғары екенін көрсетеді. Зерттеулер АҚШ және Еуропада шетелдік туғандар мен ұлттық азшылықтарға қатысты қылмыстық сот жүйесінде, бизнесте, экономикада, тұрғын үй сапасында, денсаулық сақтауда, БАҚ және саясатта дискриминацияның кең таралғандығын көрсетті.
Статистика
2015 жылы халықаралық көшіп-қонушылардың саны 244 миллионға жетті, бұл 2000 жылдан бері 41% өсімді көрсетеді. Әлемдегі халықаралық көшіп-қонушылардың ең көп саны АҚШ-та, ол әлемдік жалпы санының 19% құрайды. Әлемдегі халықаралық көшіп-қонушылардың үштен бірі бар болғаны 20 елде тұрады. Германия мен Ресей әлде 12 миллион мигрантты қабылдап, әлемде мигранттар саны бойынша екінші және үшінші орында тұр. Сауд Арабиясында 10 миллион мигрант, одан кейін Ұлыбританияда (9 миллион) және Біріккен Араб Әмірліктерінде (8 миллион) тұрады. Әлемнің көп бөлігінде көші-қон бір-біріне жақын орналасқан елдер арасында жүзеге асырылады. 2000 мен 2015 жылдар аралығында Азияға басқа аймақтарға қарағанда 26 миллионға артық халықаралық көшіп-қонушы келді. Еуропа шамамен 20 миллион адаммен екінші орынды иеленді.
Ағымдағы
АҚШ-та 2023 жылы 1,197,254 иммиграциялық өтініш қабылданды, 523,477 иммиграциялық іс қаралып бітті және 2,464,021 иммиграциялық іс қарастырылып жатыр. Бұл мәліметтер АҚШ Әділет министрлігінен алынды.
Иммиграцияның итермелеу және тарту факторлары
Иммиграция теориясының бірі түрткі және тарту факторларын ажыратады, яғни адамдардың белгілі бір елдерден немесе белгілі бір елдерге көшіп-қонуына ықпал ететін экономикалық, саяси және әлеуметтік факторларға қатысты. Осылайша, еңбек күшінің маңызды бөлігін құрайды. 18-шы және 20-шы ғасырдың басында көлік технологиясының жетілуіне байланысты, саяхат уақыты мен құны күрт төмендеді. 18-шы ғасырда Атлант мұхитын кесіп өтуге 5 аптаға дейін уақыт кетсе, 20-шы ғасырдың басында бұл көрсеткіш 8 күнге дейін азайды. Эмиграция мен иммиграция кейде еңбек шартында міндетті болуы мүмкін: діни миссионерлер, трансұлттық корпорациялардың қызметкерлері, халықаралық үкіметтік емес ұйымдар мен дипломатиялық қызмет өкілдері, міндетті түрде «шетелде» жұмыс істеуді күтеді. Олар көбінесе «экспатрианттар» деп аталады және олардың еңбек шарттары қабылдаушы елдегі ұқсас жұмыс істейтін адамдардың шарттарымен тең немесе жақсырақ болады. Экономикалық емес түрткі факторларына қуғын-сүргін (діни және басқа да себептермен), зорлық-зомбылық, қанау, қысым көрсету, этникалық тазалау, геноцид, соғыс кезінде бейбіт азаматтарға қауіп төндіру және әлеуметтік шеттеу жатады. Саяси мотивациялар көбінесе босқындар ағынына себеп болады; мысалы, адамдар диктатурадан қашу үшін эмиграцияға барады. Кейбір көші-қондар жеке себептерге байланысты болады, мысалы, туыстармен немесе серіктеспен бірге болу (отбасылық қайта біріктіру немесе халықаралық неке, әсіресе гендерлік теңгерімсіздік болған жағдайда). Жақындағы зерттеулер иммиграцияға қатысты идеялардың қалыптасуында гендерлік, жас және мәдени айырмашылықтарды көрсетті. Кейбір жағдайларда, адамдар жаңа елге көшіп, өзінің елжандылығын жаңа мемлекетке аударуы мүмкін. Қылмыстық жазадан қашу (мысалы, тұтқындалудан жалтарып) – жеке мотивация болып табылады. Мұндай эмиграция мен иммиграция, егер қылмыс халықаралық құқық бойынша танылған болса, әдетте заңсыз болады, бірақ қылмыскерлер өздерінің кім екенін жасырып немесе анықталудан қашу үшін басқа да жолдар табуы мүмкін. Мысалы, соғыс қылмыскерлері соғыс немесе қақтығыстың құрбаны болып көрсетіп, басқа елден пана сұрауға тырысады. Иммиграцияға кедергілер заңдық және саяси формада ғана емес, сонымен қатар табиғи және әлеуметтік факторлар да болуы мүмкін. Өз елінен кеткен иммигранттар барлық таныс нәрселерін – отбасын, достарын, қолдау желісін және мәдениетін қалдырады. Олар сонымен қатар мүлкін сатуға және көшіп-қонуға байланысты шығындарға дайын болуы керек. Жаңа елге келгеннен кейін, олар жұмыс табу, тұру орыны, жаңа заңдар, мәдени нормалар, тіл және акцент мәселелері, расизм және оларға және олардың отбасына қатысты басқа да кемсітушіліктер сияқты көптеген белгісіздіктермен бетпе-бет келеді. Иммиграция саясаты ұлттық қауіпсіздік және терроризм сияқты басқа да мәселелермен тығыз байланысты, әсіресе Батыс Еуропада исламның жаңа маңызды дін ретінде пайда болуымен. Қауіпсіздікпен айналысатындар 2005 жылғы Франциядағы тәртіпсіздіктерді және Jyllands Posten газеті жариялаған Мұхаммед карикатураларына байланысты туындаған дауды Батыс Еуропадағы мұсылмандардың көші-қонынан туындаған құндылықтар қақтығысының мысалы ретінде келтіреді. Осы себептерге байланысты иммиграция көптеген еуропалық елдерде эмоционалды саяси мәселеге айналды. Зерттеулерге сәйкес, кейбір топтар өздеріне зиян келтіретін иммиграцияны шектеу үшін, ал басқа топтарға көбірек иммиграцияны ынталандыру үшін лобби жасауға тырысады, себебі олар еңбек нарығындағы бәсекелестіктің күшеюі сияқты иммиграцияның салдарына әртүрлі көзқарас білдіреді. 2010 жылғы еуропалық зерттеуде «жұмыс берушілер, егер иммигранттар елдегі жұмысшылармен бәсекелеседі деп есептесе, жұмысшыларға қарағанда иммиграцияны қолдауға бейім. Ал егер иммигранттар жұмыс берушілермен бәсекелеседі деп есептесе, жұмыс берушілер жұмысшыларға қарағанда иммиграцияға қарсы болуға бейім».
Экономикалық көшіп келуші
Экономикалық көшіп-қонушы термині жұмыс іздеу, өмір сүру сапасын жақсарту және ресурстарға қол жеткізу мақсатында бір аймақтан екінші аймаққа сапар шеккен адамды білдіреді. Экономикалық көшіп-қонушы қуғын-сүргіннен қашып келген босқыннан өзгеше. Көптеген елдерде жарамды жұмыс визасысыз елге кіруге тыйым салатын иммиграциялық және визалық шектеулер бар. Егер адам мемлекеттің иммиграциялық заңдарын бұзған деп танылса, оған елге кіруден бас тартуға болады. Дүниежүзілік банк 2009 жылы жіберілген ақшаның жалпы сомасы 420 миллиард долларды құрағанын, оның 317 миллиарды дамушы елдерге жіберілгенін бағалап отыр. Қабылдаушы елдердегі мигранттарға үкіметтердің, жұмыс берушілердің және жергілікті халықтың қатыстылығы тұрақты пікірталас пен сын тудырады, ал мигранттардың адам құқықтарын бұзу – үздіксіз дағдарыс болып табылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының барлық көшіп-қонушы жұмысшылар мен олардың отбасы мүшелерінің құқықтарын қорғау туралы конвенциясын 48 мемлекет ратификациялаған, олардың көпшілігі арзан еңбек күшін экспорттаушы елдер. Батыс Еуропа, Солтүстік Америка, Тынық мұхиты аймағы, Азия, Австралия және Перс шығанағы елдері сияқты ірі көші-қон қабылдайтын елдер мен аймақтар халықаралық көшіп-қонушы жұмысшылардың көп бөлігін қабылдаса да, конвенцияны ратификацияламаған. Көптеген құжаттарда, мысалы, Адам құқықтарының жалпы декларациясында (1948) және Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіде (1966) қозғалыс бостандығы азаматтық құқық ретінде танылса да, бұл бостандық тек ұлттық шекаралардағы қозғалысқа және өз еліне оралу мүмкіндігіне ғана қатысты. Иммиграцияны жақтаушылар ел ішінде де, елдер арасында да еркін жүріп-тұруды негізгі адам құқығы деп санайды және ұлттық мемлекеттерге тән иммиграциялық шектеу саясаты осы құқықты бұзады. Философ және ашық шекаралар белсендісі Джейкоб Аппель жазғандай, "Адамдарға тек ұлттық шекараның қарама-қарсы жағында туылғандықтан ғана басқаша қарау кез-келген негізгі философиялық, діни немесе этикалық теория бойынша ақталуы қиын". Иммиграцияға рұқсат берілген жағдайларда, ол әдетте таңдамалы болады. 2003 жылғы мәліметтерге сәйкес, АҚШ-қа заңды түрде көшіп келгендердің үштен екі бөлігі отбасылық қайта қосылу арқылы келген. Алайда, эмиграцияға "миғзаның пайдасы" да болуы мүмкін, себебі көші-қон мүмкіндіктері дамушы елдерде білім беруге инвестицияны арттыруға ықпал етеді. Жалпы, зерттеулер миграцияның қабылдаушы және жіберуші елдерге де пайдалы екенін көрсетеді. Зерттеулер сондай-ақ әртүрлілік пен иммиграцияның өнімділік пен экономикалық өркендеуге оң әсер ететінін көрсетіп отыр. Иммиграция офшорлық жұмысты азайтумен де байланысты. Зерттеулер жаппай көші-қон дәуірінде Латын Америкасына көші-қон ұзақ мерзімді экономикалық дамуға оң әсер еткенін де көрсетеді. Оңтүстік Дания және Копенгаген университеттерінің экономистері 2016 жылы жүргізген зерттеуде 1924 жылы АҚШ-та қабылданған иммиграциялық шектеулер экономикаға кері әсер еткенін анықтады. Орташа жергілікті тұрғындарға экономикалық әсері аз және оң болып келеді деген пікірге кейбір зерттеулер қарсылық білдіреді, мысалы, Нидерландыдағы иммиграцияның тарихи деректерін 2023 жылғы статистикалық талдау, иммигранттың бұрынғы білімі мен табысы сияқты факторларға байланысты, жан басына шаққандағы оң және теріс таза үлесі бар экономикалық әсерлерді көрсетті. Әсерлер көшіп келушінің жасы, білімі, көшіп келу себебі, экономиканың күйі және көшіп келудің қанша уақыт бұрын болғаны сияқты факторларға байланысты өзгеруі мүмкін. Жалпы, иммиграция жергілікті жалақы теңсіздігінің өсуіне салыстырмалы түрде аз үлес қосады, бірақ төмен білікті иммиграция жергілікті халықтың табысының теңсіздігімен байланысты. Иммиграцияның жалпы ЖІӨ-нің немесе жан басына шаққандағы ЖІӨ-нің өзгеруіне тигізетін ұлттық әсерін өлшеу әртүрлі нәтижелерге әкелуі мүмкін.
Зерттеу әдістемелері
Дэвид Кардтың 1990 жылғы жұмысы осы тақырыптағы маңызды зерттеу саналады. Ол Мариэль кеме көтеруінен кейін жасалды, бұл табиғи тәжірибе, онда эмиграция ережелерінің күрт жеңілдетілуінен кейін 125 000 кубалық (Мариэлито) Майамиге келді. Бұл зерттеу бұрынғы зерттеулердегі кемшіліктерден сақтануға мүмкіндік берді, соның ішінде мигранттар көбінесе жоғары жалақылы қалаларды таңдайды, сондықтан жалақының өсуі мигранттардың емес, қаланың экономикалық жетістігінің нәтижесі болуы мүмкін. Бірақ Мариэлитолар Майамиді жоғары жалақы үшін емес, Кубаға жақындығы үшін таңдады. Алдыңғы зерттеулердің тағы бір шектеуі – фирмалар мен жергілікті тұрғындар көші-қонға және оның салдарына жауап ретінде табысы жоғары аймақтарға көшуі мүмкін. Дегенмен, бұл көші-қонның алты айлық мерзімі көптеген фирмалар мен жеке тұлғалар үшін Майамиден кетуге жеткіліксіз болды. Тағы бір табиғи тәжірибе Берлин қабырғасы құлағаннан кейін Германияда жұмыс істеуге мүмкіндік алған, бірақ Чехияда тұруын жалғастырған чех жұмысшыларының тобын қамтыды. Оның нәтижесінде жергілікті тұрғындардың жалақысы мен жұмыспен қамту деңгейі айтарлықтай төмендеді. Сондай-ақ, мигранттар экономиканы жандандыру және олардың әсерін азайту үшін өз жалақыларын жұмыс істейтін елде жұмсауы керек деп саналады.
Жаһандық әсері
Экономистер Майкл Клеменс пен Лант Притчеттің пікірінше, "өнімділігі төмен аймақтардан өнімділігі жоғары аймақтарға адамдардың көшуіне мүмкіндік беру, кедейлікті азайту үшін ең тиімді және жалпылама саясат құралы болып көрінеді". Зерттеулер көрсеткендей, көші-қонға қойылған кедергілерді жою әлемдік ЖІӨ-ге зор әсер ете алады, ал оның күрт өсуі 67 мен 147,3% аралығында болуы мүмкін. Сондай-ақ, зерттеулер миграция тауарлар мен қызметтер саудасын күшейтеді және елден шығушылар мен елге келушілер арасындағы қаржы ағындарын арттырады. Дамыс елдерде біліктілігі төмен қоныс аударушыларға көбірек мүмкіндік беру, жаһандық табыс теңсіздігін күрт төмендетуге мүмкіндік береді. Бранко Милановичтің сөзіне сәйкес, адамның тұратын елі – жаһандық табыс теңсіздігінің ең маңызды факторы болып табылады, бұл еңбек нарығындағы кедергілерді азайту жаһандық табыс теңсіздігін айтарлықтай төмендететінін көрсетеді.
Көшіп келушілерге әсері
Тонгалықтарға Жаңа Зеландияға көшіп келуге мүмкіндік беретін көші-қон лотереясы туралы зерттеу, лотерея жеңімпаздарының көшіп келгеннен кейін (Жаңа Зеландияда бір жыл өткен соң) табысы табыссыз лотереяға қатысушыларға қарағанда 263%-ға артқанын көрсетті. Тонга лотереясының жеңімпаздары туралы ұзақ мерзімді зерттеуде, олардың "көшіп қонбағандарға қарағанда шамамен 300 пайызға жоғары табысқа ие екені, психикалық денсаулықтары жақсы, отбасылық шығындары 250 пайызға артық, көлік құралы мен тұрақты мүліктері көбірек" деп белгіленді. Олардың көшіп келуден өмір бойына күтілетін пайдасының консервативті бағасы таза қазіргі құнымен 315 000 NZ$ (шамамен 237 000 АҚШ доллары) құрайды. Зерттеу сондай-ақ "көшіп келгендердің орташа табысы тіпті ең сәтті экономикалық даму бағдарламаларынан да жоғары" екенін анықтады. 2017 жылы "Quarterly Journal of Economics" журналында жарияланған зерттеуде, АҚШ-қа орташа және төмен кірісті елдерден келген иммигранттар көшіп келгеннен кейін жалақыларын екі-үш есеге арттырғандығы көрсетілді.
Жеке топтар үшін
Жетекші экономистердің арасында жүргізілген сауалнама жоғары білікті иммиграцияның орташа американдықтардың әл-ауқатын жақсартатыны туралы консенсусқа қолдау білдіреді. Осы экономистердің арасында жүргізілген тағы бір сауалнама төмен білікті иммиграцияның да орташа американдықтар үшін пайдалы екенін, бірақ басқалардың өтемақысы болмаған жағдайда, көптеген төмен білікті американдық жұмысшылардың жағдайын нашарлататынын көрсетті. Төмен білікті жергілікті тұрғындарға қатысты зерттеулер әртүрлі нәтижелерді көрсетеді, бірақ олардың әсері оң немесе теріс болса да, көбінесе шамалы болады. Зерттеулер иммигранттардың АҚШ-та туған жұмысшыларға қарағанда тәуекелге толы жұмыстарда жұмыс істеуге бейім екенін көрсетеді, бұл иммигранттардың ағылшын тіліндегі білімі мен білім деңгейі сияқты орташа ерекшеліктеріне байланысты. 2017 жылғы экономикалық әдебиеттерге шолу жасаған зерттеу жоғары білікті иммигранттарға қатысты зерттеулердің "жалақы мен жұмыспен қамтуға қатысты зиянды салдарларды сирек табатынын, ал уақыт өте келе пайданың арта түсетінін" көрсетті. Иммигранттардың белгілі бір мамандық бойынша бәсекелестігі сол мамандық бойынша жұмыссыздықты күшейтуі мүмкін, бірақ басқа жергілікті тұрғындардың жалақысын арттыруы мүмкін. 2019 жылғы зерттеу STEM саласындағы шетелдік колледж бітірушілерінің АҚШ-та туған колледж бітірушілерін ығыстырмағанын, керісінше олардың жалақысына оң әсер еткенін көрсетті. 2021 жылғы зерттеу Швейцарияға көшіп келген жоғары білікті иммигранттардың швейцариялықтардың жалақысын арттырғанын көрсетті. 2019 жылғы зерттеулер иммиграцияның өсуі компаниялардың өндірісті шетелге шығаруын азайтқанын көрсетті. Иммигранттар жалпы сұранысты арттыру арқылы жергілікті тұрғындарды төмен білікті жұмыстардан жақсы жалақы төленетін кәсіптерге итеруі мүмкін. Экономикалық тарихшылардың 2019 жылғы зерттеуі 1920 жылдары енгізілген иммиграциялық шектеулердің АҚШ-та туған жұмысшылардың табысына кері әсер еткенін анықтады.
Фискалдық әсерлері
2011 жылғы иммиграцияның экономикалық әсеріне арналған әдебиеттерді шолу мигранттардың таза фискалдық әсерінің зерттеулерге байланысты әртүрлі екенін, бірақ ең сенімді талдаулардың орташа есеп бойынша шағын және оң фискалдық әсерлерді көрсеткенін анықтады. Авторлардың пікірінше, "иммигранттың өмір бойындағы әлеуметтік әсері оның келген жасына, біліміне, көшіп келу себебіне және басқа да факторларға айқын тәуелді". 2022 жылғы зерттеу босқындарды қабылдаудың күрт азаюының АҚШ-тағы мемлекеттік қазынаның барлық деңгейлеріне кері әсер еткенін көрсетті. 2018 жылғы зерттеу 1985 жылдан 2015 жылға дейін Батыс Еуропаға пана іздеушілердің келуінің таза оң фискалдық әсерін тигізгенін анықтады. Зерттеулер көрсеткендей, Еуропалық иммигранттар Дания мен Ұлыбританияның салықтық түсімдеріне оң үлес қосты. 2017 жылғы зерттеуде 2014 жылы Ұлыбританияға келген румын және болгар иммигранттарына әлеуметтік жәрдемақы алуға рұқсат берудің иммигранттардың әлеуметтік жәрдемақыны пайдалануына айқын әсер етпегені анықталды. Француз экономистерінің тобы жасаған зерттеуде 1980-2015 жылдар аралығында "халықаралық көші-қон ЭЫДҰ елдерінің экономикалық және фискалдық көрсеткіштеріне оң әсер еткені" көрсетілді. Нидерландыда 2023 жылы жүргізілген зерттеу иммигранттың бұрынғы білімі мен табысына байланысты үлкен оң және үлкен теріс фискалдық әсерлерді анықтады. Босқындардың жергілікті халықтың әл-ауқатына тигізетін әсері туралы зерттеулер аз, бірақ қолдағы әдебиеттер әртүрлі нәтижелерді көрсетеді (жағымсыз, оң және маңызды емес әсерлер). Экономист Майкл Клеменстің сөзіне сүйенсек, "экономистер босқындар мен көшіп келушілердің өткендегі ағындарын зерттегенде, еңбек нарығындағы әсері әртүрлі болғанымен, өте шектеулі және тіпті оң болуы мүмкін екенін анықтады". 2018 жылы Economic Journal журналында жарияланған зерттеуде Вьетнамнан АҚШ-қа көшіп келген босқындардың американдық экспортқа оң әсер еткені анықталды, себебі Вьетнамға экспорт Вьетнам халқы көп АҚШ штаттарында ең көп өсті. Эванс пен Фицджеральдтың 2017 жылғы зерттеуі АҚШ-қа келген босқындардың "АҚШ-тағы алғашқы 20 жылында алған жәрдемақыларынан 21 000 доллар артық салық төлейтінін" көрсетті. Калифорния университетінің Дэвис қаласындағы еңбек экономисі Джованни Перидің пікірінше, қазіргі әдебиеттерде Америка еңбек нарығында жылына 100 000 сириялық босқынды қабылдамаудың экономикалық себептері жоқ. 1980-2010 жылдар аралығында босқындардың Америка еңбек нарығына ұзақ мерзімді әсерін қарастырған 2017 жылғы зерттеу "босқындардың АҚШ еңбек нарығына ұзақ мерзімді кері әсер етпейтінін" көрсетті. Экономист Майкл Клеменстің 2022 жылғы зерттеуі АҚШ-та 2017 жылдан бері босқындарды қабылдаудың күрт азаюы АҚШ экономикасына жылына 9,1 миллиард доллардан астам шығын келтіргенін және мемлекеттік қазынаға жылына 2 миллиард доллардан астам шығын тигізгенін анықтады. Босқындардың экономикалық жағдайы жергілікті тұрғындарға қарағанда нашар, тіпті олардың дағдылары мен тіл білімі бірдей болса да. Мысалы, 2013 жылы Батыс Германиядағы зерттеу көрсеткендей, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Шығыс Еуропадан мәжбүрлі түрде көшірілген немістер ондаған жылдардан кейін туған Батыс Германиядағы әріптестерінен әлдеқайда нашар экономикалық жағдайға тап болды. Екінші буынның мәжбүрлі неміс көшіп келушілері де экономикалық жағынан өздерінің ана тіліндегі әріптестерінен нашаррақ болды. 2018 жылғы зерттеуде 1919-1922 жылдардағы грек-түрік соғысынан грек-православ босқындарының көп бөлігін қабылдаған Грекияның аймақтарында "қазіргі таңда табысы жоғары, отбасы байлығы жоғары, білім деңгейі жоғары, сондай-ақ қаржы және өндіріс салалары да кең" екені анықталды.
Құжатталмаған көшіп келушілердің әсері
Құжатталмаған көшіп келушілердің экономикалық әсеріне қатысты зерттеулер аз, бірақ қолдағы зерттеулер олардың жергілікті халық және мемлекеттік қаржы үшін оң әсер ететінін көрсетеді. 2015 жылғы зерттеуде "депортация деңгейінің жоғарылауы және шекара бақылауын күшейту төмен білікті еңбек нарығын әлсіретіп, жергілікті төмен білікті жұмысшылардың жұмыссыздығын арттырады. Заңдастыру керісінше, төмен білікті жергілікті тұрғындардың жұмыссыздық деңгейін төмендетіп, олардың табысын арттырады" делінген. Зерттеулер көрсеткендей, құжатталмаған иммигранттарды заңдастыру АҚШ экономикасын дамытуға мүмкіндік береді; 2013 жылғы зерттеуде оларға заңды мәртебе беру олардың табысын төрттен бір бөлікке дейін арттыра алады (АҚШ ЖІӨ-сін он жыл ішінде шамамен 1,4 триллион долларға дейін арттыруға мүмкіндік береді), ал 2016 жылғы зерттеуде "заңдастыру заңдастырылмаған халықтың экономикалық үлесін шамамен 20%-ға, жеке сектордың ЖІӨ-сінің 3,6%-на дейін арттырады" деген қорытынды жасалған. 2018 жылғы Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросының мақаласында АҚШ-қа құжатсыз көшіп келгендер "жергілікті тұрғындарға қарағанда АҚШ фирмалары үшін жоғары пайда әкеледі, сондықтан олардың кіруін шектеу жұмыс орындарын құруға және, нәтижесінде, жергілікті еңбек нарығына кері әсер етеді" деп көрсетілген. АҚШ-та заңсыз көшіп келгендерді жою мақсатында Иммиграциялық реформа және бақылау заңы қабылданды. Олар бұл мақсатқа жұмыс берушілерге заңсыз иммигранттарды жұмысқа алу үшін айыппұл салу арқылы қол жеткізуге тырысты. Алайда, IRCA мақсаттарға жетуге кедерес келтірген жағдайдың нақты себептерін ескермеді. 2017 жылғы "Жарнал оф Паблик Экономикс" журналындағы зерттеулер иммиграциялық бақылауды күшейтудің АҚШ-та туған, құжатсыз иммигрант ата-аналары бар балалардың кедейлікте өмір сүру ықтималдығын арттыратынын көрсетті. Испаниялық экономистердің зерттеуі бойынша, Испанияда құжатсыз көшіп келгендерді заңдастырудан кейін салықтық түсімдер жаңадан заңдастырылған әрбір көшіп келгенге шамамен 4 189 евроға артқан. 2020 жылғы зерттеуде АҚШ-тағы иммиграциялық бақылаудың өндірістің төмендеуіне әкелетіні және сүт өндірушілердің иммиграциялық бақылауға жауап ретінде өздерінің операцияларын автоматтандыруға көшкені (жаңа еңбек күшін жалдаудың орнына) анықталды. 2021 жылы American Economic Journal журналында жарияланған зерттеуде құжатсыз көшіп келгендердің америкалықтардың жұмыспен қамтылуы мен жалақысына оң әсер ететіні анықталды. Иммиграцияны қатаң сақтау америкалықтардың жұмыс орындары мен жалақысына кері әсер етеді.
Жіберуші елдерге әсері
Зерттеулер көрсеткендей, көші-қон қабылдаушы және жіберуші елдерге де пайдалы. Бір зерттеуге сәйкес, екі типтегі елдерде де әл-ауқат артады: "көші-қонның байқалған деңгейінің әл-ауқатқа тигізетін әсері айтарлықтай, негізгі қабылдаушы елдер үшін шамамен 5%-дан 10%-ға дейін, ал үлкен ақшалай аударымдар түсетін елдерде шамамен 10%-ға дейін". 2014 жылғы эмиграция туралы әдебиеттерге жасалған шолуда 10% эмигранттық ұсыныстың өзгеруі жіберуші елдегі жалақыны 2–5,5%-ға дейін арттыратыны анықталды. Мексикаға ақша аударымдарын зерттеу көрсеткендей, ақша аударымдары Мексикадағы мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігін айтарлықтай арттырып, кейбір жерлерде мемлекеттік шығындардан да асып түседі. Зерттеулер эмиграцияның және көші-қонға кедергілердің төмендеуі жіберуші елдерде адам капиталын қалыптастыруға оң әсер ететінін көрсетеді. Бір зерттеуде білікті жұмысшылардың көшіп кетуінен жіберуші елдердің ұзақ мерзімде пайда көретіні анықталды, себебі бұл білікті жұмысшылар дамыған елдерде инновациялық әлеуетті арттырады, ал жіберуші елдер осының нәтижесінде оң сыртқы эффекттерге ие болады. Білікті жұмысшылардың көбірек эмиграциясы ұзақ мерзімде экономикалық өсімге және әл-ауқаттың жақсаруына әкеледі. Жоғары білікті эмиграцияның теріс әсерлері көбінесе негізсіз болып табылады. Экономист Майкл Клеменстің сөзіне сәйкес, жоғары білікті эмиграцияны шектеулердің туған елдердегі тапшылықты азайтатыны дәлелденбеген. Зерттеулер сонымен қатар эмиграцияның, ақша аударымдарының және қайта оралу миграциясының туған елдегі саяси институттар мен демократиялануға оң әсер ететінін көрсетеді. Абель Эскриба Фолк, Джозеф Райт және Ковадонга Месегуердің айтуынша, ақша аударымдары "саяси оппозицияны мүмкін ететін ресурстарды ұсынып, үкіметке тәуелділікті азайтады, соның салдарынан авторитарлықты қолдайтын меценаттық стратегияларды күйретеді". Зерттеулер эмиграцияның туған елде қалғандардың жалақысын арттыратынын көрсетеді. 2014 жылғы эмиграция туралы әдебиеттерге жасалған шолуда 10% эмигранттық ұсыныстың өзгеруі елдегі жалақыны 2–5,5%-ға дейін арттыратыны анықталды. 2013 жылғы зерттеуде 2004 жылғы Еуропалық Одақтың кеңейтілуінен кейін Шығыс Еуропадан эмиграция туған елде қалған жас жұмысшылардың жалақысын 6%-ға арттырғаны, ал ескі жұмысшылардың жалақысына әсер етпегені анықталды. Литвалық ерлердің жалақысы Еуропалық Одақтың кеңейтілуінен кейінгі эмиграцияның нәтижесінде өсті. Қайта оралу миграциясы отбасылық фирмалардың кірісінің өсуімен байланысты. Эмиграция туған елдеріне тікелей шетелдік инвестициялардың өсуына әкеледі. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, ақша аударымдарының әсері жоғары эмиграция ағыны бар елдерде қалған жергілікті тұрғындардың жағдайын жақсартуға жеткіліксіз болуы мүмкін. АҚШ-та иммигранттар көбірек кездесетін аймақтарда инновациялар айтарлықтай жоғары (патенттеу және сілтемелер бойынша). Америка Құрама Штаттарына көшіп келгендер жергілікті тұрғындарға қарағанда көбірек бизнес құрып жатыр. 2010 жылғы зерттеу көрсеткендей, "иммигранттардың жоғары оқу орындарын бітіргендерінің үлесінің 1 пайыздық пунктқа артуы, әр адамға шаққандағы патенттердің санын 9–18 пайызға арттырады". Бұқаралық көші-қон инновация мен өсімді де ынталандыра алады, мысалы, Берлин мен Пруссиядағы еврей, гугенот және богемиялық диаспоралар, АҚШ-тағы неміс еврей эмигранттары, Мариел кемесімен келгендер, 1990 жылдары совет еврейлерінің Израильге кетуі, Германияның қайта бірігуінен кейінгі батыс-шығыс көші-қоны, Ресей империясына неміс көші-қоны және ЕО-ға қосылғаннан кейін Германияға поляк көші-қоны осыны көрсетеді. 2018 жылғы Economic Journal журналында жарияланған зерттеуде "белгілі бір өнімді экспорттаушы елдерден иммиграцияның 10% -ға өсуі келесі онжылдықта қабылдаушы елдің сол өнімді "құрметті" экспорттауын бастауының ықтималдығын 2% -ға арттырады" делінген. Иммигранттар жаңалықтар ойлап табуға және инновациялар жасауға көбірек мүмкіндік береді. Бір мәліметке сәйкес, "Америкадағы 1 миллиард доллар немесе одан да көп сомаға бағаланған жаңа компаниялардың жартысынан астамын (87 компанияның 44-і) иммигранттар құрды және осы компаниялардың 70% -тан астамының (87 компанияның 62-сі) басқару және өнімді әзірлеу командаларында маңызды мүшелер болып табылады". Бір талдау иммигранттарға тиесілі фирмалардың инновациялық деңгейі (инновацияның көптеген көрсеткіштері бойынша) АҚШ-та туған кәсіпкерлерге тиесілі фирмаларға қарағанда жоғары екенін көрсетті. Зерттеулер сонымен қатар еңбек миграциясы адам капиталын арттыратынын көрсетеді. Шетелдік докторанттар Америка экономикасындағы инновацияның маңызды көзі болып табылады. АҚШ-та иммигрант жұмысшылар ғылым, технология, инженерлік және математика (STEM) салаларындағы жұмыс орындарында пропорционалды түрде көпті құрайды: "2013 жылы шетелде туған жұмысшылар STEM саласындағы бакалавр дипломы бар жұмысшылардың 19,2%-ын, магистр дипломы барлардың 40,7%-ын және докторлық диссертациясы барлардың жартысынан астамын – 54,5%-ын құрады".
Бірқатар елдер әлем бойынша экономикалық азаматтық бағдарламаларын ұсынады, онда шетелдік инвесторлар жергілікті экономикаға инвестиция салған жағдайда азаматтық алады. Мұндай бағдарламалар шетелдік инвесторлар мен жоғары кірісті тұлғалардың инновациялар мен кәсіпкерлікке ынталандыруын қамтамасыз етеді, олар елдің жаңа азаматтары ретінде бірегей көзқарас ұсына алады. Сент-Китс және Невис 1984 жылы экономикалық азаматтық ұсынған алғашқы ел болды, соның нәтижесінде азаматтыққа жаңа нарық құрылды және 2000 жылдардың басында Кариб теңізінің басқа елдері де оларға қосылды. АҚШ-қа жасалған тарихи көші-қон туралы 130 жылдық мәліметтерді пайдалана отырып, бір зерттеуде "белгілі бір шетелдік елден шыққан тұрғындардың саны екі есеге артса, сол елге инвестиция салған жергілікті фирмалардың саны 4,2 пайыздық пунктқа артады және сол елден тікелей шетелдік инвестиция алған жергілікті мекемелердің қызметкерлер саны 31% -ға артады" делінген. Бұл эффектілердің мөлшері жергілікті халықтың этникалық әртүрлілігімен, туған елге дейінгі географиялық қашықтықпен және туған елдің этнолингвистикалық фрагментациясымен артады. 2017 жылғы зерттеуде "иммигранттардың генетикалық әртүрлілігі АҚШ округтерінің экономикалық даму шараларымен айтарлықтай оң корреляцияда екені" анықталды. Иммигранттардың 1870 жылғы генетикалық әртүрлілігі мен АҚШ округтерінің орташа табысы арасында да маңызды оң байланыс бар. Кейбір зерттеулер иммиграцияның автоматтандырудың туған елдегі еңбек нарығына тигізетін зиянды әсерлерін азайтуға көмектесетінін көрсетеді.
Институттардың сапасы
2015 жылғы зерттеу "ірі иммигранттар үлесінің (немесе ағынының) институционалдық сапаға оң әсер ететініне қатысты белгілі бір дәлелдерді анықтады. Ең болжамдысы, біздің нәтижелеріміз иммиграцияның артуымен экономикалық еркіндікке ешқандай теріс әсердің байланысты еместігін көрсетеді". Тағы бір зерттеуде 1990 жылдары Кеңес Одағынан еврейлердің шектеусіз көшіп келуіне байланысты Израиль халқының өсуі қарастырылды, нәтижесінде жаппай көшіп келу саяси институттарды әлсірете қоймады және экономикалық институттардың сапасын айтарлықтай арттырды. 2017 жылы "Британдық саяси ғылымдар журналында" жарияланған зерттеуде, құлдыққа ұшырамаған британдық-американдық колониялары өз колонияларына жұмыс күші тарту үшін жақсы демократиялық институттарды қабылдады деген тұжырым келтірілді. 2018 жылғы зерттеу АҚШ-қа иммиграцияның экономикалық еркіндікті әлсірететініне қатысты ешқандай дәлел таппады. 2019 жылғы Иордания зерттеуі, Шығанақ соғысы кезінде Иорданияға босқындардың көптеп келуінің Иорданияның экономикалық институттарына ұзақ мерзімді оң әсер еткенін көрсетті.
Қауіпсіздік
Кейбір зерттеулер иммиграция мен этникалық әртүрлілік артуымен мемлекеттік әл-ауқатқа қаржыландыру және әл-ауқатқа қоғамдық қолдаудың төмендеуін көрсеткен. Бұл құбылыстың себебі этникалық туыстық сезім болуы мүмкін. Басқа да түсіндірмелер бар, олар топ ішіндегі және топтан тыс әсерлерге, сондай-ақ өзара көмекке қатысты теорияларды қамтиды. Этникалық әртүрлілік пен мемлекеттік қызметтердің деңгейі арасындағы кері байланысты анықтаған зерттеулер көбінесе күшті мемлекеттердің азшылықтарды тиімді сіңіру арқасында ұзақ мерзімде әртүрлілікті азайтатынын ескермейді. Зерттеулер американдықтардың иммиграцияға қатысты көзқарастарының әлеуметтік жәрдемге деген көзқарастарына да әсер ететінін анықтады.
Білім
2016 жылғы зерттеуде 1940-2010 жылдар аралығында АҚШ-та иммиграцияның жергілікті тұрғындардың орта мектепті аяқтау деңгейін арттырғаны анықталды: "11-64 жастағы халықтың арасында иммигранттардың үлесі бір пайыздық пунктке ұлғайса, 11-17 жастағы жергілікті тұрғындардың 12 жылдық білім алуын аяқтау ықтималдығы 0,3 пайыздық пунктке артады". 2019 жылғы NBER мақаласында шетелде туған студенттермен қарым-қатынас жасаудың АҚШ-та туған студенттерге әсері аз екені көрсетілді. Зерттеулер ағылшын тілін ана тілі ретінде білмейтін Ұлыбританиядағы оқушылардың басқа оқушылардың үлгеріміне себеп болмайтынын, иммигрант балаларының голландиялық балалардың тест нәтижелеріне елеулі әсер етпейтінін, Австрия мектептерінде иммигрант оқушылармен байланыста болған жергілікті оқушылардың сыныпты қайталау көрсеткіштеріне әсер етпейтінін, мектептердегі латын америкалық балаларының болуының теңдестеріне айтарлықтай кері әсері жоқ екенін, бірақ ағылшын тілін жетік білмейтін оқушылардың теңдестеріне шамалы кері әсер ететінін және 2010 жылғы Гаити жер сілкінісінен кейін Гаити азаматтарының Флорида мемлекеттік мектептеріне көптеп келуінің қазіргі оқушылардың білім беру нәтижелеріне әсер етпегенін анықтады. 2018 жылғы зерттеуде "біраз уақыттан бері елде тұратын иммигрант студенттерінің болуы жергілікті тұрғындарға әсер етпейтіні анықталды. Дегенмен, жақында келген иммигранттардың жергілікті тұрғындардың тіл деңгейіне шамалы кері әсері бар екені хабарланды". 2018 жылғы тағы бір зерттеуде Италияға иммигрант студенттерінің келуі "математика бойынша орташа нәтижелерге шамалы кері әсер ететіні, бұл әсері төмен қабілетті жергілікті студенттер үшін үлкен, күшті сызықтық емес және тек иммигранттардың жоғары (жоғарғы 20%) шоғырланған сыныптарында байқалатыны" көрсетілді. Бұл нәтижелер иммигранттар мен жергілікті тұрғындар арасындағы тілдік қашықтықтың жоғары деңгейі бар сыныптармен байланысты, ал этникалық әртүрлілік қосымша рөл атқармайды. Швецияда 15 жастағы оқушылардың білім деңгейін бағалауда иммигрант балаларының бағалары Халықаралық студенттік бағалау бағдарламасына (PISA) енгізілгеннен кейін шведтердің PISA нәтижелері айтарлықтай төмендеді.
Әлеуметтік капитал
Кейбір зерттеулер иммиграцияның әлеуметтік капиталға кері әсер ететінін көрсетеді. Мысалы, бір зерттеуде "1986-2004 жылдар аралығында АҚШ штаттарының мексикалық халқының үлесінің артуы әлеуметтік капиталдың төмендеуімен сәйкес келеді" деп көрсетілген. 2017 жылы "Салыстырмалы экономика журналында" жарияланған зерттеуде "ата-бабалары автократия деңгейі жоғары елдерден көшіп келген адамдар басқаларға сенуге және АҚШ президенттік сайлауында дауыс беруге көбірек бейім емес. Автократиялық мәдениеттің сенімге тигізетін әсері кем дегенде үш ұрпаққа дейін сақталуы мүмкін, ал дауыс беруге тигізетін әсері бір ұрпақтан кейін жоғалады. Бұл сенім мен дауыс беруге тигізетін әсері Еуропа бойынша да маңызды". 2019 жылғы зерттеуде "адамдар біртектілікке қауіп туғанда қысқа мерзімде теріс реакция білдіруге бейім. Алайда, бұл теріс салдарлар ұзақ мерзімде топтар арасындағы байланыстың пайдалы әсерімен толықтырылады, ол бастапқы теріс әсерлерді азайтады".
Денсаулық
Зерттеулер иммиграцияның жергілікті жұмысшылардың денсаулығына оң әсер ететінін көрсетеді. Иммиграцияның өсуі жергілікті жұмысшыларды талап азазды жұмыстарға итеруі мүмкін, бұл жергілікті жұмысшылардың денсаулығын жақсартады. Зерттеу сонымен қатар "Лондоннан тыс, нашар қамтылған аймақтардағы амбулаториялық кеңеске жазылу күту мерзімін иммиграция ұзартқанына дәлелдер" табылды, бірақ бұл ұлғаю 3-4 жылдан кейін жоғалады. Еуроодақта көшіп келгендердің жеке медициналық жазбаларын пайдалану REHEALTH 2 жаңа жобасында сынақтан өтіп жатыр. Жоғары иммиграция денсаулық сақтау, білім беру және тұрғын үй сияқты қатаң реттелетін салаларға күш түсіріп, теріс салдарға әкелуі мүмкін.
Тұрғын үй
Иммиграция жергілікті жалдау бағасын және үй бағасын, иммигранттардың әлеуметтік-экономикалық жағдайын, сондай-ақ жергілікті тұрғындардың ішкі миграциясын күшейтеді.
Ассимиляция
2019 жылы Социологияның жылдық шолуында АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Германия, Швеция, Норвегия, Бельгия, Нидерланды және Испаниядағы иммигранттардың ассимиляциясы жөніндегі қолданыстағы зерттеулерді қарастырып, «біз әлеуметтік-экономикалық табыстар, әлеуметтік қарым-қатынастар және мәдени сенімдер тұрғысынан ұрпақтан-ұрпаққа ассимиляцияның жалпы үлгісін анықтадық» деген қорытындыға келді.
Түпнұсқа ел
Либералды гендерлік нормалары бар елдерден қайта оралған көші-қон, ана тіліндегі елге либералды гендерлік нормаларды таратумен байланысты.
Америка Құрама Штаттары
2018 жылы American Sociological Review журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, нәсілдік топтар ішінде АҚШ-қа көшіп келген көптеген адамдар 20 жылдың ішінде толыққанды ассимиляцияланды. Этникалық тозуды ескергенде, АҚШ-тағы испаноязықтылардың ассимиляция деңгейі едәуір жақсарады. 2016 жылғы мақала мәдени айырмашылықтардың мигранттардың ұзақ мерзімді экономикалық табысына қанағаттандырмайтын кедергі келтіретін түсінікке қарсы тұрады. Онда «бірінші буын мигранттардың мәдени жағынан алшақтаған сайын табысқа жету ықтималдығы төмендейді, бірақ АҚШ-та өткізген уақыты ұзарған сайын бұл әсер жоғалады» делінген. 2018 жылғы зерттеуде Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар (және одан кейін Қытай үкіметінің қатаң шаралары) кезінде АҚШ үкіметінен тұрақты тұруға рұқсат алған АҚШ-тағы қытай азаматтарының жұмысқа орналасуы мен табысы, осындай құқықтары жоқ басқа иммигранттар тобына қарағанда айтарлықтай жоғары болғандығы анықталды. Көші-қонның кең ауқымды дәуірінде АҚШ-қа сәби кезінде келгендер өмір бойында жасөспірім кезінде келгендерге қарағанда үлкен экономикалық табысқа ие болды.
Еуропа
Ұлттық демографиялық зерттеулер институтының 2015 жылғы есебінде Франциядағы барлық шығу тегінен келген иммигранттардың екінші буынының басым көпшілігі, білім беру, тұрғын үй және жұмыспен қамту салаларында кездесетін тұрақты кемсітушілікке қарамастан, өзін французбен теңестіреді. Зерттеулер көрсеткендей, иммигранттардың ассимиляциясының жылдамдығы мен тереңдігіне олардың шығу тегі әсер етеді, бірақ жалпы алғанда ассимиляция процесі айтарлықтай деңгейде жүзеге асырылады. Бір зерттеуге сәйкес, «бұл бейімделу процесі бір ұрпақ ішінде аяқталады: екінші буын иммигранттарының жыныстық қатынасқа қатысты көзқарастары негізгі қоғам мүшелерінің пікірлерінен айыру қиын. Бұл дәстүрлі гендерлік нормалары бар отбасылардан туған балаларға және иммигранттармен жақсы қарым-қатынас орнатпаған отбасылардан туған балаларға да қатысты». 2017 жылы Швейцарияда жүргізілген зерттеуде натурализация иммигранттардың ұзақ мерзімді әлеуметтік интеграциясын жақсартатыны анықталды: «Интеграцияның нәтижелері маргиналды топтарға жататын иммигранттар үшін және натурализация резиденттік мерзімінің соңына емес, басына жақын кезде одан да жоғары болады». Швейцариядағы тағы бір зерттеуде натурализация иммигранттардың экономикалық интеграциясын жақсартқаны көрсетілді: «референдумда Швейцария азаматтығын алу келесі 15 жылда орташа есеппен шамамен 5000 АҚШ долларына жылдық табысты арттырды. Бұл әсер ең көп шеттетілген иммигранттар арасында байқалады». Бірінші буын иммигранттары гомосексуализмге қатысты көзқарастарының қабылдануына кедергі келтіреді, бірақ ұзақ тұру мерзімімен бірге қарсылық әлсірейді. Екінші буын иммигранттары гомосексуализмді көбірек қабылдайды, бірақ мұсылмандар мен, белгілі бір деңгейде, Шығыс православиелік иммигранттар үшін бейімделу әсері әлсіреген. Германияда жүргізілген зерттеулер бойынша, егер балалар туғаннан бастап неміс азаматтығына құқылы болса, шетелдік ата-аналардың интеграциялану мүмкіндігі артады. 2017 жылғы зерттеуде «азаматтыққа жылдам қол жеткізу иммигрант әйелдердің экономикалық жағдайын жақсартады, әсіресе олардың еңбек нарығымен байланысын, жұмыспен қамту деңгейін, жұмыс уақытын және жұмыстың тұрақтылығын арттырады. Сондай-ақ, иммигранттар қабылдаушы елге тән дағдыларға, мысалы, тіл мен кәсіптік білімге көбірек инвестиция жасайды. Азаматтыққа қол жеткізуді жылдамдату дәстүрлі түрде шектеуші азаматтық саясаты бар елдерде экономикалық интеграцияны ынталандыру үшін тиімді саяси құрал болып табылады». Көптеген елдерде натурализация натурализацияланған азаматтар үшін жалақының айтарлықтай және тұрақты өсуімен байланысты. Данияда жүргізілген бір зерттеуге сәйкес, иммигранттарға сайлау құқығы берілсе, олардың қылмыстық көрсеткіштері төмендейді. Қауіптенуші иммигранттарды кездейсоқ түрде муниципалитеттерге бөлу бағдарламалары бойынша жүргізілген зерттеулер иммигранттардың қылмыстық бейімділігіне, білім деңгейіне және табысына ауданның әсер ететінін көрсетті. 2019 жылғы зерттеуде көптеген коннационалдары бар аймақтарға қоныс аударған босқындардың экономикалық интеграциялану ықтималдығы жоғары екені анықталды. Зерттеулер екі тілді білім беру екі түрлі қауымдастықтың өкілдері арасындағы кедергілерді азайтатынын көрсетеді. Зерттеулер көрсеткендей, ұлтшылдық пен оқшауланудың өзара байланысты циклы ассимиляцияны төмендетіп, иммигранттарға деген ұлтшылдықты ұзақ мерзімде күшейте алады. Мысалы, Калифорния университетінің Сан-Диего саяси ғалымы Клэр Адида, Стэнфорд университетінің саяси ғалымы Дэвид Лейтин және Сорбонна университетінің экономисі Мари Энн Вальфорт «адамдардың дініне немесе шығу тегіне сәйкес мақсат еткен қорқынышқа негізделген саясат кері нәтиже береді. Біздің зерттеулеріміз Францияда мұсылман иммигранттарының интеграциялануының сәтсіздігіне осындай саясаттың ұлттық қауіпсіздікке зиян келтіретін өзара байланысты циклдың себебі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Француздық исламфобия – мәдени айырмашылықтарға жауап ретінде – мұсылман иммигранттарын француз қоғамынан кетуге итермеледі, бұл француздық исламфобияны күшейтеді, мұсылмандардың алшақтауын одан әрі күшейтеді және т.б. Шын мәнінде, 2015 жылғы француз қауіпсіздігінің сәтсіздігі иммигранттардың балаларын қорқытып, олардан маңызды ақпарат алуды қиындатқан полиция тактикасымен байланысты болуы мүмкін». Каталон ұлтшылдығын зерттеген зерттеуде Каталон үкіметінің 1990-шы жылдардың басында иммигранттарды интеграциялау саясаты қарастырылды. Осы кезде Испанияның Каталония аймағы Солтүстік Африка, Латын Америкасы және Азиядан иммигранттардың санының күрт өсуін бастан өткерді. Испания үкіметі осы иммигранттар ағынына көп көңіл бөлген жоқ. Алайда, Каталон саясаткерлері иммигранттардың санының өсуі Каталондық жекеліктің қалай өзгеруіне әсер ететінін талқылай бастады. Каталон парламентінің мүшелері осы иммигранттарды Каталон қоғамына интеграциялау жоспары туралы өтініш жасады. Маңыздысы, жоспарға натурализацияға қатысты шаралар кірмеді, бұл Испания үкіметінің негізгі иммиграциялық саясаты болды. Каталон парламентінің жоспары Каталондық жекеліктің ортақ құндылықтарын құруға бағытталды, онда туған Каталон халқы мен иммигранттар қауымдастығы біріктірілді. Бұл иммигранттарды Каталон қауымдастығының бір бөлігі ретінде қарауға, сонымен қатар олардың мәдениеті мен дәстүрлерін сақтауға ынталандырды. Осылайша, Каталонияда иммигранттар мәдениетінің ассимиляциясы болдырмады. 2018 жылғы Британ саяси ғылымы журналында жарияланған зерттеуде Норвегиядағы иммигранттар сайлау құқығын алғаннан бастап саяси белсенділіктері артатыны анықталды. 2019 жылғы Еуропалық экономикалық шолу журналындағы зерттеуде тілдік оқыту Франциядағы иммигранттардың экономикалық бейімделуін жақсартатыны көрсетілді. 2020 жылғы зерттеуде Германия, Франция және Ұлыбританиядағы кең ауқымды салыстырмалы сауалнамалардың деректері бойынша, тілдік кедергілерге тап болған үй шаруашылықтарының тұрмыс жағдайы нашар және олар иммигранттар екені анықталды. Сауалнамаға қатысу үшін елдің ресми тілдерін білу қажеттігінің себебіне байланысты олардың демографиялық, көзқарастық немесе мінез-құлқылық ерекшеліктері туралы қорытынды жасау мүмкін емес. 2020 жылғы Даниядағы босқындар саясатын реформалау туралы мақалада тілдік оқыту босқындардың экономикалық және әлеуметтік интеграциясын жақсартса, босқындарға берілетін әлеуметтік жәрдемақыны қысқартудың әсері болмағаны, тек уақытша мүліктік қылмыстардың өсуіне әкелгені анықталды.
Еуропа
Зерттеулер полиция практикасының, мысалы, нәсілдік сипаттама беру, азшылықтар тұратын аймақтардағы полиция күштерінің артық жұмысы және топтық жағдайға қатысты көзқарас Швецияда, Италияда және Англия мен Уэльсте қылмыс күдіктілері арасында нәсілдік азшылықтардың үлесінің артуына себеп болуы мүмкін екенін көрсетеді. Сондай-ақ зерттеулер сот жүйесінде кемсітушілік болу мүмкіндігін де көрсетеді, бұл Швеция, Нидерланды, Италия, Германия, Дания және Францияда нәсілдік азшылықтарға қатысты сотталғандар санының көп болуына әкеледі. 2018 жылғы зерттеу көрсеткендей, голландтар иммигранттармен ойнаған ойындарда туған жері голландтарға қарағанда аздап жауап қайыруға бейім. Бірнеше мета-талдау Солтүстік Америка және Еуропа еңбек нарығында жұмысқа алу кезінде этникалық және нәсілдік кемсітушілікке көптеген дәлелдер бар екенін анықтады. 2016 жылғы 43 жеке зерттеуде жүргізілген 738 корреспонденциялық сынақтың мета-талдауы, ЭЫДҰ елдерінде 1990-2015 жылдар аралығында Еуропа мен Солтүстік Америкада жұмысқа алу шешімдерінде нәсілдік кемсітушілік кеңінен таралғанын көрсетті.
Бизнес
2014 жылғы өнім нарықтарындағы нәсілдік дискриминацияға арналған мета-талдау, азшылық өкілдеріне тауарларға жоғары баға белгіленгенін көрсететін мол деректерді анықтады. 2013 жылғы зерттеуде, eBay сатушылары ақ қолмен ұсталған iPod суретіне қара қолмен ұсталған суреттен 21%-ға артық ұсыныс алғандығы анықталды.
Қылмыстық сот жүйесі
Зерттеулер полиция практикасының, мысалы, нәсілдік белгілеу, азшылықтар тұратын аймақтарда полиция күштерін артық пайдалану және топтық көзқарас, қылмыс күдіктілері арасында нәсілдік азшылықтардың үлесінің артуына себеп болуы мүмкін. Зерттеулер сонымен қатар сот жүйесінде кемсітушілік болу мүмкіндігін көрсетеді, бұл нәсілдік азшылықтарға қатысты сот үкімдерінің көбеюіне әкеледі. 2012 жылғы зерттеуде "(i) толығымен ақ жюри мүшелерінен құрылған жюрилер қара нәсілді айыпталушыларды ақ нәсілді айыпталушылардан айтарлықтай көп (16 пайыздық таңдау) жазалайды және (ii) жюри мүшелерінің арасында кем дегенде бір қара нәсілді мүше болғанда, бұл жазалау көрсеткішіндегі айырмашылық толығымен жойылады" деп белгіленген. Ұлттық колледж тәжірибесін зерттеу нәтижелеріне сәйкес, элиталық колледждер оң іс-қимыл саясатының арқасында азшылық өкілдеріне үлкен мүмкіндік беруі мүмкін. 2018 жылғы Ұлттық экономикалық зерттеу бюросының баяндамасында математика пәнінің мұғалімдерінің иммигранттардың балаларын кемсітетіні анықталды. Мұғалімдерге иммигранттардың балаларына қатысты жағымсыз стереотиптер туралы мәлім еткен кезде, олар иммигранттардың балаларына жоғары баға қойды. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ жоғары білім беруіне қабылданған студенттердің 2 пайызын құрайды. Бұл шамамен 454 000 студентке тең. Құжаттары реттелмеген адамдардың жартысынан да азы DACA бағдарламасына қатыса алады. DACA ресми түрде "Балалық шақта келгендерге қатысты іс-қимылды кейінге шегеру" деп аталады.
Тұрғын үй
2014 жылы жасалған мета-талдау американдық тұрғын үй нарығында нәсілдік дискриминацияның кең таралғанын көрсеткен мол дәлелдерді анықтады. Федералдық Тұрғын үй және қала құрылысы департаментінің афроамерикалықтар мен ақ американдықтарды пәтерлерді көруге жіберген баяндамасында афроамерикалықтарға жалға берілетін пәтерлер мен сатылатын үйлердің азырақ көрсетілгені анықталды.
Еңбек нарығы
Бірнеше мета-талдаулар американдық еңбек нарығында жұмысқа алу кезінде этникалық және нәсілдік дискриминацияның кең таралғанын көрсетеді. Нақты адамдардың бірдей резюмелермен және ұқсас сұхбаттасу дайындығымен жіберілген өтінімдерін зерттеген бір зерттеу, қылмыстық жазбасы жоқ афроамерикалық үміткерлерге қылмыстық жазбасы бар ақ нәсілді үміткерлерге қарағанда кем жұмыс ұсынылғанын көрсетті.
Иран
Ирандық компаниялар соңғы жылдары елден жастар мен білікті кадрлардың жаппай қоныс аударуымен күресіп келеді. 2023 жылдың маусым айында Иран Парламенті интернеттегі көші-қон жарнамаларын тыйым салды.