Кіріспе

Қысқа әрекет ететін анестетик және седативтік препарат.

Этомидат (USAN, INN, BAN; Amidate саудалық атауымен танымал) – жалпы анестезияны енгізу және қысқа процедуралар үшін, мысалы, шығырылған буынды орнына қою, трахеялық интубация, кардиоверсия және электроконвульсивті терапия үшін седация жасауға қолданылатын қысқа әрекет ететін құрамына тікелей енгізілетін анестетик. Ол 1964 жылы Janssen Pharmaceutica компаниясында жасалған және 1972 жылы Еуропада, ал 1983 жылы АҚШ-та қолдануға енгізілген. Ең көп кездесетін қосымша әсерлеріне инъекция кезіндегі веналық ауырсыну және қаңқа бұлшықеттерінің қозғалысы жатады.

Седация және анестезия

Төтенше жағдайларда этомидатты седативтік гипноз құралы ретінде қолдануға болады. Ол сананы седациялау үшін және анестезияны жылдам индукциялаудың бір бөлігі ретінде қолданылады. Ол тез әсер ететін және қауіпсіз кардиоваскулярлық профильге ие болғандықтан, анестезиялық зат ретінде қолданылады, сондықтан басқа индукциялық заттарға қарағанда қан қысымын күрт түсіру мүмкіндігі азырақ. Бұған қоса, этомидатты дозалаудың қарапайымдығы, тыныс алуды аз басуы, гистаминнің бөлінуінің болмауы және миокард және ми ишемиясынан қорғауы себепті жиі қолданады. Сепсиспен ауыратын адамдарда препараттың бір дозасы өлім қаупіне әсер ететіндей көрінбейді.

Сөйлеу және есте сақтау сынағы

Этомидаттың тағы бір қолданылуы – мидағы эпилептогендік орталықтарды жою мақсатында лобектомия жасау алдында адамдарда сөйлеудің қай жақтан бағытталатынын анықтау. Бұл тест этомидаттық сөйлеу және есте сақтау сынағы, немесе eSAM деп аталады және Монреаль неврологиялық институтында қолданылады. Дегенмен, осы сынақ үшін этомидатты қолданудың қауіпсіздігін тек ретроспективті топтық зерттеулер ғана көрсетеді.

Стериодигенез ингибиторы

Анестетик ретінде әрекетінен және қолданылуынан басқа, этомидат стероид гормондарының, оның ішінде бүйрекүсті безіндегі кортикостероидтардың ферменттік биосинтезін тікелей тежейтіні анықталды. Көктамырға немесе парентеральді түрде енгізуге болатын жалғыз бүйрекүсті стероидтегенезін тежегіш ретінде, гиперкортизолизмді жылдам бақылау қажет болған жағдайларда немесе ауыз арқылы қабылдау мүмкін болмағанда пайдалы.

Өлім жазасына кесу кезінде қолдану

АҚШ-тың Флорида штаты бұл препаратты өлім жазасын орындау кезінде қолданды, ол кезде Марк Джеймс Асай, 53 жаста, 2017 жылдың 24 тамызында өлім жазасына кесілді. Ол АҚШ-та етомидат препараты қолданылып өлім жазасына кесілген алғашқы адам болды. Этомидат мидазоламды ұйықтауға әкелетін препарат ретінде алмастырды. Дәрі-дәрмек компаниялары өлім жазасын орындау үшін мидазоламды сатып алуды қиындатты. Этомидаттан кейін параличтейтін рокуроний бромиді, содан кейін жүректі тоқтату үшін әдетте қолданылатын калий хлориді орнына калий ацетаты енгізілді. Калий ацетаты алғаш рет осы мақсатта 2015 жылы Оклахома штатында өлім жазасын орындау кезінде қателікпен қолданылған.

Жағымсыз әсерлер

Этомидат 11β гидроксилазаны, яғни бүйрек үсті безіндегі стероидтер өндірісінде маңызды ферментті қайтымды түрде тежеу арқылы бүйрек үсті қабығында кортикостероидтар синтезін басады; бұл біріншілік бүйрек үсті безінің жеткіліксіздігіне алып келеді. Жылдам жәрдем бөлімдеріндегі ауыр жағдайдағы науқастарды седациялау үшін үздіксіз этомидат инфузиясын қолдану бүйрек үсті безінің жеткіліксіздігінен туындаған өлім-жәрдемнің жоғарылауымен байланысты. Этомидатты тамырға үздіксіз енгізу бүйрек үсті безінің дисфункциясына әкеледі. Этомидатты 5 күннен астам үздіксіз инфузиямен алған пациенттердің өлім-жәрдемі 25%-дан 44%-ға дейін өсті, негізінен пневмония сияқты инфекциялық себептерге байланысты. Өйткені бұл өлім-жәрдемді арттыруы мүмкін. Дегенмен, басқа авторлар этомидаттың қауіпсіз гемодинамикалық профиліне және зияндылығына нақты дәлелдің болмауына байланысты септикалық науқастарда оны қолдануды қорғауды жалғастыруда. Jabre және авторлар тобы жасаған зерттеу, этомидаттың бір реттік дозасы эндотрахеальді интубация алдындағы жылдам индукция үшін қолданылғанда, кетаминмен салыстырғанда өлім-жәрдемге әсер етпейтінін көрсетті, бірақ этомидат уақытша бүйрек үсті безінің жеткіліксіздігін тудырды. Сонымен қатар, Hohl жасаған соңғы мета-талдау, этомидат өлім-жәрдемді арттырады деген қорытындыға келе алмады. Этомидат қолданғанда, профилактикалық стероидтер дозасын (мысалы, гидрокортизон) беру ұсынылады, бірақ тек бір ғана шағын перспективалық бақыланатын зерттеуде ғана осы шараның тиімділігі расталған. Этомидат алған пациенттерде жүрек-қантамырлық аурулардың даму ықтималдығы және ауруханада жату мерзімі де айтарлықтай ұзақ болды. Алайда, бұл әсерге қатысты тек ретроспективті деректер бар және бұл өзара әрекеттесудің клиникалық маңыздылығын бағалау үшін перспективалық зерттеулер қажет. Этомидат инъекция кезінде күйдіру сезімі, операциядан кейінгі жүрек ауруы және құсу, сондай-ақ беткей тромбофлебит (пропофолға қарағанда жиірек) сияқты жағымсыз әсерлермен байланысты.

Фармакодинамика

(R) Этомидаттың (S) энантиомерінен он есе күштірек. Төмен концентрацияда (R) этомидат β2 және β3 суббірліктері бар GABAA рецепторларының модуляторы болып табылады. Жоғары концентрацияларда ол ГАМК болмаған жағдайда да токтарды тудыра алады және аллостерикалық агонист ретінде әрекет етеді. Оның байланысу орны осы рецептордың бета және альфа (β+α−) суббірліктері арасындағы трансмембраналық бөлігінде орналасқан. β3 суббірліктері бар GABAA рецепторлары этомидаттың анестетикалық әсеріне қатысады, ал β2 суббірліктері бар рецепторлары осы препараттың седациялық және басқа да кейбір әсерлеріне қатысады.