Кіріспе

293 жылы Сасани империясының патшаларының патшасы Баһрам III (сонымен қатар Вахрам III немесе Варахран III деп те жазылады; Жаңа парсы: بهرام سوم), Сасани империясының алтыншы патшасы (шаһ) болды. Ол Бахрам II-нің ұлы және мұрагері еді. Патшалыққа таласу алдында ол әкесі 280-ші жылдары қайта басып алған Сакастан провинциясының билеушісі болды. Бахрам III 293 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Көптеген ақсүйектер оны билік етуге тым әлсіз деп санап, оның орнына үлкен ағасы Нарсеге адалдық серт етті. Төрт ай ғана билік құрған Бахрам III Нарсехтың жорығы кезінде тұтқынға алынды немесе, көбінесе солай болды, өлтірілді, ал Нарсех оның орнына патша болды.

Атауы

Оның теофоралық аты "Бахрам" – бұл жаңа парсы тіліндегі орта парсы тіліндегі Варахранның (сондай-ақ Wahrām деп те жазылады) түрі, ол көне ирандық Vṛθragna-дан шыққан. Авеста тіліндегі баламасы – Verethragna, ежелгі ирандық жеңіс құдайының аты, ал парфян тілінде *Warθagn. Грек тілінде бұл есім Баранс деп жазылса, армян тілінде Вахагн/Врам деп транслитерацияланады. Грузин тілінде бұл атау Барам, ал латын тілінде Вараран деп кездеседі.

Өмірбаян

Сасанидтік Иранда патшалар бір жерді немесе халықты бағындырғаннан кейін, өз ұлдарына оларға үстемдік ететін атақтар беру қалыпты жағдай болған. Баһрам III әкесі Сақастан (қазіргі Систан) аймағын жеңгеннен кейін «сакан шаһы» атағын алған болжамдалады. Сасанидтік дәстүр бойынша, провинцияларды ханзадаларға иелікке беруді жалғастырған Баһрам III патшалықтың шығыс шебін қорғауда стратегиялық маңызы бар Сақастан аймағына тағайындалды. 293 жылы Баһрам II қайтыс болғаннан кейін, Баһрам III Парста Вахнам бастаған және Мешан патшасы Адурфарробай қолдаған ақсүйектер тобы тарапынан патша деп жарияланды. Ол билікке келген кезде әлі жас болғандықтан, көптеген ақсүйектер (оның жақтастарынан тыс) оны римдіктердің қаупін және басып алу мүмкіндігін тиімді басқаруға тым әлсіз деп есептеді. Олар оның таққа отыруына қарсылық көрсетіп, оның орнына Шапур I-нің соңғы ұлы Нарсеге адалдық серт етті, оны күшті басшы және Иранға даңқ әкеле алатын тұлға деп санады. Баһрам билік құрғаннан кейін төрт ай өткен соң, Нарсе Иран ақсүйектерінің көптеген өкілдерінің өтініші бойынша Месопотамияға шақырылды. Ол Гармекан провинциясындағы Пайкули жолында олармен кездесті, онда ол бекем мақұлданды және, мүмкін, алғаш рет шаһ деп жарияланды. Ақсүйектердің Нарсені жақтауына себеп оның губернатор ретіндегі билігі, зороастризм дінінің жақтасы және империяның амандығы мен гүлденуін қамтамасыз етуші ретіндегі беделі болуы мүмкін. Оның ерте Сасанид әулетінен тараған тегі де рөл атқарған болуы мүмкін. Қан төгілуді болдырмау үшін Нарсе Баһрам III және Вахнаммен келісімге келуді ұсынды. Екеуі де келіскен сияқты, себебі шайқастар туралы ешқандай мәлімет жоқ. Баһрам мен Вахнамның келісімге тез қол жеткізуіне себеп Баһрамның көптеген әскерлерінің дезертирлеуі болуы мүмкін. Баһрам шаһтықтан бас тартты және, мүмкін, өмірі сақталды, ал Вахнам Нарсе Сасанид астанасы Ктесифонға кірген кезде өлім жазасына кесілді. Нарсе аристократтарды патшалық референдумға қатысуға шақырды, бұл рәсім алғашқы Сасанид шаһы Ардашир I заманынан бері қолданылып келді және Нарсе енді оны өзінің заңды басшы екенін аристократияның қолдауын алу үшін пайдаланды, емес, билікті басып алғандық үшін. Нарсе көпшілік дауыспен шешімді түрде қолдау тауып, «Құдайлардың көмегімен, олардың және ата-бабаларымыздың атынан әкеміз бен ата-бабаларымыздың тағына отыруға» кепілдік алды.

Өнер бұйымдары

Оған жатқызылатын көптеген монеталардың саны аз, және белгісіздікке байланысты, олардың көпшілігі көбінесе Нарсехке жатқызылады. Көптеген монеталар әдеттегіден тегіс болғандықтан, оның тәжінің егжей-тегжейлері нашар көрінеді. Ол алтын тәж киген, төменгі жиегі тік тісті және екі жағына үлкен бұғы мүйіздері немесе кем дегенде олардың көшірмелері бекітілген деп саналады. Сасани шар мүйіздердің арасында, тәждің алдыңғы бөлігінде орналасқан. Бишапур археологиялық қазбаларындағы төменгі рельефте атпен басылып жатқан адам бейнеленген. Бұл көрініс Баһрам III-нің өлімін немесе оның одақтасы Вахнамның өлімін бейнелейтін болса керек.