Кіріспе

Яһуди апокалиптикалық әдебиетінің мәтіні. Ыбырайымның заңы – Ескі Келісімнің псевдоэпиграфикалық мәтіні. Б.з. 1-ші немесе 2-ші ғасырында жазылған болуы мүмкін, яһуди тегінен шыққан және әдетте апокалиптикалық әдебиеттің бір бөлігі саналады. Бета Израиль эфиопиялық яһудилері оны қасиетті кітап деп есептейді, бірақ басқа яһуди және христиандық топтар есептемейді. Көбінесе бұл мәтін Ысқақтың заңы мен Жақыптың заңы сияқты үш өте ұқсас шығарманың бірі ретінде қарастырылады, бірақ олардың бастапқыда бір кітап болғанына дәлел жоқ. Үш кітаптың стилі де Жақыптың батасына негізделген. Ыбырайымның заңы, әлдебір римдік Мысырда тұратын адамның күшімен жазылған болуы мүмкін. Оның лексикасы Мысырда жазылған Септуагинтаның кейінгі кітаптарындағы және 3 Макавейлер кітабындағы лексикаға ұқсас.

Шығу тегі және күні

Оның шығу тегі туралы Джеймс былай деп жазады: қарсылық білдіріп, Оригендегі сілтемені жоққа шығарады, оның ішінара еврей шығу тегі болғанына ешқандай негіз жоқ деп мәлімдейді. Ал Колер бұл апокрифті негізінен еврейлердің тәуелсіз туындысы, кейіннен бірнеше христиандық қосымшалармен толықтырылған туынды деп қарастыруға жеткілікті дәлелдер келтірді, және бүгінде көптеген ғалымдар Колердің ұстанымын қолдайды. Ыбырайымның өсиеті алғашқыда грек тілінде, сол кезде Египетте тұрған біреу жазған болуы мүмкін. Бұл оның мәтініндегі сөздік Септуагинттің кейінгі кітаптарында қолданылған сөздікке өте ұқсас болғандықтан, олар сол кезде, басқа кітаптармен қатар, мысалы 3 Маккавейлер кітабы Египетте жазылған еді. Сонымен қатар, оқиғаның кейбір аспектілері египеттік өмірдің ерекшеліктерін көрсетеді, мысалы үш сот, египеттік үкіметтің үш деңгейін бейнелейді. Ақырғысы ретінде, Ыбырайымның өсиетінің толық нұсқасы ғана Египеттің шығу тегі екенін растайды. Сондықтан қысқа нұсқаның нақты шығу орны мен мерзімі белгісіз. Нақты дәлелдердің болмауына байланысты, оның шығу тегі ұзақ нұсқаның пайда болған орны мен уақытымен байланысты болуы логикалық болғанымен, кез келген еврей мәдени орталығы оның пайда болуына ықтимал орын болуы мүмкін.

Мазмұны

Бұл өсиет Ыбырайымның өлуге қарсылығын және оның өлімінің қалай болғанын баяндайды. Бұл нақты сөз тіркесі ұзын рецензиядан алынған, бірақ қысқа рецензияда да ұқсас сөз тіркесі бар. Сондай-ақ, бұл кітапта Ыбырайымның ізгіліктері, әсіресе қонақжайлылығы туралы айтылады. Құдай мен Михаилдың арасындағы әңгіме қысқа рецензияға қарағанда ұзақ. 2-тарау (ұзын рецензия/қысқа рецензия): Михаил жерге түсіп, далада Ыбырайымды табады. Олар бір-бірімен сәлемдеседі, ал Михаил өзінің тегі туралы бірнеше сұрақтан жалтарып, Ыбырайым оны қарапайым адам деп есептейді. Содан кейін Ыбырайым Михаилды үйіне шақырып, үйге жету үшін ат ұсынады, бірақ Михаил бас тартады. Әңгіменің нақты сөздері мен реті рецензиялар арасында өзгереді, бірақ әңгімелердің жалпы әсері екеуінде де шамалы ғана ерекшеленеді. Ең үлкен айырмашылық – қысқа рецензияда Ыбырайым өзінің атының мағынасын айтады, ал ұзын рецензияда сұрақтан қашу көбірек. Бұған қоса, ұзын рецензияда Ыбырайымның Мамредегі емен ағашының жанында екені қайта айтылады. 3-тарау (ұзын рецензия/қысқа рецензия): Үйге қайтып бара жатқанда, ағаш (ұзын рецензияда кипарис ағашы деп аталады) Ыбырайыммен сөйлейді, бірақ Ыбырайым ағашқа назар аудармайды. Олар үйге жеткенде, Ыбырайым Ысқаққа Михаилдың аяғын жууды бұйырады. Бұл Михаилдың көз жасын асыл тасқа айналдырады. Ұзын рецензияда Ысқақ Михаилдің адам емес екенін түсінеді. Сонымен қатар, Ыбырайым Михаилдың көз жастарын (асыл тасқа айналған) жинап алады. Олар ұзын рецензияда қайта пайда болады, бірақ қысқа рецензияда ұмытылады. Қысқа рецензияда Ыбырайым кешкі асқа дайындық бастайды. 4-тарау (ұзын рецензия/қысқа рецензия): Михаил жұмаққа оралып, Құдайға Ыбырайымның тым жақсы екенін айтады – ол Ыбырайымға өлімі туралы айта алмайды. Құдай Ысқаққа Ыбырайымның өлімін көрсететін арман жіберемін деп уәде береді. Ұзын рецензияда кешкі асқа дайындық осы тарауда басталады, ал Құдай Михаилға арманды түсіндіру керектігін айтады. Қысқа рецензияда барлық періштелер күн бату кезінде Құдайға құлшылық етеді (осы арқылы Михаил жұмаққа қалай оралғанын түсіндіреді), ал ұзын рецензия бұл мәселені түсіндірмейді. 5-тарау (ұзын рецензия)/5-тарау 6:6 (қысқа рецензия): Михаил қайтадан Жерге түсіп, Ыбырайыммен бірге тамақтанады. Ысқақ ұйықтап, Ыбырайымның өлімін армандады, бірақ арманның мазмұны әлі талқыланбаған. Бұл Ысқақтың Ыбырайымға жүгіріп барып, жылап құшақтауына себеп болады, содан кейін Ыбырайым мен Михаил да жылай бастайды. Сара кіреді және барлық осы жылаудың себебі Михаил Лоттың өлгенін айтқандық па екенін сұрайды. Осы бөлімде екі рецензия арасында айырмашылық шамалы. 6-тарау (ұзын рецензия)/6-тарау 6:6 6:13 (қысқа рецензия): Сара Михаилды Жаратылыс кітабының 18-тарауындағы періштелердің бірі деп таниды, ал Ыбырайым бұл туралы Михаилдың аяқтарының бірдей екенін еске түсіре отырып растайды (Ыбырайым Жаратылыс кітабының 18-тарауындағы үш қонақтың аяқтарын жуған). Ұзын рецензияда Михаилдың көз жастары (асыл тасқа айналған) Михаилдың кім екеніне қосымша дәлел ретінде айтылады. 7-тарау (ұзын рецензия)/7:1 18-тарау (қысқа рецензия): Ысқақ арманын түсіндіреді. Онда бір "даңқты адам" Ысқақтан күн мен айды тартып алды. Михаил толық тұлғасын ашады және күн – Ыбырайым, ай – Сара, ал күн мен айды алып кеткен даңқты адам – Ыбырайым мен Сараның өлімін білдіреді. Содан кейін Михаил Ыбырайымға өзінің істерін ретке келтіруді бұйырады. Ұзын рецензияда Ыбырайым келуден бас тартады. 8-тарау (ұзын рецензия): Ұзын рецензияда Михаил жұмаққа қайта оралып, Ыбырайымның бас тартуын баяндайды. Құдай сөз сөйлейді (кейінірек Михаил Ыбырайымға жеткізуі керек), Құдай Ыбырайымды нығметке бөлегендіктен, оның еркіне қарсылық көрсетпеуі керек екенін айтады. Қысқа рецензияда осыған ұқсас көрініс жоқ (Ыбырайым Михаилмен бірге барудан тікелей бас тартпайды). 9-тарау (ұзын рецензия)/7:19 8:2 (қысқа рецензия): Ыбырайым өлер алдында бүкіл әлемді көруді сұрайды, Михаил бұл өтінішті Құдайға жеткізеді, ал Құдай оны қабылдайды. Ұзын рецензияда Михаил Құдайдың сөздерін айтады және Ыбырайым өтініш айту алдында бұрынғы сөздеріне өкінгенін де айтады. 10-тарау (ұзын рецензия)/12-тарау (қысқа рецензия): Ұзын рецензияда келесі оқиға Михаил Ыбырайымды "Херубтың күймесіне" мінгізген кезде болады. Ыбырайым бүкіл әлемді, оның ішінде бірнеше күнәкарларды (қатындар, неке адалдығын бұзушылар және ұрылар) көреді. Ол күнәкарларды көріп, оларды әр түрлі жолмен өлтіруді сұрайды, ал оның өтініші орындалады. Ұзын рецензияның 10-13 тарауларына ұқсас көріністер қысқа рецензияда да бар, бірақ реті өзгеше. 11-тарау (ұзын рецензия)/8:3 16-тарау, 11:9 12-тарау (қысқа рецензия): Ұзын рецензияда Михаил Ыбырайымды жұмаққа алып келеді, онда ол кішкентай қақпа мен үлкен қақпаны көреді, олардың арасында алтын таққа отырған адам отыр. Бұл адам көбінесе жылайды. Үлкен қақпа арқылы үлкен көпшілік өтеді, ал кішкентай қақпа арқылы бірнеше жандар өтеді. Соңында Ыбырайым үлкен қақпа күнәкарлардың тозаққа баратын жері екенін, кішкентай қақпа – ізгілердің жұмаққа баратын жері екенін, ал адам – Адам екенін біледі. Адам құтырылған жандарды көріп қуанса, тозаққа түскен жандарды көріп жылайды. 12-тарау (ұзын рецензия)/9-10 тарау (қысқа рецензия): Ыбырайым жандардың сотталатын жеріне барады. Ол жақсылық пен жамандық арасында толық тепе-теңдік сақтаған жанды да табады. Ұзын рецензияда тақ отырған адам жандарды соттайды. Оның төменінде төрт періште бар: екі хатшы періште, бір отты періште және жанды таразылап өлшейтін бір періште. Тепе-теңдік сақтаған жан сотталып жатқанда Ыбырайым келеді. Қысқа рецензияда Ыбырайым сотталу орнына барғаннан бұрын тепе-теңдік сақтаған жанды табады, судьяның тек бір көмекшісі бар, ал Ыбырайым келгенде қызының күйеуімен зина жасаған, қызын өлтірген және содан кейін осы оқиғаны ұмытып кеткен әйел сотталады. Әрине, ол тозаққа жіберіледі. 13-тарау (ұзын рецензия)/11:1 11, 13:8 14 (қысқа рецензия): Ыбырайым судья мен оның көмекшілерінің кім екенін сұрайды. Михаил жауабында Әбел судья екенін айтады. Қысқа рецензияда Әбелдің көмекшісі Енох. Ұзын рецензияда Михаил соңғы сот келгенде Әбелге екі қосымша судья қосылатынын түсіндіреді: Әбелден кейін барлық жандарды Израильдің он екі тайпасы, содан кейін Құдай соттайды. Осы сәтте Михаил әртүрлі періште көмекшілерінің мақсатын түсіндіреді: бір хатшы періште әрбір жанның жақсылықтарын жазады, екінші хатшы періште әрбір жанның күнәларын жазады, таразы періштесі Докиел әрбір жанның күнәларын және ізгіліктерін өлшейді, ал отты періште Пуриел әрбір жанды отпен сынап көреді. 14-тарау (ұзын рецензия): Ыбырайым 12-тараудағы тепе-теңдік сақтаған жан үшін дұға етеді, бұл Құдайды оны құтқаруға көндіреді. Содан кейін Ыбырайым 10-тараудағы күнәкарларды өлтіруге берген бұйрығының қате екенін түсініп, оларды құтқару үшін Құдайға дұға етеді. Құдай келіседі. Осы көрініске ұқсас көрініс қысқа рецензияда жоқ. 15-тарау (ұзын рецензия)/12:14 16-тарау (қысқа рецензия): Ыбырайым мен Михаил Жерге оралады. Қысқа рецензияда Сара қайтыс болады. Ұзын рецензияда Ыбырайым Михаилмен бірге барудан бас тартатынын қайта айтады, бұл Михаилдың жұмаққа қайта оралып, Құдайға осы туралы хабарлауына себеп болады. 16-тарау (ұзын рецензия)/13:1 8-тарау (қысқа рецензия): Құдай Өлімді, әдемі кейпінде, Ыбырайымды алып кету үшін жібереді. Ұзын рецензияда Өлім өз кейпін өзгерте алады. Сондай-ақ, Өлім Ыбырайымға кім екенін айтады, ал Ыбырайым оған сенбейтінін білдіреді. Қысқа рецензияда Михаил Өлімді жасырады, ал Ыбырайым оның кім екенін түсінбейді.

Маңыздылығы

Ыбырайымның заңын діни мәтін ретінде қарастырғанда, онда ерекше хабарлама бар. Періштелердің, Құдайдың және Өлімнің болуынан өзге, көрсетілген сабақ – жақсы адам болу, ізгі амалдар жасау және жамандықтан қашу ғана. Сот кезінде, адамдардың яһуди немесе басқа ұлттан екендігіне қарамастан, олардың ізгіліктері мен жамандықтары ғана ескеріледі. Оқырманға сотта тең және әділ қарастырылатыны, тегіне немесе басқа да ерекшеліктеріне қарамастан, түсінігі қалады. Күнәлары жақсы амалдарынан басым түскен адам мәңгілік жазаға тартылса, жақсы амалдары күнәларын басып өткен адам жұмаққа өтеді.

Құмарлық

Бұл мәтіннің теологиялық маңызы бар болғанымен, оны жай ғана көңіл көтеретін оқиға ретінде қарастыруға болады. Мәтін бойында, әрдайым ізгі ниетті Ыбырайым Құдайдың құдіретіне бағынудан қашып, одан жалтаруға тырысады. Бірақ бұл бейнелеу Ыбырайымды дінсіз етіп көрсетпейді, керісінше, Ыбырайым өмірі бойында қаншалықты жақсы және тақуа болғанын мойындайды және оны өзінің пайдасына айналдырады. Ол Құдайдың әмірінен қашуға соншалықты шебер, оның жанын алудың жалғыз жолы – Өлім оны алдағанда ғана мүмкін болады. Тағы бір қызық кейіпкер – Басперіште Михаил. Құдайдың "Бас қолбасшысы" – періште, ол өз бетінше шешімдер қабылдай алатын және Ыбырайымның наразылығын қабылдай алатын сияқты көрінеді, бірақ ол мұны істей алмайды. Ыбырайым Михаил күтпеген нәрсе жасаған сайын, ол өзін ақтау үшін бір себеп ойлап табады, содан кейін дереу жұмаққа көтеріліп, Құдаймен кеңесіп, жалтақ Ыбырайыммен не істеу керектігін анықтауға тырысады.

Ресурстар

Эллисон, Дейл С., Абрахамның заңы (Берлин: Уолтер де Грюйтер, 2003). Чарльзворт, Джеймс Х., "Ескі Келісімнің псевдоэпиграфалары: Апокалиптикалық әдебиеттер мен өсиеттер", 1-том, (Нью-Хейвен, Коннектикут: Йель университетінің баспасы, 1983), 869–902. Делькор, Маттиас, Le Testament d'Abraham: Кіріспе, грек тіліндегі мәтіннің аудармасы және грек тіліндегі ұзақ нұсқасының түсіндірмесі (Лейден: Брилл, 1973). Груен, Эрих С., Диаспора: Гректер мен римдіктер арасындағы еврейлер (Кембридж, Массачусетс: Гарвард университетінің баспасы, 2002). Лудлоу, Джаред В., Абрахам өліммен кездеседі: Абрахамның өсиетіндегі повестьтік юмор, Псевдоэпиграфалар туралы зерттеу журналының қосымша сериясы 41 (Лондон: Шеффилд академиялық баспасы, 2002). Никкелсбург, Джордж В. Э., "Абрахамның өсиетін зерттеу" (Миссула: Scholar's Press, 1976). Россо, Л., Абрахамның өсиеті, П. Сакки бас редакторы болған "Ескі Келісімнің апокрифтері" 4-том (2000). Сандерс, Е. П., Абрахамның өсиеті, жаңа аударма және кіріспе, Джеймс Чарльзворт бас редакторы болған "Ескі Келісімнің псевдоэпиграфалары", 1-том (1983) 871–902 б. Спаркс, Х. Ф. Д., Апокрифтік Ескі Келісім (1984). Стоун, Майкл Э., Абрахамның өсиеті (Миссула: Scholar's Press, 1972).