Кіріспе
379–383 жылдары Сасани әмірі Ардашир II – 379 жылдан 383 жылға дейін Иранның Сасани патшасы (шаханшах) болды. Ол өзінің ізашары Шапур II-нің інісі болды және оның билігінде Адиабеннің қарастырылған патшасы қызметін атқарды, онда ол ағасымен бірге римдіктерге қарсы күресті. Ардашир II ағасының мұрагері ретінде тағайындалды, оның ұлы Шапур III есейгенше уақытша билік жүргізу үшін. Ардашир II-нің қысқа билігі көбінесе ешқандай оқиғасыз болды, Сасанилер Арменияны бақылауда ұстауға тырысты. Ардашир II ерікті, бекем мінезді адам болған сияқты, және кейбір дереккөздерде оны нихукар ("пейілді") деген лақап атымен біледі.
Ardashir II , was the Sasanian King of Kings (shahanshah) of Iran from 379 to 383. He was the brother of his predecessor, Shapur II , under whom he had served as vassal king of Adiabene, where he fought alongside his brother against the Romans. Ardashir II was appointed as his brother's successor to rule interimly till the latter's son Shapur III reached adulthood. Ardashir II's short reign was largely uneventful, with the Sasanians unsuccessfully trying to maintain rule over Armenia. Ardashir II was seemingly a strong willed character, and is known in some sources by the epithet of nihoukar ("the beneficent").
Атауы
Ардашир – ежелгі парсы тіліндегі Ṛtaxšira (кейде Артаксача деп те жазылады, мағынасы – "әкімдігі шындықпен жүзеге асырылатын") орта парсы тіліндегі түрі. Латынша нұсқасы – Артаксеркс. Ахеменид империясында осы атпен үш патша танымал болған.
Өмірбаян
Ардашир – II Хормизд шаһтың ұлы, ол ирандық ақсүйектердің аң аулап жүргенде өлтіргені белгілі. Оның орнын қысқа ғана, бірнеше айлық билік құрған Адур Нарсех басты, бірақ ол да ақсүйектер тарапынан өлтірілді. Содан кейін олар екіншісін соқыр етіп, үшіншісін (кейін Рим империясына қашып құтылған Хормизд) түрмеге қамады. Ардаширдің жартылай інісі Шапур II, одан сәл үлкен болатын, патшалыққа тағайындалды. Ақсүйектер империяны бақылауға алу үшін осылай істеді, және Шапур II 16 жасқа толғанға дейін оларға мұндай мүмкіндік болды. Ардашир Сасани империясының патшасы болғанға дейін 344 жылдан 376 жылға дейін Адиабеннің тәуелді патшасы болды. Ол өкімдік еткен кезеңде, Рим императоры Юлианның шабуылы кезінде Сасани империясын қорғауға қатысқан деп саналады. Ардашир – Адиабен патшасы ретінде тіркелген соңғы тұлға, бұл оның өкімдігінен кейін осы мемлекет Сасани шаһының марзбан немесе шахрабы (патша емес өкілі) басқаратын провинцияға (шаһр) айналғанын көрсетеді. 379 жылы Шапур II Ардаширді мұрагері етіп тағайындады және Шапурдың ұлы Шапур III ересек болғанда тақтан бас тартуға ант берді. Бұл кейбір армян жазушыларын Ардаширді Шапурдың ұлы деп жаңылыстыруға себеп болды.
Билік
Армения Рим мен Сасанидтер империялары арасындағы соғыстардың тұрақты ошағы болды. 378/9 жылдары Шапур II регент Мануил Мамиконян өзіне бағынып, елде ирандық гегемонияға қол жеткізді. Арменияға генерал Сурена басшылығымен 10 мыңдық иран әскері жіберілді. Суренаға марзбан (маргрей) атағы берілді, бұл Арменияның енді Сасанидтер провинциясы екенін көрсетеді. Бірақ бұл ұзаққа созылмады. Ардашир II билігінің басында Меружан Арцруни есімді дворян Мануилге қасақана жалған ақпарат беріп, ирандық гарнизон командирі оны тұтқындау ниетінде екенін айтты. Ашуға буған Мануил Арменияда орналасқан он мың ирандық сарбазға шабуыл жасап, оларды өлтірді. Ардашир Гуманд Шапухтың басшылығымен Мануилді бағындыру үшін әскер жіберді, бірақ ол жеңіліп, Гуманд Шапух қаза тапты. Вараз басқарған тағы бір ирандық күш Арменияға жіберілді, бірақ оның алдыңғысының тағдырымен кездесті. Арменияға генерал Мрхан басқарған үшінші әскер жіберілді. Ирандықтар Арменияның бір бөлігін басып алды, бірақ олар көп ұзамай Мануил мен оның әскерлерінен жеңіліп, қырғынға ұшырады. Бұл жаңа жеңіс Арменияға жеті жылға бейбітшілік сыйлады. Ардашир көп ұзамай билікке ашкөз ақсүйектердің ықпалын шектеу саясатын жалғастырғаны үшін олар тарапынан құлатылды немесе өлтірілді. Оның орнын Шапур III иеленді. Ардашир II ерік-жігерлі тұлға болған көрінеді және кейбір дереккөздерде оны нихукар ("пейілді") деп атайды.
Монеталар
Ардаширдің тұсында соғылған монеталар оны бірінші Сасанид шахы Ардашир I киген дөңгелек тәжбен ұқсас бейнелейді. Монетаның екінші жағында екі қызметшінің екі жағында орналасқан дәстүрлі от алтары бейнеленген, бірақ кейбір жағдайларда оттан шахтың басы да көрінеді, бұл патшалық xwarra-ны ("дәулет") символдауы мүмкін. Оның монеталарындағы жазулар көбінесе "Ирандықтардың патшасы Ардашир" деп келеді, ал сирек жағдайларда "және ирандық емес халықтардың" деген сөздер де жазудың бір бөлігі болып табылады.
Тау-кен рельефі
Ардаширдің ата-бабалары сияқты, ол да өзінің ескерткіштерін рельефтерге түсірді. Бірақ Парс (қазіргі Фарс провинциясы) жерлерін рельефі үшін пайдаланудың орнына, ол Медиа провинциясындағы (қазіргі Керманшах маңында) Тақ-и Бостан жерінде рельеф жасатуға бұйрық берді. Рельефте үш тұрған адам бейнеленген, олардың барлығы да салтанатты киім киген; Ардашир олардың ортасында, екі жағында екі ер адам тұр. Оң жақтағы, Ардаширге диадема табыс ететін тұлға бұрын зороастризмнің жоғарғы құдайы Ахура Мазда деп есептелген, бірақ қазір тәжіндегі стильіне сәйкес Шапур II екені анықталды, бұл Шапурдың Ардаширді шаһ етіп тағайындауымен де үйлеседі. Екі шах құлаған жаудың үстінде тұр, ол римдік екені анық көрінеді, оның тәжінен император екенін білуге болады. Құлаған тұлға, ең болмаса, 363 жылы Иранға шабуыл жасап, Сасанидтер астанасы Ктесифонның батысында қаза тапқан рим императоры Юлианды бейнелейді. Сол жақтағы, кейбірлер зороастризмнің пайғамбары Зороастр деп санайтын тұлға, көбінесе періштелік құдай Митра болып табылады. Ол он екі күн сәулесімен әшекейленген тәж киіп, бір қолымен барсомды көтеріп тұр, осылайша тағылу рәсімін қасиеттендіреді.
Ежелгі шығармалар
Византиялық Фауст, Армения тарихы.