Кіріспе

VII ғасырдағы Сасани әміршісі Ардашир III (621 – 27 сәуір 630) – 628 жылдың 6 қыркүйегінен 630 жылдың 27 сәуіріне дейін Иранның шахіншаһы болды.

Атауы

Ардашир – ежелгі парсы тіліндегі Ṛtaxšira (сондай-ақ Артаксача деп те жазылады, "шындық арқылы билік ететін" деген мағынаны білдіреді) орта парсы тіліндегі түрі. Латынша нұсқасы – Артаксеркс. Ахеменид империясының үш патшасы осы атпен белгілі болған. Грек тілінде Адесер (Αδεσήρ; Теофан Мойындаушы) және Артакс (Αρτάξης; Chronographeion Syntomon) деп те жазылған.

Өмірбаян

Ардашир патша Кавад II-нің (628 жылы билік құрған) және Византия империясының ханшайымы Анзойдың ұлы болды. Византиямен жақында ұзақ және қырыпты соғыс өткерген ирандықтар арасында бұл Ардаширдің беделін төмендетті. 628 жылы Батыс Иранды қатты індет қамтыды, нәтижесінде халықтың жартысы, оның ішінде Кавад II өзі де қайтыс болды.

Билік

Кавад II қайтыс болғаннан кейін, Вузургандар оның орнына 7 жасар Ардаширді сайлады. Бірақ, шындығында ол аз ғана билікке ие болды, ал оның империясын оның уәзірі Мах Адур Гушнасп басқарды. Оның міндеті Ардашир билікке келуге жетілгенше империяны қорғау болды. Ирандық тарихшы әл-Табари Мах Адур Гушнастың империяны басқаруы туралы былай деді: «Мах Адур Гушнас патшалықты өте жақсы және бекем басқарды, тіпті Ардашир III-нің жас екенін ешкім байқамады». Осы кезеңде Мах Адур Гушнастың інісі Нәрсиге Кашкар оның иелігінің бір бөлігі ретінде берілді. Дегенмен, күшті уәзірдің басшылығымен де Ирандағы жағдай қиын болып қала берді. Ирандықтар арасында топтасу күшейді, ал Ардаширдің атасы Хосров II билігі тұсында пайда болған бірнеше күшті топтар Иранның маңызды бөліктерін бақылауға алды, ал Сасани мемлекеті Ардаширдің алдыңғыларының кезіндегіден кем орталықтанған болды. Ардаширдің билікке өтуіне Пахлафтар (Парфтар) және Парсигтер (Парсылар) және үшінші ірі топ – Нимрузилер қолдау көрсетті. Бірақ, 629 жылы Нимрузилер шаһқа қолдауын кері алып, оны құлату үшін Иранның көрнекті генералы Шахбаразбен сөз байласты. Пахлафтар, Испахбудхан руынан Фаррух Хормиздтің басшылығымен, Ардаширдің әпкесі Боранды Иранның жаңа билеушісі ретінде қолдады, ол Пахлафтардың Амол, Нишапур, Гурған және Рай аймақтарында монета соғуды бастады. Бір жыл өткен соң Шахбараз 6000 сарбазбен Ктесифонға жорық жасап, қаланы қоршады. Шахбараз қаланы жаулап ала алмады, содан кейін Парсигтің басшысы Пируз Хосровпен одақтасты, ол Ардаширдің әкесі билік еткен кездегі империяның бұрынғы министрі болды. Парсигтер мен Нимрузилердің қолдауымен Шахбараз Ктесифонды басып алып, Ардаширді, Мах Адур Гушнаспты және көптеген басқа да көрнекті ақсүйектерді өлімге жіберді. Шахбараз Иран тағына отырды. Кейінгі халық ауыз әңгімелерінде Ардашир Мешанның белгісіз бір жеріне жерленгендігі айтылады.

Ақша шығару

Әкесі сияқты, Ардашир III монеталарына "шаханшах" ("Патшалардың патшасы") деген атауды қажетсіз деп тапты. Бұл, Хосров II осы атауды қайта орнатқандықтан, одан өзгешелену үшін жасалған болуы мүмкін.