Кіріспе

Малды ұзақ қашықтыққа көшіру – малды ұзақ қашықтыққа айдап әкелу амалы. Бұл мал өсірудің бір түрі. Ескі әлемде малды базарға, көбінесе жаяу, жиі иттердің көмегімен жеткізудің ұзақ тарихы бар. Иесі малды базарға жеткізіп, түсімді қайтарып әкелу үшін агентке сеніп тапсыруы мүмкін. Қала тұрғындары алыстан азық-түлік алу қажеттігін сезінгеннен бері мал көшіру амалы қолданылып келеді.

Сипаттама

Дроуинг – мал бақталарын аяқпен жүріп, кейде бірнеше жүз шақырымға дейін ұзақ қашықтыққа жылжыту тәжірибесі. Оны қойшылар жүзеге асырған. Бақташылар мен олардың итттері туралы ең алғашқы жазба деректер 14 ғасырға дейін барып жетеді. Мыңдаған бас ірі қара мал Еуропа мен Ұлыбритания жолдарымен, кейін қой, ешкі, шошқа, тіпті қаз бен түйеқұс тасымалданды. Жайылымнан нарыққа, сойыс орнына немесе сатып алушыға сапар бірнеше аптадан бірнеше айға дейін созылуы мүмкін. Мал күніне 2–3 км/сағат жылдамдықпен қозғалды, ал түнде демалып, жайылымға шықты. Күндіз бақташы иттер қозғалысты қамтамасыз етіп, жануарлардың адаспауын қадағалады, ал түнде үйірді және бақташының отбасымен бірге жүретін арбаларын жыртқыш аңдардан, көбінесе аш ауыл итттерінен қорғады. Бақташылардың қызметі 19 ғасырдың ортасында теміржол көлігінің дамуымен экономика үшін маңыздылығын жоғалтты. 1960 жылдардан бері малдың арнайы фургонмен тасымалдануы кеңінен таралды, бұл коммерциялық дроуингті толығымен ығыстырды. Кейбір елдерде бақташы мамандығы мал мен қойды жазғы жайылымға және кері жылжыту үшін маусымдық жұмыс ретінде сақталған. Дроуингке пайдаланылатын иттер ірі денелі, ұзын аяқты, шаршамайтын, агрессивті және өте тәуелсіз болды, оларға арнайы оқыту және басқа итттермен өзара әрекеттесу қабілеті қажет болмады. Малды дұрыс бағытта жылжыту үшін дроуинг итттері оларға өте қатал қарады, сиырларды шағып, қойларды денелерімен итеріп, тістеді. Ескі дроуинг тұқымдарына, мысалы, Фландрия бувьеры, ротвейлер, Ұлы швейцариялық тау иті, ал Ұлыбританияда – Ескі ағылшын қойшы иті жатады. Римдіктердің әскерлерін азықтандыру үшін дроуингтер мен олардың отарын ертіп жүргендері айтылады. Мал айдау АҚШ-тың батыс және Австралияның қоныстануының маңызды бөлігі болды. 1866 жылы АҚШ-та мал айдау арқылы 20 миллион бас мал Техастан Канзастағы теміржол станцияларына жеткізілді. Австралияда да қойларды ұзақ қашықтыққа айдап әкету жиі кездесетін. Бұл елдердегі айдаулар үлкен қашықтықты қамтыды – Техастан Канзасқа дейін – атты дроуингтер, арбалармен немесе жүк таситын аттармен қолдау көрсетілді. Теміржол пайда болғанға дейін айдаулар жалғасты. Кейбір жағдайларда өте ірі үйірді ұзақ қашықтыққа айдап әкелу экономикалық тұрғыдан тиімді болып қала береді.

Ұлыбритания

1253 жылы Глостерширдегі Ньюент қаласында Солтүстік Уэльс пен Лондонның арасында апталық мал базары ашылды. Генрих V Франциядағы әскерін азықтандыру үшін мүмкіндігінше көп малдың Синк Порттарына жіберілуін бұйырғанда, XV ғасырдың басында мал айдау кәсібінің дамуына үлкен серпіліс берді.

Ұлыбританиялық жетістіктер

XVIII ғасырда Йоркширдің батыс аймағындағы Крейвен таулы жеріндегі ағылшын мал өсірушілері ірі қара мал сатып алу үшін Шотландияға дейін баратын, одан кейін мал шаруашылығымен айналысатын аймаққа айдап әкелетін. 1745 жылдың жазында белгілі мистер Биртвистл Шотландияның солтүстігінен Мальхамға жақын Грейт Клоузға 20 мың бас мал "аяқтап" әкелді, бұл қашықтық 300 мильден (483 км) астам.

Австралиялық жетістіктер

Уильям Джеймс Браун 1879 жылы Оңтүстік Австралияның Флиндерс тау жотасындағы Нильпена станциясына ие болды. Ол Альфред Джайлзбен келісімшарт жасасып, 12 000 қойды Солтүстік территориядағы Ньюкасл Уотерс және Деламер станцияларына айдап жеткізді. Сапардан 8 мың қой аман қалды. Тиббет ағайындылары 1890 жылдардың басында 30 000 едік қойдан тұратын үйірін Велшот стансасынан Квинслендтегі Ромаға дейін, 300 км-ден астам қашықтыққа, малға шөп іздеу үшін айдады. Қойлардың қырқылуы Ромада басталды, ал қозы туу Велшотқа жаңбыр келген кезде басталды. Үйір тағы да 3000 қозымен қайтып келді. 1900 жылы Клермонттан 5000 қоймен Кольман есімді малшы жолға шықты; ел құрғақшылыққа ұшырағандықтан, малды тірі ұстау туралы оған тапсырма берілді. Кольман Квинслендтің оңтүстік-батысы арқылы 5000 миль (8047 км) жол жүріп, жол бойы малға азық іздеді. Ол 9 мың қоймен оралды, 5 мыңнан астамын сатты және шамамен 1000 қойды "жеке пайдалануға" сойып алды. 1904 жылы 20 000 бас ірі қара мал Уэйв Хилл станциясынан алынып, Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Наррабриге жақын орналасқан Килларни станциясына айдап жеткізілді, бұл тік сызық бойынша шамамен ... қашықтықта. Бұл мал айдаудың ерекше жетістігі деп есептелді және аяқталуына 18 ай уақыт кетті.