Кіріспе
Алгебрада Гилберт сақинасы немесе Якобсон сақинасы – әрбір жай идеал примитивті идеалдардың қиылысы болатын сақина. Коммутативті сақиналар үшін примитивті идеалдар максималдық идеалдармен бірдей, сондықтан осы жағдайда Якобсон сақинасы – әрбір жай идеал максималдық идеалдардың қиылысы болып табылатын сақина. Якобсон сақиналарын тәуелсіз түрде , Якобсон радикалдарымен байланысы үшін Натан Якобсонның есімімен атады, ал , Гильберттің Nullstellensatz теоремасымен байланысы үшін Дэвид Гильберттің есімімен Гилберт сақинасы деп атады.
Джейкобсон сақиналары мен Nullstellensatz
Гильберттің алгебралық геометриядағы Nullstellensatz – бұл шекті сандағы айнымалылары бар өрістегі полиномдық сақинаның Гильберт сақинасы екенін көрсететін теореманың ерекше жағдайы. Nullstellensatz-тің жалпы түрі былай тұжырымдалады: егер R – Якобсон сақинасы болса, онда кез келген шекті түрде жасалған R-алгебрасы S да Якобсон сақинасы болады. Сонымен қатар, S-тің кез келген максималды идеалы J-нің кері бейнесі R-дің максималды идеалы I болып табылады, ал S/J – R/I өрісінің шекті кеңейтімі. Якобсон сақиналарының шекті типтегі морфизмі сақиналардың максималды спектрлерінің морфизмін шақырады. Осы себепті алгебралық сорттарды өрістерде қарастырғанда, схемалар енгізілгенге дейін болғандай, барлық жай идеалдармен жұмыс істеудің орнына көбінесе максималды идеалдармен жұмыс істеу жеткілікті. Бірақ жергілікті сақиналар сияқты жалпы сақиналар үшін сақиналардың морфизмдері максималды спектрлердің морфизмдерін шақыра бермейді, сондықтан жай идеалдарды қолдану максималды идеалдарға қарағанда таза теорияны қамтамасыз етеді.
Мысалдар
Кез келген өріс — Джейкобсон сақинасы. Якобсон радикалы нөлге тең болатын кез келген негізгі идеалдық домен немесе Дедекинд домені — Джейкобсон сақинасы. Негізгі идеалдық домендерде және Дедекинд домендерінде нөлден өзгеше алғашқы идеалдар бұрыннан максималды болады, сондықтан тек нөлдік идеал максималды идеалдардың қиылысы болып табылатынын тексеру қажет. Якобсон радикалдың нөлге тең болуын талап ету осыны қамтамасыз етеді. Негізгі идеалдық домендерде және Дедекинд домендерінде Якобсон радикалы тек шексіз көп алғашқы идеал болғанда ғана жоғалады. Кез келген шекті түрде жасалған алгебра Джейкобсон сақинасы арқылы — Джейкобсон сақинасы. Атап айтқанда, кез келген шекті түрде жасалған алгебра өріс немесе бүтін сандар арқылы, мысалы, кез келген аффиндік алгебралық жиынның координаталық сақинасы — Джейкобсон сақинасы. Жергілікті сақинада дәл бір максималды идеал болады, сондықтан ол Джейкобсон сақинасы болады, егер және тек егер сол максималды идеал жалғыз алғашқы идеал болса. Осылайша, нөлдік Крулл өлшемді кез келген коммутативті жергілікті сақина Джейкобсон болып табылады, бірақ егер Крулл өлшем 1 немесе одан көп болса, сақина Джейкобсон бола алмайды. Ол кез келген санаулы түрде жасалған алгебраның санаулы емес өріс арқылы Джейкобсон сақинасы екенін көрсетті. Архимедтік емес өрістердегі Тейт алгебралары — Джейкобсон сақиналары. Коммутативті сақина R егер және тек егер R[x], R арқылы көпмүшелер сақинасы Джейкобсон сақинасы болса ғана Джейкобсон сақинасы болып табылады.