Кіріспе
1961 жылы жазылған Станислав Лемнің "Жұлдыздардан оралу" (Powrót z gwiazd) романы – поляк жазушысы Станислав Лемнің ғылыми-фантастикалық туындысы. 1961 жылы жазылған бұл роман, ғарышкердің Жерге оралуын баяндайды. Жерде бір ғасырдан астам уақыт өткенімен, ол үшін тек 10 жыл ғана өткен. Бірақ ол үйіне келгенде, бәрі өзгерген, көптеген жаңалықтар оның көңілінен шықпайды. Уақыттың өтуіне байланысты, сапар үшін оған тек 10 жыл ғана уақыт кеткен. Жерге келген соң, ол мәдениеттік дүрбелеңге түседі, қоғам соғыстарсыз, зорлық-зомбылықсыз, тіпті апаттарсыз утопияға айналғанын көреді. Бірақ Хал үшін бұл жаңа әлем тым ыңғайлы, тым қауіпсіз. Жер енді үй емес, ол – "басқа, жат планета". Адамдардың өзі де өзгерген, олар агрессивтілік сезімін жоюға арналған "бетризация" процедурасынан өткен. Бұл процедураның жанама әсері – тәуекелге деген ұлы жеккөрушілік. Хал бұл тәсілге сенімсіздікпен қарайды, оны дұрыс емес деп санайды. Әсіресе, ғарышкер үшін, ғарыш саяхаты мен зерттеулері – жастық шақтың қауіпті авантюризмнен басқа ештеңе емес деген пікірге келісе алмайды. Хал үшін бұл "олар адамның ішіндегі адамды өлтірді" дегенді білдіреді. Ол және басқа оралған ғарышкерлер күдікпен қаралады, оларды "қайта тірілген неоандертальдықтар" деп есептейді. Олар оқшауланып, сыртқа шығарылады және оларды бетризациядан гөрі мінез-құлқына түзету жасауға әлеуметтік қысым көрсетіледі. Басқа мүмкіндік – Жерді тағы да тастап, бірнеше ғасырдан кейін оралғанда, Жер қоғамы бұрынғыдан таныс болады деп үміттену. Уақыт өте келе, Хал жергілікті қыз Эриге үйленеді және әлемді оның көзімен көреді, тіпті жастық шағындағы ғарышқа деген құштарлығын да мойындамайды. Бұрынғы экипаж мүшелерінің Сарышаянға (Sagittarius) сапар шегуді жоспарлап жатқанын білгенде, ол бұл туралы ойланбайды, жұлдыздарды басқаларға қалдыруға дайын. Хал өзінің өткенін еске ала береді, Керенея айын еске алады, ол – "қызыл және қызғылт алтыннан жасалған, мүлдем мөлдір, оның ішінде барлық геологиялық қабаттарды, бүктемелерді, антиклиналдар мен синклиналдарды көруге болады, бәрі де салмақсыз, жүзіп, сізге күлімсірегендей". Бірақ ол мұндай көріністер мен оқиғаларды сүйіспеншілік пен тыныш өмірге баға жетпес құнмен саудаласады.
Return from the Stars (Powrót z gwiazd) is a science fiction novel by Polish author Stanisław Lem. Written in 1961, it is the story of a cosmonaut returning to his homeworld, Earth, after more than a century in Earth time, but just 10 years for him, finding it a completely different place, with many developments he dislikes. Due to time dilation, the mission has lasted only 10 years for him. On Earth he faces culture shock, as he finds the society transformed into a utopia, free of wars or violence, or even accidents. For Hal, however, this new world is too comfortable, too safe. Earth is no longer home, it is "another, alien planet". Humans themselves have changed, having undergone a procedure called betrization, designed to neutralize all aggressive impulses. Its side effect is an extreme aversion to risk. Hal mistrusts this approach, seeing it as wrong. In particular, for an astronaut, he cannot agree with the opinion that space travel and space exploration are nothing but a youthful and dangerous adventurism. For Hal, this means that " they have killed the man in man". He and the other returning astronauts are viewed with mistrust, seen as "resuscitated Neanderthals". They are alienated, outcasts, and subject to social pressure to undertake behavioural treatment replacing betrization. The other choice is to leave Earth again and hope that once they come back, in several centuries, Earth's society is more familiar again. In time, Hal marries a local girl, Eri, and comes to see the world her way, even disapproving of his youth's love, space expeditions. When he learns that members of his former crew are planning a mission to Sagittarius, he seems not to care, content to leave the stars to others. Hal still remembers his past, recalls the moon Kereneia, a magnificent canyon "made of red and pink gold, almost completely transparent through it you can see all the strata, geological folds, anticlines and synclines all this is weightless, floating and seeming to smile at you". Yet he trades the chance to experience such sights and adventures for love and a peaceful, quiet life.
Негізгі тақырыптар
Жұлдыздардан оралу – Лемнің утопия тақырыбындағы бірнеше шығармасының бірі. Олардың арасында технологиялық прогрестің салдары мен оның әлеуметтік-мәдени эволюциямызға тигізетін әсері туралы ең кемсарқылықпен айтылғаны осы туынды. Дегенмен, суреттелген әлем мүлтіксіз емес: қақтығыс, стресс және қауіп жоқ, бейбіт қоғамда Лем адамдардың ешқандай тәуекелге баруға, бастама көтеруге, маңызды міндеттерге белсенді түрде араласуға, тіпті өзін-өзі қорғау қабілетін жоғалтатынын, сондай-ақ күшті сезімдерді сезіну мүмкіндігінен айырылатынын айтады. «Жұлдыздардан оралу» романы кейбір әлеуметтік-мәдени жетістіктер, мысалы, бейбітшілік, біздің табиғатымыздың бір бөлігінен айырылудың құнына тұра ма деген сұрақ қояды. Лем қоғамда қағаз кітаптардың жоғалып кетуін болжады. Лем тіпті басты кейіпкер Хэл Брегг қағаз кітаптар мен газеттерді іздеген кезде таныс болатын, планшеттік компьютерге ұқсас оқу құрылғысын сипаттайды. Роман сонымен қатар «Оптон» арқылы электрондық қағаз бен планшеттік компьютерлерді де болжады.
Қабылдау
Лем өзі романды сәтті деп бағаламады, себебі сюжеттің басты идеясы – әлеуметтік жамандықтарды жою – тым қарапайым түрде бейнеленген, алайда ол бетризация идеясын қызықты деп санады. Бұл тақырып Лемнің 1982 жылғы "Оқиға орнынан" романында одан да тереңірек қарастырылады.
Бейімделулер
Александр Форд роман негізінде фильм түсіргісі келді, бірақ ол жоғары бюджетті фильмді қалап, инвесторлар таба алмады. 1989 жылы советтік телеспектакль "Возвращение со звёзд" шықты, онда Соловьёв, Валерий Юрьевич Хал Брег рөлінде ойнады.