Кіріспе

1961 жылы жазылған Станислав Лемнің "Жұлдыздардан оралу" (Powrót z gwiazd) романы – поляк жазушысы Станислав Лемнің ғылыми-фантастикалық туындысы. 1961 жылы жазылған бұл роман, ғарышкердің Жерге оралуын баяндайды. Жерде бір ғасырдан астам уақыт өткенімен, ол үшін тек 10 жыл ғана өткен. Бірақ ол үйіне келгенде, бәрі өзгерген, көптеген жаңалықтар оның көңілінен шықпайды. Уақыттың өтуіне байланысты, сапар үшін оған тек 10 жыл ғана уақыт кеткен. Жерге келген соң, ол мәдениеттік дүрбелеңге түседі, қоғам соғыстарсыз, зорлық-зомбылықсыз, тіпті апаттарсыз утопияға айналғанын көреді. Бірақ Хал үшін бұл жаңа әлем тым ыңғайлы, тым қауіпсіз. Жер енді үй емес, ол – "басқа, жат планета". Адамдардың өзі де өзгерген, олар агрессивтілік сезімін жоюға арналған "бетризация" процедурасынан өткен. Бұл процедураның жанама әсері – тәуекелге деген ұлы жеккөрушілік. Хал бұл тәсілге сенімсіздікпен қарайды, оны дұрыс емес деп санайды. Әсіресе, ғарышкер үшін, ғарыш саяхаты мен зерттеулері – жастық шақтың қауіпті авантюризмнен басқа ештеңе емес деген пікірге келісе алмайды. Хал үшін бұл "олар адамның ішіндегі адамды өлтірді" дегенді білдіреді. Ол және басқа оралған ғарышкерлер күдікпен қаралады, оларды "қайта тірілген неоандертальдықтар" деп есептейді. Олар оқшауланып, сыртқа шығарылады және оларды бетризациядан гөрі мінез-құлқына түзету жасауға әлеуметтік қысым көрсетіледі. Басқа мүмкіндік – Жерді тағы да тастап, бірнеше ғасырдан кейін оралғанда, Жер қоғамы бұрынғыдан таныс болады деп үміттену. Уақыт өте келе, Хал жергілікті қыз Эриге үйленеді және әлемді оның көзімен көреді, тіпті жастық шағындағы ғарышқа деген құштарлығын да мойындамайды. Бұрынғы экипаж мүшелерінің Сарышаянға (Sagittarius) сапар шегуді жоспарлап жатқанын білгенде, ол бұл туралы ойланбайды, жұлдыздарды басқаларға қалдыруға дайын. Хал өзінің өткенін еске ала береді, Керенея айын еске алады, ол – "қызыл және қызғылт алтыннан жасалған, мүлдем мөлдір, оның ішінде барлық геологиялық қабаттарды, бүктемелерді, антиклиналдар мен синклиналдарды көруге болады, бәрі де салмақсыз, жүзіп, сізге күлімсірегендей". Бірақ ол мұндай көріністер мен оқиғаларды сүйіспеншілік пен тыныш өмірге баға жетпес құнмен саудаласады.

Негізгі тақырыптар

Жұлдыздардан оралу – Лемнің утопия тақырыбындағы бірнеше шығармасының бірі. Олардың арасында технологиялық прогрестің салдары мен оның әлеуметтік-мәдени эволюциямызға тигізетін әсері туралы ең кемсарқылықпен айтылғаны осы туынды. Дегенмен, суреттелген әлем мүлтіксіз емес: қақтығыс, стресс және қауіп жоқ, бейбіт қоғамда Лем адамдардың ешқандай тәуекелге баруға, бастама көтеруге, маңызды міндеттерге белсенді түрде араласуға, тіпті өзін-өзі қорғау қабілетін жоғалтатынын, сондай-ақ күшті сезімдерді сезіну мүмкіндігінен айырылатынын айтады. «Жұлдыздардан оралу» романы кейбір әлеуметтік-мәдени жетістіктер, мысалы, бейбітшілік, біздің табиғатымыздың бір бөлігінен айырылудың құнына тұра ма деген сұрақ қояды. Лем қоғамда қағаз кітаптардың жоғалып кетуін болжады. Лем тіпті басты кейіпкер Хэл Брегг қағаз кітаптар мен газеттерді іздеген кезде таныс болатын, планшеттік компьютерге ұқсас оқу құрылғысын сипаттайды. Роман сонымен қатар «Оптон» арқылы электрондық қағаз бен планшеттік компьютерлерді де болжады.

Қабылдау

Лем өзі романды сәтті деп бағаламады, себебі сюжеттің басты идеясы – әлеуметтік жамандықтарды жою – тым қарапайым түрде бейнеленген, алайда ол бетризация идеясын қызықты деп санады. Бұл тақырып Лемнің 1982 жылғы "Оқиға орнынан" романында одан да тереңірек қарастырылады.

Бейімделулер

Александр Форд роман негізінде фильм түсіргісі келді, бірақ ол жоғары бюджетті фильмді қалап, инвесторлар таба алмады. 1989 жылы советтік телеспектакль "Возвращение со звёзд" шықты, онда Соловьёв, Валерий Юрьевич Хал Брег рөлінде ойнады.