Кіріспе

Марта Кубишова (1 қараша 1942 жылы туған) – чех әншісі. 1967 жылы ол «Алтын тырна» сыйлығын жеңіп алды. Оның «Мартаға арналған дұға» әні 1968 жылы Варшава шартының әскерлерінің басып кіруіне қарсы ұлттық қарсылықтың символына айналды. Прага көктемі кезінде ол 200-ден астам SP пластинкасын және бір LP – «Songy a Balady» (Әндер мен Балладалар, 1969 жылы шығарылған) жазды, ол дереу сатудан тыйым салынды. 1970 жылы үкімет оны порнографиялық фотосуреттер жасады деп жалған айыптады, нәтижесінде 1989 жылға дейін елде концерт беруіне тыйым салынды. Ол 77-ші хартаның манифестіне қол қойды. 1989 жылғы «Барқыт революциясынан» кейін оның алғашқы LP-лері «Songy a Balady» альбомының қайта шығарылуы және «Lampa» атты ескі әндер жинағы болды.

Өмірбаян

1942 жылы 1 қарашада Ческе-Будежовице қаласында туған Кубишованың әкесі кардиолог, анасы үй шаруасындағы әйел, кейіннен Прагадағы Целетна көшесінде пластинкалар сатқан. 1952 жылы отбасы Подебрадыға көшіп келді. Мектепті бітірген соң колледжге түсуді қалап, Подебрадтағы шыны зауытында жұмыс істей бастады. Әншілік мансабы Нимбургте кешкі шайда өнер көрсеткен би тобынан басталды. 1961 жылы "Хледаме новые таланты" ("Талант іздеу") байқауының финалына жетті. 1962 жылы әйнек фабрикасындағы жұмысынан айырылып, Пардубицедегі Стоп театрына сынақтан өтті. 1963 жылы Пльзендегі Альфа театрына Людвик Ашкеназидің "Қара арман" қойылымында өнер көрсету үшін көшті. 1965 жылы желтоқсанда "Солқын күту" спектакльдерін дайындаған кезде Вацлав Некаер және Хелена Вондрачковамен бірлесе жұмыс істей бастады. 1967 жылы "Златой славик" жүлдесін жеңіп алды. "Марта үшін дұға" әнінің сөздері Петр Раданың сөздерімен 1968 жылы Варшава шартының әскерлерінің оккупациясына қарсы ұлттық қарсылықтың символына айналды. Сол жылдың 1 қарашасында ол Некаер және Вондрачковамен бірге "Алтын балалар" атты танымал топты құрды. 1969 жылы екінші рет "Златой славик" сыйлығын жеңіп алып, режиссер Ян Немекке тұрмысқа шықты. Бір жылдан кейін ол үшінші рет "Златый славик" жүлдесін жеңіп алды, бірақ ол басталған нормализацияға байланысты "Младший свет" журналының кеңсесінен құпия түрде сыйлық алуы керек болды. "Алтын балалар" тобының соңғы концерті 1970 жылы 27 қаңтарда Остравада өтті. 1970 жылдың ақпан айында үкімет оған порнографиялық сипаттағы материалдарды дәлелдеу үшін үш жалған фотомонтаж негізінде елде өнер көрсетуіне тыйым салды. Ол Supraphon рекордтық лейблінің директоры Храбалды жала жабу үшін сотқа берді, ал жеңіп шықса да, ол тек 20 жылдан кейін, 1989 жылы Чехословакияның коммунистік режимі құлағаннан кейін ғана өзінің құқықтарын толық қалпына келтірді. Сол уақытта ол тек шақыру арқылы ғана ұйымдастырылатын жасырын іс-шараларда ғана өнер көрсете алды. 1980 жылдардың аяғында ол The Plastic People of the Universe тобының әншісі болу үшін сынақтан өтті, бірақ бұл құпия полиция тарапынан рұқсат етілмеді. 1971 жылы ол сегізінші айлық жүктілік кезінде түсік тастап, клиникалық өлімнен аман қалды. Ол АҚШ-қа көшіп кеткен күйеуі Ян Немектен ажырасқаннан кейін режиссер Ян Моравекке үйленді. 77 Хартияға қол қойғаннан кейін коммунистік мемлекеттік құпия полиция тарапынан оның қуғын-сүргін және бақылау күшейе түсті. 1977-1978 жылдары ол "Хартия-77" ұйымының өкілі болды. 1979 жылы 1 маусымда ол қызы Катеринаны дүниеге әкелді. 1988 жылы 10 желтоқсанда ол көп уақыт жұртшылық көзінен тыс болғаннан кейін Адам құқықтары жөніндегі жалпыға ортақ декларацияның 40 жылдығына арналған демонстрацияға қатысты, ол Чехословакияның ұлттық әнұранын шырқады. 1989 жылы 22 қарашада Ақбарлы революция кезінде ол "Марта үшін дұға" және Чехословакияның ұлттық әнұранын Венцеслав алаңындағы балкондан әндеді. Содан кейін "Songy a Balady" қайта шығарылды, ал 1990 жылы ол студияға және сахнаға оралды. 1990 жылы 2 маусымда ол "Марта в Люцерне" атты танымал шоуда өнер көрсетті, ол үшін 1970 жылы "Алтын Найтингейл" сыйлығын алды. Музыканы Energit тобы орындады және режиссері Любос Андршт болды, содан кейін ол Чехословакия бойынша 60 концерт беру үшін гастрольге шықты, сондай-ақ Жапония, Париж және Берлинде шоулар көрсетті. 1991 жылы ол Адвенттік концерттерді өткізді. Екі жылдан кейін ол Вондрачкова мен Нечкармен бірге "Алтын балалар" қайта оралды. 1995 жылы 28 қазанда президент Вацлав Гавелден мемлекеттік награда - "Құрмет медалі" алды. Адам Георгиев 1995 жылы оның "Chytat slunce" (Күнді ұстап алу) атты өмірбаянын шығарды. 1998 жылы 7 наурызда Прага қамалының би залында өткен рәсімде оған Т. Г. Масариктің Құрмет медалі берілді. 2002 жылдың қазан айында оған Санкт-Венцеслав ордені берілді. Үш жылдан кейін оның екінші өмірбаяны - Лубош Нечастың "Асыңа өзің барамын" атты кітабы жарық көрді. Бірнеше жыл бойы ол Прагадағы Унгельт театрында өз сахнасында үнемі концерттер дайындады. Ол сондай-ақ камералық музыкалық "Жексенбіде қоштасу оңай" өнер көрсетті және оның орындауы үшін Талия сыйлығын алды. 2005 жылы ол "Vítej, lásko" атты жаңалық альбомын шығарды, оның толық мәтінін Джон Шнайдер жазды. 2008 жылы Supraphon өзінің алғашқы DVD-ін шығарды. 2011 жылы Польшаның Ольштында өткен DEMOLUDY халықаралық театр фестивалінде Мальгожата Сикорска Мищчуктың Кубишованың өміріне негізделген пьесасы сахналанды. 2018 жылдың 1 қаңтарында Кубишова Словакия президенті Андрей Кискадан Ақ екілік крест орденін (екінші дәрежелі) алды.