Кіріспе

Неміс суретшісі (1912–1992)

Джонни Фридлендер (26 желтоқсан 1912 – 18 маусым 1992) – 20 ғасырдың көрнекті неміс/француз суретшісі, оның туындылары Германияда, Францияда, Нидерландыда, Италияда, Жапонияда және АҚШ-та көрмеге қойылған. Ол Париж галереясында оқыған басқа да белгілі суретшілерге әсер етті. Джонни майлы бояулармен және акварельмен сурет салған, бірақ оның бағалаған техникасы – акватинт гравюрасы, бұл өте қиын көркемдік процесс, және Фридлендер осы саладағы пионер болды.

Алғашқы жылдар

Готтхард Джонни Фридлаендер Пруссия Силезиясының Плесс қаласында (Пшчина) фармацевт отбасында дүниеге келді. 1922 жылы Бреслау (Вроцлав) гимназиясын бітіріп, кейін Бреслаудағы Бейнелеу өнері академиясына (Akademie der Bildenden Kunste) түсті, онда Отто Мюллерден сабақ алды. 1928 жылы академияны үздік бітіруші ретінде аяқтады. 1930 жылы Дрезденге көшіп, Дж. Сандель галереясында және Дрезден өнер мұражайында көрмелер ұйымдастырды. 1933 жылдың бір бөлігін Берлинде өткізіп, содан кейін Парижге сапарлады. Екі жыл нацистік концлагерде тұрғаннан кейін, ол Чехословакияға эмиграция жасап, Острава қаласына қоныстанды, онда өзінің гравюраларының алғашқы жеке көрмесін өткізді.

Парижге қайта кіру

1936 жылы Фридлаендер Чехословакия, Швейцария, Австрия, Франция және Бельгияға саяхаттады. Гаагада ол эфирлік және акварель суреттерінің сәтті көрмесін өткізді. 1937 жылы ол нацистік режимнің саяси босқыны ретінде, актриса болған жас әйелімен бірге Парижге қашып кетті. Сол жылы ол «L’Equipe» және «Matieres et Formes» туындыларын қоса, эфирлік суреттерінің көрмесін ұйымдастырды. 1939 жылдан 1943 жылға дейін ол бірнеше концлагерьде тұтқын болды, бірақ қиын жағдайға қарамастан аман қалды. 1944 жылы бостандыққа шыққаннан кейін Фридлаендер Сагиль баспагерлігімен «Бақытсыздық бейнелері» атты он екі эфирлік суреттен тұратын серияны бастады. Сол жылы француз академиясының мүшелері Жан және Жером Таро ағайындыларының төрт кітабын суреттеуге тапсырыс алды. 1945 жылы ол «Cavalcade» және «Carrefour» сияқты бірнеше газетте жұмыс істеді. 1947 жылы «Rêves Cosmiques» атты туындысын жариялады және сол жылы «Май салонының» мүшесі болды, ол 1969 жылға дейін осы мәртебесін сақтап қалды. 1948 жылы ол суретші Николас де Стаэльмен достық қарым-қатынас орнатып, Копенгагендегі Берч галереясында өзінің алғашқы көрмесін өткізді. Келесі жылы ол Париждегі «Galerie La Hune» галереясында тұңғыш рет өнер туындыларын көрсетті. Паризде 13 жыл тұрғаннан кейін Фридлаендер 1952 жылдың 28 қарашасында француз азаматтығын алды. 1951 жылы Фридлаендер географиялық шеңберін кеңейтіп, Токиодағы заманауи өнер көрмесіне қатысты. Сол жылы Италияның Милан қаласында өткен XI Триеннале көрмесіне де қатысты. 1953 жылға қарай ол Нойшатель мұражайында жеке көрме үшін туындыларын дайындады және Амстердамдағы Моерс галереясында, Римдегі II Camino галереясында, Бразилияның Сан-Паулу қаласында және Парижде көрмеге қойылды. Сол жылы Италияның Турин қаласында өткен француз-итальян өнер конференциясына қатысты.

Халықаралық танылу

Фридлаендер 1957 жылы халықаралық өнер сыйлығын қабылдап, Токиодағы Какамура сыйлығының иегері атанды. 1959 жылы ЮНЕСКО-ның Рио-де-Жанейродағы қазіргі заманғы өнер мұражайында оқытушылық қызметке тағайындалды. 1968 жылы Фридлаендер Пуэрто-Рико, Нью-Йорк және Вашингтон қалаларына көрмелер өткізу үшін саяхат жасады. Сол жылы ол Францияның Бургундия аймағында үй сатып алды. 1971 жыл тағы да халықаралық саяхаттарға толы жыл болды, оның ішінде Берн, Милан, Париж, Крефелд және қайтадан Нью-Йоркте көрмелер ұйымдастырылды. Соңғы қалада ол Far Gallery-де суреттерін көрсетті, бұл галерея ХХ ғасырдың маңызды суретшілерін қолдауымен танымал болды. Париждегі шеберханасынан Фридлаендер жас суретшілерге сабақ берді, олардың арасында Артур Луиз Пиза, Бриджит Кудрен, Рене Каркан, Андреас Ноттебом және Грейсила Родо Булангер болды. Фридлаендер сияқты, осы студенттер де литография және офорт өнерінде шебер болды. Ол сонымен қатар гравировка шебері Марта Зелтті де оқытты. 1978 жылы Париждегі қазіргі заманғы өнер мұражайында Фридлаендердің туындыларының ретроспективасы ұйымдастырылды. Ол үш жылдан кейін Регенсбургте Ловис Коринф сыйлығымен марапатталды. 75 жасқа толған күні Фридлаендерге Бремен өнер мұражайында ретроспектива көрсетілді. 80 жасқа толған күні Германияның Бонн қаласындағы қалалық кеңес кеңсесінде ретроспективалық көрме өтті. Фридлаендер 80 жасында Парижде дүниеден өтті.

Көркемдік құндылығы

2000 жылдан бері Джонни Фридлендердің туындылары аукционда рекордтық бағамен сатылған – 8,828 АҚШ доллары. Бұл 2007 жылы Artcurial аукционында сатылған «PAYSAGE VII, VII 1979» атты майлы картинаға төленген сома.