Кіріспе

Бас сүйектің негізінің бүйірлерінің артқы бөлігі

Мастоидтық бөлік - уақытша сүйектің артқы (арқа) бөлігі, бас сүйектерінің бірі. Оның құрғақ беті әртүрлі бұлшықеттердің (жіпшелер арқылы) бекітілуіне мүмкіндік береді және қан тамырларына арналған тесіктері бар. Мастоидтық бөлік екі басқа сүйекпен бунақтайды.

Этимология

"Мастоид" сөзі грек тілінде "екі сүбез" деген мағынаны білдіретін сөзден шыққан, бұл сүйектің пішінімен байланыстырылған.

Сыртқы бет

Оның сыртқы беті қалың және бас бұлшықтарының (occipitalis) және артқы құлақ бұлшықтарының (posterior auricular) бекінуіне мүмкіндік береді. Ол көптеген тесіктермен (foramina) тесілген; мысалы, есті қабық тесігі (mastoid foramen) артқы жиекке жақын орналасқан және көлденең қуысқа (transverse sinus) венаны, ал бас артериясының (occipital artery) шағын тармағын қатты қабыққа (dura mater) өткізеді. Бұл тесіктің орны мен мөлшері өте өзгергіш; ол әрқашан кездеспейді; кейде ол омыртқа сүйегінде (occipital bone) немесе уақ сүйек (temporal) пен омыртқа сүйегінің (occipital) арасындағы тігісте орналасқан.

Мастоидтық процесс

Мастоидтық процесс құлақ жолынан артқа және төменге қарай, стилоидтық процестен жанына қарай орналасқан және конус немесе пирамида тәрізді шығыңқы болып көрінеді. Ол құлақтың артында және астында сүйекті дөңгелек құрайды. Оның мөлшері мен пішіні әртүрлі болады (мысалы, еркектерде әйелдерге қарағанда ірілеу). Сонымен қатар, оның ішінде қуыстар немесе мастоидтық жасушалар орналасқан. Мастоидтық процесс стерноклеидомастоид бұлшығының, екіқабат бұлшығының артқы бөлігінің, бас спленийінің және бас лонгиссимусының бекітілуіне арналған. Процестің медиалдық жағында екіқабат бұлшығының бекітілуі үшін терең ойыс – мастоидтық ойық орналасқан; одан медиалдыраққа қарай бас артериясы орналасқан бас ойысы бар. Жүздік нерв мастоидтық процеске жақын өтеді.

Ішкі бет

Мастоид бөлігінің ішкі беті терең, иілген сигмоидтық сулькусқа ие, ол көлденең синустың бір бөлігін сыйғызады; мастоидтық тесіктің ашылуы оның ішінде көрінуі мүмкін. Көлденең синусқа арналған саңылау, мастоидты жасушалардың ең ішкісінен өте жұқа сүйек қабатымен бөлінген, тіпті бұл қабат толық болмауы да мүмкін.

Шекаралары

Мастоид бөлігінің жоғарғы шекарасы кең және тісті болып келеді, ол бас сүйегінің мастоид бұрышымен байланысу үшін қалыптасқан. Арқа шекарасы да тісті, ол жақ бұрышы мен сақина тәрізді өсіндінің арасындағы төңкерік сүйегінің төменгі шекарасымен бунақтайды. Алдыңғы жағынан мастоид бөлігі жоғарыдағы скваманың түсетін өсіндісімен бірігіп кеткен, ал төменгі жағынан құлақ жолы мен барабан қуысының қалыптасуына қатысады.

Бос орындар

Мастоид процесінің бір бөлігі оның көптеген қуыстарға, мастоид жасушаларына толы екенін көрсетеді, олардың мөлшері мен санында ең үлкен әртүрлілік байқалады. Процестің жоғарғы және алдыңғы бөлігіндегі жасушалар ірі, дөңгелек келген және ауамен толған, ал төменгі бөлігіне қарай олардың мөлшері кішірейеді, ал процесстің төбесіндегі жасушалар көбінесе өте кішкентай болады және сүйек миымен толады; кейде олар мүлдем болмайды, сондықтан мастоид процесі толығымен қатты болып келеді. Бұларға қоса, сүйектің жоғарғы және алдыңғы бөлігінде үлкен, қалыпсыз қуыс орналасқан. Ол тімпан антриумы деп аталады және мастоид жасушаларынан ерекшеленуі керек, бірақ олармен байланысты болады. Мастоид жасушалары сияқты, ол ауамен толтырылған және тімпан қуысының шырышты қабығының созылмасымен қапталған, оған байланысты. Тімпан антриумы жоғарыдан бас сүйегінің орталық шұңқырынан бөліп тұратын жұқа сүйек пластинасы – тегмен тимпанимен, төменнен мастоид процесінен, бүйірден жақ сүйегінен және ішкі құлақтың бүйірлік жартылай дөңгелек каналынан шектеледі, ол оның қуысына еніп жатады. Ол алдынан тімпан қуысының аттик немесе эпитимпан рецессусы деп аталатын бөлігіне ашылады. Тімпан антриумы туған кезде айтарлықтай үлкен қуыс болып табылады; мастоид ауа жасушаларын антриумнан туындаған дивертикулалар деп қарастыруға болады және туғанға дейін немесе туған кезде пайда бола бастайды. Бес жасқа келген кезде олар анық көрінеді, бірақ олардың дамуы жасөспін шағында ғана аяқталады.

Даму

Мастоидтық процесс жаңа туған баланың бас сүйегінде болмайды немесе нашар дамыған болады. Ол туғаннан кейін (бір жастан кейін басталады), стерноклеидомастоид бұлшық еті дамығанда және сүйекті тартып өсіргенде қалыптасады. Әдетте, 2 жасқа дейін құрылымдық дамуын аяқтайды.

Мастоидтық процесс

Мастоидтық процесстің туғаннан кейін дамуының кешігуіне байланысты, осы аймақтағы жатыр ішіндегі жарақаттар көбінесе өздігінен жазылып кетеді. Аз ғана жағдайларда мастоидтық процесте зақымданулар дамуы мүмкін.