Хорватиядағы Грачище ауылы мен муниципалитетінің тарихы мен географиясы

Кіріспе

Грачище — Хорватияның Истрия жуындағы ауыл және муниципалитет.

География

Муниципалитет Истрия түбегінің ішкі бөлігінде орналасқан. Грачище ауылы, сонымен қатар Грачище муниципалитетінің әкімшілік орталығы, округ орталығы Пазиннен шағын шығысқа қарай, Кран және Возиличиге қарайтын жолда орналасқан. Ол төбесінде орналасқан және ортағасырлық Истрия қалашығының типік көрінісіне ие. Ауыл толығымен ескерткіш қорғауында тұр. Киелі Вит шіркеуінің алдындағы ескі зират ішкі Истрияның панорамалық көрінісін ұсынады, шығыста Учка тауларына дейін, сондай-ақ солтүстікте Юлий Альпілері мен Доломит тауларына дейін көрініс ашылады. Грачище мен Пичан арасында ерекше геологиялық сипаттамалары бар қорғалған ландшафт (1475 га, 1973 жылдан бері қорғалған) жатыр. Марль, құмтас және әктас шөгінділерінің эрозиясынан әртүрлі ландшафт қалыптасқан, марльдегі бұлақ аңғарлары және айналадағы ландшафтқа басымдық беретін қатты әктастан құралған төбелер осы ландшафттың ерекшелігі.

Тарих

Грачище және оның айналасындағы тарих алды дәуірі туралы мәліметтер аз. Өте қолайлы стратегиялық орнының арқасында бұл аймақ, әрине, қоныстанған және қола мен темір дәуірінде маңызды рөл атқарған. Перунчевац, Перуновац, Осое, Фунчичи, Базгалжи, керамика табылып, және Саламунищедегі қазбалар осыны көрсетеді. Темір дәуірінде Истрияда Истр тайпалары (батыс, оңтүстік және орталық Истрия) және Либурниялықтар (шығыс бөлігінде) қоныстанды. Ғасырлар бойы қарулы қақтығыстардан кейін, Рим империясы мен Истр тайпалары арасындағы соғыс (Истрия олардың атымен аталады) б.з.б. 177 жылы Несактиумның құлауымен аяқталды. Содан бері Истрия Рим билігіне бағынды және Италияның он бірінші аймағына қосылды, ал 3-ші ғасырдың соңында Венеция және Истрия провинциясымен алмастырылды. Грачище аймағының ішкі бөлігі жағалаудағы қалалармен шектеліп қалды, бірақ олардың құрамына кірмеді. Кейін ол императордың меншігіне өтті және 3-ші ғасырда Колония Пиетас Юлия Пола (қазіргі Пула) қаласындағы салық жинаушылардың бақылауына көшті. Грачище аймағының стратегиялық маңызы 3-ші және 4-ші ғасырларда және одан кейін айналасындағы төбелердің жақсы қорғаныс позицияларына айналуымен арта түсті. 476 жылы Батыс Рим империясы құлады, бірақ 30 жылдан кейін Юстиниан I Шығыс Рим империясын қайта жаңғыртты, ал Византия императорлары 751 жылға дейін Истрияда билік етті. Ерте орта ғасырларда аварлар мен ломбардтар сияқты түрлі "жабайы" тайпалар Истрияға шабуыл жасады, бірақ Паннониядан келген славяндардан басқа, олар қысқа мерзімге ғана қалды. 788 жылы Карлман оны бағындырған Шарльдің басшылығымен Истрия Францияның бір бөлігіне айналды. 803 жылдан бастап аймақ Каролингтердің Фриули маркасына және Италия Корольдігіне қосылды. 952 жылы Германия королі Отто I Италияны жаулап алғаннан кейін, Истрияны және Верона маркасын Бавария герцогы Генрих I-нің інісіне сыйлады. Оның ұлы және мұрагері, император Отто II 976 жылы Генрих Кішіге Каринтия герцогтігін құрғанда, оған Верона, Истрия, Карниола және Штирия сияқты Баварияның оңтүстік-шығыс маркаларына билік ету құқығын берді. 11-ші ғасырда жаңадан құрылған Истрия маркасы Аквилея шіркеуінің және Мерания герцогтары ретінде билік еткен Андекс графтары сияқты неміс феодалдық отбасыларының билігіне көшті. 1199 жылы Грачище алғаш рет жазба дереккөздерде Gallinianum деп аталды. Осы уақыттан бастап Истрияның жағалау аймақтары Венеция Республикасымен біртіндеп жаулап алынды, бұл 1246 жылы император Фридрих II-нің құлауы және Гогенштауфен әулетінің құлауынан кейін орталық биліктің болмауынан пайдаланды. Дегенмен, Пазин (Миттербург) және Грачище аймағы Гориция императорлық графтарының қолында қалды және 1374 жылы Габсбургтер австриялық үйіне мұрагерлік етті. 14-ші және 15-ші ғасырларда Грачище өте гүлденді. Кейіннен Истрияның ішкі бөлігі 1806 жылы империяның тарауына дейін Киелі Рим империясының құрамында болды. Наполеон билігімен 1805 жылы Пресбург бейбіт шартының нәтижесінде Истрия қайта құрылған Италия Корольдігінің құрамына кірді және 1809 жылы Франция империясының Ильрия провинцияларына қосылды. Осы қысқа мерзімнен кейін жаңадан құрылған Австрияның Ильрия патшалығы 1849 жылдан бастап Австрияның жағалауының бөлігі ретінде Истрияны қамтыды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австрия-Мажарстанның тарауынан кейін Истрия Италия Корольдігіне берілді, ал екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Югославияға берілді. 1991 жылы Югославияның тарауынан кейін Истрия (және Грачище) Хорватия Республикасының құрамына кірді, ал әкімшілік жағынан Грачище муниципалитеттің орталығы болды.

The prehistory of Gračišće and its surroundings is poorly known. Due to its advantageous strategic position the area was almost surely settled and also played significant role already during the Bronze and Iron Age. There are just few findings located at Perunčevac, Perunovac, Osoje, Funčići, Bazgalji, with ceramics finds, and Salamunišće where a Bronze Age grave was found. In the Iron Age, Istria was settled with Illyrian tribes of Histri (west, south and central Istria) and Liburnians (in the eastern part). After centuries of armed conflicts, the war between the Roman Empire and Histri tribes (Istria is named after them) ended with the fall of Nesactium in 177 BC. From then, Istria was subjected to Roman rule and was incorporated into the Tenth region of Italy), replaced with the Venetia et Histria province at the end of the 3rd century. The inner territory of Gračišće remained confined between coastal colonies but did not belong to them. After a while it became Imperial property and in the 3rd century it came under control of the revenue officials situated in Colonia Pietas Iulia Pola (present day Pula). The strategic position of Gračišće grew more important during and after the 3rd and 4th century, when the surrounding hills became good defending positions. After 476 West Roman Empire fell but after 30 years Justinian I restored the Eastern Roman Empire, and the Byzantine Emperors ruled in Istria until 751. In the Early Middle Ages, various 'barbarian' tribes like the Avars and the Lombards invaded Istria but remained only for brief periods, except for the Slavs who moved in from Pannonia and settled mostly in the interior. Istria became part of Francia under Charlemagne, whose son Carloman subjugated it in 788. From 803 the area was incorporated into the Carolingian march of Friuli and the Kingdom of Italy. After the German king Otto I had conquered Italy in 952, he granted Istria with the vast March of Verona to his brother Duke Henry I of Bavaria. When his son and successor Emperor Otto II established the Duchy of Carinthia for Duke Henry the Younger in 976, he also gave him suzerainty over the southeastern Bavarian marches, including Verona, Istria, Carniola and Styria. In the 11th century, the newly established March of Istria fell under the jurisdiction of the Church of Aquileia and several German feudal families like the Counts of Andechs, who ruled as Dukes of Merania. In 1199 Gračišće was first mentioned in written sources as Gallinianum. From that time onwards, the coastal areas of Istria were gradually conquered by the Republic of Venice, advantaged by the lack of a central authority upon the deposition of Emperor Frederick II in 1246 and the fall of the House of Hohenstaufen. Neverteheless the territories further inland around Pazin (Mitterburg) with Gračišće were retained by the Imperial Counts of Gorizia and in 1374 were inherited by the Austrian House of Habsburg. In 14th and 15th century Gračišće grew quite prosperous. The interior of Istria subsequently remained within the Holy Roman Empire until the empire's dissolution in 1806. With the Napoleonic rule upon the 1805 Peace of Pressburg, Istria became part of the re established Italian Kingdom and in 1809 was incorporated into the so called Illyrian Provinces of the French Empire. After this short period the newly established Austrian Kingdom of Illyria comprised Istria, from 1849 as part of the Austrian Littoral. After World War I and the dissolution of Austria Hungary, Istria was given to the Kingdom of Italy and after the end of World War II was relinquished to Yugoslavia. After the breakup of Yugoslavia in 1991, Istria (and Gračišće) became part of the Republic of Croatia, and administratively Gračišće became the seat of a municipality.

Демография

Хорватияның 2021 жылғы халық санауына сәйкес, Грачище муниципалитетінің барлық халқы 1,312 адамды құрайды, ал Грачище ауылының халқы 418 адамды құрайды. Муниципалитеттің этникалық құрамы (2011 жылғы халық санауы бойынша) 78,79% хорваттар, 19,1% өздерін истриялықтар деп атады, босниялықтар 0,28% және итальяндықтар 0,14% құрайды.

Экономика

Грачище муниципалитетінің экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығына (жүзім, бидай, жемістер) және мал шаруашылығына (ірі қара, шошқа) негізделген. Халықтың шағын бөлігі Пазин қаласында қызмет көрсету саласында жұмыс істейді. Соңғы кезде ауылдық туризм дамып келеді.

Сәулет

Грачище ауылында бірнеше қызықты ескерткіштер бар, соның ішінде 1425 жылы салынған Площадьдегі Құдай анасы шіркеуі, Падовалық Киелі Антонийдің кішкентай шіркеуі және 1383 жылы салынған Киелі Евфемия шіркеуі. Киелі Евфемия шіркеуінде XIII ғасырдан қалған әсерлі крест және алтын барокколық алтарь бар. Киелі Евфемия шіркеуінің кезекті қайта құрылыстары оның ортағасырлық сәулетінің ерекшеліктерін өзгертпеді. Көптеген тұрғын үйлер 15 ғасырда салынған, мұны порталдардағы жазулар көрсетеді. Орта ғасырларда бұл ауыл қамалмен қоршалған, және сол қамалдың мұнарасы мен қалалық қақпалары бүгінге дейін сақталған. Киелі Вит шіркеуі 1769 жылы салынған. "Саломон сарайы" – Истрияның осы аймағындағы готикалық резиденцияның жалғыз мысалы. Пичан епископының жазғы резиденциясы да Грачищеде орналасқан. Жеке тұрған мұнараның ең төменгі бөлігінде римдік стильдегі есік бар, бұл оның аймақтағы ең көне құрылыстардың бірі болуы мүмкін.