Кіріспе

Христиан діни сенімі үшін тағайындалған медаль. Дінге деген сенімді білдіретін медаль – діни сенім үшін тағайындалған медаль.

Ертедегі шіркеуде

Байырғы заманда амулеттер мен талисмандарды қолдану кең таралған. Амулетум сөзінің өзі Плинийде кездеседі, ал көптеген ескерткіштер осы сияқты заттарды барлық топтардың мойнына тағып жүргенін көрсетеді. Григорий Ұлы Ломбардтар патшайымы Теодолиндаға екі филактерия жіберді, олардың бірінде Адал Кресттің бөлігі, екіншісінде оның ұлы Адуловальд мойнына тағуға арналған Евангелиядан бір сөйлем болды. Дегенмен, христиандық белгілерге сиқырлы формулалар қосыла бастағанда, энколпияны (кішкентай көкірек айқыштарын) тағу әдеті бұрмаланып, гностиктерде жиі кездесетін жағдайға ұласты. IV ғасыр мен одан кейінгі ғасырлардағы кейбір дін қызметкерлері христиандардың таққан гностикалық филактерияларына қарсы шықты. Катакомбтарда табылған монетаға ұқсас заттың бір жағында әулие, болжам бойынша Әулие Лаврентийдің шейіттік кескіні бейнеленген, ол римдік биліктің алдында торда қуырылып жатыр. Көріністің христиандық сипаты хи-ро хризмасы, альфа мен омега әрі шейіттің тәжімен көрсетілген. Артында Әулие Лаврентийдің қабірі бейнеленген, ал оның алдында шамды жоғары ұстап тұрған бір адам құрметпен тұр. Екінші медальдің алдынан Гауденцианның есімі, артынан Урбикустың есімі жазылған. Бір жағында Ыбырайымның құрбандық әрекеті, екінші жағында үш шам жанып тұрған, ал оларға бір қолында тостаған ұстап, кішкентай баланы алып бара жатқан биік тұлға бет бұрған ғибадатхана немесе құрбандық тақтасы бейнеленген. Бұл көрініс баланың әкесінің шейіттің қасиетті орнының алдында оны Құдайға бағыштауын көрсетеді, мұндай әдет туралы ертеде көптеген мәлімет бар. Басқа медальдар тым қарапайым, тек Chi Rho-ны есіммен немесе крестпен бірге бейнелейді. Күрделі бейнелермен әшекейленгендерін анықтау қиын, немесе, әсіресе, Византиялық ықпалының күшті іздерін көрсететін Магияға табыну бейнелері сияқты, олар кейінгі кезеңге жатады. Тіл осы мақсат үшін қалыпты монетаның тесілгенін көрсетеді. Кейінгі империяның көптеген монеталары хризмамен немесе Құтқарушының бейнесімен мөрленген, ал қарапайым ақшалар да осы сияқты ізгі мақсаттарда қолданылған болуы мүмкін. XII ғасырдың басында, мүмкін одан да ертерек, белгілі қасиетті орындарда қорғасыннан, кейде басқа металдардан белгілер құю кең таралды, бұл белгілер паломниктерге естелік ретінде және құлшынысты ынталандыру үшін, сондай-ақ олар мақсатына жеткенін растау үшін қызмет етті. Ағылшын тілінде "паломник белгілері" деп аталатын бұл сигналдар көбінесе металлдан жасалған және шапкаға немесе кеудеге айқын түрде бекітілген. Гиральдус Камбренсис шамамен 1180 жылы, Әулие Томас Бекеттің шейіт болғаннан кейін он жыл өткенде Кентербериге жасаған сапары туралы айта келіп, өзінің және серіктерінің Лондонға оралғанда, мойындарына Әулие Томас белгілерін іліп алғанын сипаттайды. Олар Пирс-паушник атты аллегориялық поэмада да еске алынады. Бұл паломник белгілерін құю және сату құқығы өте құнды болды және көптеген діни орындарда тұрақты табыс көзіне айналды. Бұл әдет Римде де бекітілді, ал 1200 жылдың 18 қаңтарында Рим папасы Иннокентий III Петір шіркеуінің канондарына "Апостол Петір мен Пауылдың бейнесі салынған қорғасын немесе қалайыдан жасалған белгілерді" құюға және сатуға монополия берді. Папаның сөздері бұл әдет біраз уақыттан бері бар екенін көрсетеді. Бұл паломник белгілерінің пішіні мен әшекейі әртүрлі. Шамамен XII ғасырдан бастап осы құлшыныс заттарды құю орта ғасырдың соңына дейін және одан да кейін жалғасты, бірақ XVI немесе XVII ғасырда олар қоладан немесе күмістен жасалған, әдемілігі жоғары медальдармен алмастырыла бастады. Сондай-ақ, Ақымақ мейрамына байланысты монетаға ұқсас белгілер құю әдеті болды, бұл әдетте Киелі Кінәсіздер мейрамында Епископтың баласын атап өтумен байланысты. Қазіргі кездегі үлгілер негізінен XVI ғасырға жатады, бірақ бұл әдет одан да ертерек болуы керек. Көбінесе бурлеск элементтері енгізілгенімен, мұндай шығармалар көрсететін аңыздар мен бейнелердің барлығы дерлік діни сипатта. Көңіл аударуға лайық нәрсе – XIII ғасырдан бастап орта ғасырлар бойы өндірілген және кейбір жерлерде Француз революциясына дейін жалғасқан жетондар мен мереолардың үлкен жинағы. Олар санау тақтасында есептеу үшін есептегіш ретінде қолданылды, бұл абакусқа ұқсас қапталған тақта. Көп ұзамай әр түрлі тұлғаларға, әсіресе қаржымен байланысты адамдарға, өзінің жеке бейнесі бар арнайы жетондарды алу әдет болып қалды, ал кейбіреулері осы көркемдік шеберлікке ие болды. Қазіргі заманғы, айналымға түспеген естелік монеталарға ұқсас, бұл заттар әртүрлі мақсаттарға қызмет етті және олар орта ғасырларда ойындарда ақшаның орнына қолданылды, қазіргі казино немесе покер чиптері сияқты. Сақталған орта ғасырлық жетондардың жартысына жуығында ізгі ұрандар мен бейнелер кездеседі. Көбінесе бұл жетондар сыйлық ретінде немесе "ләззат бөліктері" ретінде, әсіресе жоғары мәртебелі адамдарға тарту етілді, ал мұндай жағдайларда олар әдетте алтын немесе күмістен соғылған. Жетонды қолданудың ерекше және кең таралған түрі – кафедралық кеңселерге қатысуды және әртүрлі жиналыстарды растау үшін қолдану. Мұндай жағдайларда олар кейде белгілі бір рациондарға немесе ақша төлеуге құқық беретін, сомасы кейде заттың үстіне мөрленген. Осылай қолданылған жетондар "jetons de présence" немесе мереолар деп белгіленді, және олар, әсіресе кейінірек, кафедралық кеңселердегі канондардың қатысуын қамтамасыз ету үшін кеңінен қолданылды. Дегенмен, көптеген жағдайларда олардың бейнелеген ізгі бейнесі олардың қолданылуынан кем емес немесе тіпті маңыздырақ болды, және олар кейінгі сқапулярлар мен қасиетті карточкалар сияқты функцияны орындады. Белгілі бір мысал – 1429 жыл шамасында Париж маңында таратылған Исаның аты мөрленген "méreau d'estaing". Аты мөрленген бұл жетондар, Сіеналық Әулие Бернардиннің, қасиетті есімге құлшынысты белсенді түрде насихаттаған жұмысына байланысты болды. Соңында, патшалық таж кигізу кезінде немесе Маунди ақшасы үшін жиі соғылатын монеталар, бәлкім, нақты ақша емес, медальдар деп санауға лайық. Орта ғасырлардағы бата беру формаларының арасында монеталарға арналған батаның мысалы табылмады.

Қайта өрлеу дәуірі

Медальдер, ескерулік мақсатта құйылған, он төртінші ғасырдың соңғы жылдарында, тек бірнеше сирек үлгілер болса да, пайда болды. Ең алғашқы белгілі медальдардың бірі 1390 жылы Падуаны басып алу кезінде Франческо Каррараға (Новелло) арналған. Бірақ іс жүзінде бұл өнер түрінің дамуын 15-ші ғасырдың бірінші жартысындағы ең маңызды естелік портрет медальері Пизанелло (шамамен 1380-1451) жасады және ол осы жанрдың негізін қалаушы деп есептеледі. Көптеген медальдар діни мазмұнға ие болмаса да, діни әсерге толы. Пизанеллоның Малатеста Новелло медалінің керемет арт жағында атынан түсіп, айқышқа тізе бүгіп отырған зәрлі киімді жауынгер бейнеленген. Бірақ бұл жаңа өнердің кеңінен танылуына және арзан бағадағы эмблемалар мен бейнелермен қатар, қасиеттілер мен ғибадатханалардың, құпиялар мен кереметтердің металл бейнелерін көпшілікке жеткізуге көп уақыт кетті. Лорето немесе Санкт-Петер сияқты қасиетті орындардағы қарапайым зыяратшы белгілерін көркем қола және күміс медальдармен алмастыру, медальдарды құлшылық нысаны ретінде қабылдануына ықпал етті. Сонымен қатар, 1475 жылға дейін басталып, әлемнің түкпір-түкпіріне тараған папалық юбилейлік медальдар, осы идеяны таныстыруға көмектескен болуы керек. XVI ғасырдың бірінші жартысында бұл тәжірибе қабылданды, мүмкін бұрыннан бар Агнус Деи (тоқтының бейнесі салынған балауыз дискілері, Папаның батасымен белгілі бір уақытта мойынға ілінетін) медальдарына папалық бата беру және тіпті оларды кешіріммен байыту салдарынан. 1566 жылы Фландриядағы Лес Гёу көтерілісі кезінде Гёу фракциясы саяси мазмұндағы Geuzen медальдарын жасап, оларды белгі ретінде пайдаланды. Испандар құтқарушының басын бейнелейтін медальға және кері жағында Халдың Әзіретінің бейнесіне жауап берді; Пий V бұл медальді шапқыштарда кигендерге кешірім берді. Осыдан бастап медальдарға бата беру және кешірім жарнамалау кеңінен тарады. Сикст V-тің Скала Сантадағы ғимараттардың іргетасында табылған көне монеталарға кешірім жарнамалауын қосатыны белгілі, ол монеталарды әдемілеп безендіріп, көрнекті тұлғаларға жіберді. Юбилейлік және басқа да папалық медальдардың танымалдылығы артып, осы құлшылық нысандары әлемнің барлық аймақтарына тарады. Австрия мен Богемия бұл сәнды Орталық Еуропаға енгізуде алда тұрды, император Максимилиан өзінің сарайына шақырған итальяндық суретшілердің ықпалымен ерекше әдемі үлгілер жасалды. Антонио Абондио мен оның шәкірттері Венада құйған діни медальдардың сапасы жоғары бағаланды. Бірақ XVI және XVII ғасырларда католик Еуропаның ірі қалаларының әрқайсысында осы өнеркәсіппен айналысқан шеберлер пайда болды.

Түрлері

Жалпы қолданыстағы қасиетті медальдардан өзге, түрлі діни нысандар да жасалды, олар белгілі бір жерлермен, бауырластықтармен, діни ордендермен, әулиелермен, құпиялармен, ғажайыптармен, дұғалармен және тағы да басқа белгілі түрлермен байланысты болды.

Жарақат медальдары

Бұл медальдар обадан қорғану үшін соғылып, киесінделген. Олардың тақырыптарына Сент-Себастьян мен Сент-Рох, Бақытты Марияның түрлі қасиетті орындары және көбінесе белгілі бір қаланың бейнесі кіреді. Медальдың шетіне әдетте Сан-Бенедикт медаліндегідей әріптер жазылады, мысалы +. z +. D. I. A. Осы және басқа да әріптер тізімі "Crux Christi salva, nos"; "Zelus domus Dei libera me"; "Crux Christi vincit et regnat per lignum crucis libera me Domine ab, hac peste Deus meus expelle pestem et libera me" деген мағынаны білдіреді.

Евхаристияның кереметтерін еске алатын медальдар

Көптеген мысалдар мерейтойларға, жүз жылдықтарға және т.б. үшін, осы кереметтер болған деп есептелетін әртүрлі жерлерде соғылды, көбінесе ескіше суреттермен әшекейленген. Мысалы, Зифельдтегі кереметке арналғанда, дін қызметкері сияқты үлкен нан пісіруді талап еткен бір дворянның оқиғасы бейнеленген. Дін қызметкері оның талабын қабылдайды, бірақ дворянның үркілі үшін жер жарылып, оны жұтып қояды.

Жеке медальдар

Бұл өте үлкен топты құрайды, бірақ нақты даналары көбінесе өте сирек кездеседі, себебі олар жеке адамдардың өміріндегі оқиғаларды есте сақтау үшін соғылған және тек туыстар мен жақындарға таратылған. Шомылу, үйлену, алғашқы қасиеттілікке ие болу және қайтыс болу осы жеке медальдарды жасауға негізгі себептер болды. Шомылу немесе демеушілік медальдары (pathen medaillen) ерекше қызығушылық тудырады, және көбінесе баланың гороскопын есептеу үшін оның туған сағаты туралы нақты мәліметтерді қамтиды.

Ерекше аңыздарды еске алатын медальдар

Бұл кластың үлгісі ретінде Аугсбург қаласының әйгілі қасиетті Ульрих айқасы қызмет ете алады. 955 жылы мадьярларға қарсы болған ұлы шайқаста оны қолымен алып жүру үшін періште киелі Ульрихке айқастың келгені айтылады. Фрайзенеггердің "Die Ulrichs kreuze" (Аугсбург, 1895) монографиясы осы құлшынып бағалайтын нысанның 180 түрін тізімдейді, олар кейде айқас, кейде медаль түрінде болады және көбінесе Сент-Бенедикт медалімен байланысты.

Папалық медальдар

Мақсаты бойынша діни болмаса да, Папа медальдарының көп бөлігі әртүрлі шіркеу шараларын еске алады, көбінесе юбилей жылдарындағы Қасиетті есіктің ашылуы мен жабылуын. Бұл серия 1417 жылы Мартин V папалығымен басталып, қазірге дейін жалғасуда. Бұрынғы папалардың істерін еске алуды мақтан тұтатын кейбір медальдар, мысалы, Бонифаций VIII юбилейі, кейінірек жасалған қайта құраулар немесе өнегесіз туындылар. Соңғы бес жүз жылда әрбір папаның ең маңызды істерінің көп бөлігі осылай медальдар арқылы бейнеленді, ал Бенвенуто Челлини, Карсдоссо сияқты белгілі суретшілер оларды жасаған. 1605 жылдан 1807 жылға дейін Папаның медальдарын жасаған Хамерани әулеті осы үлкен серияның көп бөлігін жасады және өздерінің еңбектерімен танылды.

Басқа жартылай құлшылық медальдар

Басқа түрдегі медальдерді маңызды діни бірлестіктер, мысалы, Мальта рыцарлары, кейбір аббатханалар өздерінің абаттарын еске алу үшін немесе белгілі бір рыцарлық ордендермен байланысты соғып шығарған. Осы медальдердің кейбір сериялары бойынша пайдалы монографиялар жазылған, мысалы, Canon H. C. Schembri еңбегі "Мальта рыцарларының монеталары мен медальдары" (Лондон, 1908). Агнус-Дейс ерте заманнан бастап папалардың түрлі дәрежедегі салтанатты батасын алғандай көрінеді. XVI ғасырда бұл практика кеңінен дамыды. Рим папасы розарийлерді, «дәнді» медальдерді баталауға бекінді, оларды индульгенциямен байытып, өзінің арнайы миссионерлері немесе елшілері арқылы Англиядағы католиктерге таратуға жіберді. Осы оқиғалар кезінде осы индульгенциялардың мәні мен оларды алу шарттарын нақты көрсететін нұсқаулық қағаздар жасалды. Барлық дін қызметкерлеріне тиісті өкілеттік берілген медальдарға, розарийлерге және осыған ұқсас заттарға тіркелген Апостольдік кешірімдер осыған ұқсас. Олар қарапайым крест белгісімен беріледі, бірақ кейбір басқа заттар үшін, мысалы, қасиетті Бенедикт медалі үшін, қосымша арнайы өкілеттіктер қажет, және бата берудің күрделі формасы қолданылады. 1911 жылы Пий X қоңыр және басқа да шкапулярлардың орнына баталанған медальді киюге рұқсат берді.

Бағыштану медальдарының жинақтары

Стив Криббтің 10 000-нан астам діни медальдар жинағы қазір Британ мұражайы мен Берген университеті мұражайының қорында сақталуда.