Кіріспе

Джон Гунтер Дин (шын аты Гунтер Дистфертиг; 24 ақпан 1926 – 6 маусым 2019) – американ дипломаты. 1974 жылдан 1988 жылға дейін ол төрт АҚШ президенті кезінде бес елде АҚШ-тың елшісі қызметін атқарды.

Ерте өмір

Дин Гунтер Дюстфертиг Германияның Бреслау қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Ол бала кезінде Бреслаудағы эксклюзивті фон Заватцки мектебінде оқыды. Нацизмнің күшеуінен қашып, отбасы 1938 жылдың желтоқсан айында Германиядан шығып, 1939 жылдың ақпан айында Америка Құрама Штаттарына келді. Оның бастапқы есімі Гунтер еді, бірақ иммиграциялық қызметкер оны Джон Гунтер деп өзгертіп, "тынышсыз неміс тіліндес" естілмеуі үшін кеңейтті. 1939 жылдың наурыз айында отбасы Dienstfertig тегін Нью-Йорк қалалық сотында Дин деп өзгертіп, Куинс ауданындағы жаңа ортаға бейімделуді жеңілдетті. Соңында олар Канзас-Ситиге (Миссури штаты) келді, онда оның әкесі Канзас университетінде қысқа мерзімге дәріс оқыды.

Білім

16 жасында Канзас-Ситидегі орта мектепті бітіріп, ол Гарвард университетіне түсті. 1944 жылы Дин білімін үзіліске жіберіп, АҚШ армиясында қызмет етті. 1946 жылы ол Гарвардқа оралып, бакалавр дәрежесін алды (B. S. Magna Cum Laude, 1947). 1949 жылы Сорбонна университетінен заң ғылымдары бойынша докторлық диссертациясын қорғады, ал 1950 жылы халықаралық қатынастар саласындағы магистратураны аяқтау үшін тағы да Гарвардқа оралды (M. A.).

Шетелдік қызметке дейінгі мансап

1944 жылы Дин Америка Құрама Штаттарының азаматы болды. Ол білімін үзіліске жіберіп, 1944-1946 жылдары АҚШ армиясында қызмет етті, тіл білу дағдыларын Әскери барлау басқармасында пайдаланды. Дин Белвоар фортында оқытылды, содан кейін оны «1142-пошта жәшігі» деп аталған аса құпия барлау орталығына жіберді. Ол жерде ол американдық билік органдарына нацистік Германия ғалымдарын тексеруге көмектесті. Ол кеткеннен кейін, жаңа құрылған Орталық барлау агенттігінде жұмыс істеу ұсынылды, бірақ ол әкесінің кеңесімен бас тартты. Оның сөзінше:

Диннің 1988 жылы Пакистан президенті Мұхаммед Зия-ұл-Хақты қаза тапқан ұшақ апатына Израиль агенттерінің де қатысы болуы мүмкін деген күдігі Вашингтонда оны психикалық жағдайына байланысты қызметке жарамсыз деп жариялауға әкелді, бұл оның отыз жылдық мансабынан кейін дипломатиялық қызметтен кетуіне соқтырды. Кейін Мемлекеттік департамент оны қайта құлпытарып, ерекше қызмет медалімен марапаттады, ал департаменттің медициналық қызметінің бұрынғы басшысы психикалық ауру туралы айыптаманың жалған екенін растады. Парижде (1965-69) болған кезде Дин 1968 жылы АҚШ пен Солтүстік Вьетнам арасындағы бейбіт келіссөздерді Парижге әкелуде маңызды рөл атқарды. Ливанда Дин Тегерандағы алғашқы американдық тұтқындарды босатуға көмектесті. Үндістанда Дин Кеңес әскерлерінің Ауғанстаннан келісілген кесте бойынша шығарылуына жәрдемдесті. «Қойғын далалар» фильмінде Диннің рөлін Айра Уилер ойнайды. Пномпеньді эвакуациялау сахнасы 1983 жылы Бангкок маңында түсірілді, ал Уилер сол кезде Таиландтағы АҚШ елшісі болған Динмен кездесті.