Кіріспе

Америкалық бала саудагері (1891–1950)

Беула Джордж "Джорджия" Танн (18 шілде 1891 – 15 қыркүйек 1950), американдық әлеуметтік қызметкер және бала саудагері болды. Ол Теннесси штатының Мемфис қаласында лицензиясы жоқ бала асырап алу агенттігі – Теннесси балалар үйі қоғамын басқарды. Танн 1920-1950 жылдар аралығында осы үйді қара нарықтағы бала асырап алу схемасы үшін пайдаланды. Кішкентай балалар ұрланып, бай отбасыларға сатылып, зорлық-зомбылыққа ұшырады, ал кейбір жағдайларда тірідей өлтірілді. Бала асырап алудағы көптеген заңбұзушылықтарды мемлекеттік тергеу 1950 жылы осы мекеменің жабылуына әкелді. Танн тергеу қорытындылары жарияланбастан бұрын қатерлі ісіктен қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Танн 1891 жылдың 18 шілдесінде Миссисипи штатының Филадельфия қаласында Беула Изабелла (құрметті әкесі Ятс) мен Джордж Кларк Танн отбасында дүниеге келді. Ол ағасы Роб Рой Танннан үш жас үлкен болды. Сол кезде әйелдердің үйден тыс жұмыс істеуі сирек кездесетін. Сот судьясы Танн кейде тастап кетілген немесе қараусыз қалған балаларды өзімен бірге алып келетін, оларға не істеу керектігін анықтау үшін оған дін қызметкері, мектеп мұғалімі және дәрігер қажет екенін айтатын. Оның кеңсесі қала орталығындағы Гудвин ғимаратының бесінші қабатында орналасқан. Қоғам штаттағы ең ірі ұйым болып есептелді және Джексон, Ноксвилл және Чаттанугада филиалдары болды. Теннесси заңдары агенттіктерге балаларды лайықты өтініш берушілерге орналастыруға рұқсат бергенмен, балаларды сатуды тыйым салу мақсатында агенттіктер тек өз қызметтері үшін ақы алуға құқылы болды. Альма Уолтон мен Регина Уорнер екеуі де Танн үшін жұмыс істеді және төрт-алты сәбимен бірге әр үш апта сайын сапар жасады: Уолтон Калифорнияға, ал Уорнер Нью-Йоркке. Таннның қызметтерін пайдаланған танымал тұлғалардың қатарында актриса Джоан Кроуфорд (екі қызы, Кэти мен Синтия агенттік арқылы асырап алынған, ал қызы Кристина Кроуфорд пен ұлы Кристофер басқа агенттіктер арқылы асырап алынған) болды. Джун Эллисон мен күйеуі Дик Пауэлл де Мемфистегі үйді бала асырап алу үшін пайдаланды, сондай-ақ кәсіби күрескер Рик Флэрдің асырап алған ата-аналары да. 1937 жылғы үкіметтік баяндамада, көрнекті американдық үй шаруашылығы маманы және зерттеушісі Эмма Энни Уинслоу Мемфистегі үйленбеген аналарға арналған үш үйдің жергілікті денсаулық сақтау департаментімен бірлесіп, асырап алуға тырыспастан бұрын кем дегенде үш ай бойы аналарды балаларымен бірге ұстауға, әсіресе емізуді аяқтау үшін міндеттенгенін хабарлады. Алайда, барлық үш үйдің мәлімдемесіне сәйкес, іс жүзінде Теннесси балалар үйі «сот шешімі» бойынша балаларды бірнеше апта ішінде алып кетіпті. Уинслоу сондай-ақ Таннның ауруханада аналары босаныстан бұрын балаларды тікелей аналарынан алу тәжірибесі бар екенін, кейбір аналар бала туылмас бұрын балаларын жетімдер үйіне тапсырғандарын айтты. Танн балаларды ауруханада «көкпек немесе басқа инфекция пайда болмас бұрын» ертерек қабылдағанды жақсы көретінін айтты. Уинслоу 1933-1934 жылдары үш үйдің арасында аналардың өлімі болмағанын, бірақ Мемфис қалалық ауруханасында «эпидемияға» байланысты көптеген балалардың өлімі болғанын да атап өтті. Автор аурухананың балалар бөліміндегі күтімнің жақсарғанын, өткен жылдары нәресте өлімі азайғанын атап өтті және нәресте өлімінің өсуі Мемфисте туған басқа аймақтардан келген «тұрғылықты емес» аналардан болуы керек деген қорытындыға келді. Танн некеде тұрмаған аналардан туған балаларды туғаннан-ақ қабылдап, жаңа туған сәбилерге медициналық көмек қажет екенін айтқан. Аналар балалар туралы сұрағанда, Танн немесе оның серіктестері сәбилердің қайтыс болғанын айтқан, бірақ олар асырап алуға немесе асырап алуға берілген. Кейде жалғыз ата-аналар балаларын балабақшаға жіберген, бірақ сонда оларға әлеуметтік қызметкерлер балаларды алып кеткенін айтқан. Басқа жағдайларда, балалар уақытша жетімханаға орналастырылатын, өйткені отбасы аурумен немесе жұмыссыздықпен күресіп, кейін жетімхана оларды асырап алғанын немесе балалардың орналастырылғаны туралы ешқандай дерек жоқ екенін білетін. «Теннесси балалар үй қоғамы балаларды асырап алуға беруден бұрын асырап алушы ата-аналардың үйлерін тексермегендігі үшін, балаларды және олардың тегін зерттемегендігі үшін, асырап алуға берілген балаларға арналған үйлерді таңдауда сәтсіздікке ұшырағандықтан, асырап алушы ата-аналарға балаларды балаға ең қолайлы үйге орналастырудың орнына өздері қалаған баланы таңдауға рұқсат берілгендіктен, үй асырап алуға арналған балаларды жарнамалаумен айналысқан және коммерциялық жарнамадан қорғау құқығын елемей, асырап алуды тездетуге тырысқандықтан, және қоғам балаларды асырап алуды күтіп отыратын, тиісті қадағалауды ескермеген және асырап алуды күтіп тұрған балалардан алыс аралықта орналастырумен айналысқандықтан Американың Балаларды Қамқорлық Лигасынан шығарылды». Танн балаларды олардың күтіміне қарауға шамасы келмейтін үйлерден келгендер ретінде анықтады, ал Келли бұл мәселені өзінің істері арқылы шешті. Келли сондай-ақ ажырасқан аналардың қамқорлығын жойды, балаларды Таннға тапсырды, ол балаларды «балалардың күтіміне жақсырақ жағдай туғыза алатын» үйлерге асырап алуға ұйымдастырды. Алайда, көптеген балалар фермаларда бала еңбек етіп пайдаланылатын немесе зорлық-зомбылық көрген отбасыларға орналастырылды. 1947 жылы жазылған хатта Танннің адвокаты Абе Вальдауэр асырап алуға ниетті жұбайлардың «бір жылға балаға толық бақылау және билікке ие екенін, олар қалаған кез келген физикалық немесе психикалық тексеруден өтуге және баланың сау және қалыпты екенін анықтау үшін қажетті шаралар қабылдауға құқылы екенін» айтты. «Егер бала солай болмаса, Теннесси балалар үйі оны сұрақсыз қайтарып алады». Шелби округінің қылымыстық сотынан тыс, көптеген асырап алу істері Дайер, Хейвуд және Хардеман округтерінде қарастырылды. Ол заңсыз мекемелерден (мысалы, борделдер мен құмар ойындары залдарынан) сыбайлық алумен ұзақ жылдар бойы танымал болды, бұл Танн оны өзінің пайдасына пайдаланды. Ол жомарт өмір салтына ие болды және қоғамда кең құрметке ие болды, оның достарының қатарында көрнекті отбасылар, саясаткерлер және заң шығарушылар бар еді. Қоғамда тұру орындары болмағандықтан, балалар асырап алуға дейін мемлекеттік мекемелерде және асырап алушы отбасыларда сақталды. 1930 жылдары Мемфисте елдегі нәресте өлімі ең жоғары деңгейде болды, бұл көбінесе Таннның әрекеттеріне байланысты болды. 1943 жылы бай бизнесмен қоғамға 1556 Поплар авенюсіндегі сарайды сыйға берді. Офистер мен қабылдау бөлмелері төменгі қабатта орналасқан, ал балалар бөлмелері жоғары қабатта болды. Барлық әйел персонал дәрігерлердің формасын киді, олар көбінесе оқытылмаған және тіпті есірткіге тәуелді болды. Балалар жиі ұйықтататын дәрілермен уландырылды және орналастыру қиын болғандары азықтандырудың салдарынан қайтыс болды. Танн ауру балаларға дәрігерлердің ұсынымдарын үнемі назарсыз қалдырып, оларға күтім мен дәрі-дәрмек бермейтін, бұл диарея сияқты аурулардан алдын алуға болатын өлімге әкелді. Басқа балалар туралы ешқандай мәлімет болған жоқ, және қайтыс болған балалардың нақты саны белгісіз, шамамен 500 бала зұлымдық салдарынан қайтыс болды. Мемлекеттік әлеуметтік қамқорлық комиссары Дж. О. МакМахан Танн мен оның серіктестерін 1 миллион долларға дейін пайда тапқандарына айыптады. Теннесси штаты Танннің мүлігіне 500 000 доллар талап етті. Соттан тыс келісім шарттары бойынша оның мұрагерлері мүлігінің 82 000 долларының үштен екі бөлігін Теннесси балалар үй қоғамына берді.

Салдары

Танн 5000-нан астам баланы ұрлаған деп есептеледі. Нью-Йорк және Калифорния шара қолдануға уәде берді, бірақ балаларды асырап алу фактілері бойынша тергеу жүргізілмеді және ешқандай баланы қайтару мүмкін болмады. Тан мемлекеттік қоғамға қарсы айыптаулар қойылғанға үш күн бұрын жатыр қатерлі ісігінен қайтыс болды, осылайша қудалаудан құтылды. Мази Хоу өзінің "Ауылдық үйленбеген аналар: американдық тәжірибе" атты кітабында Теннессиде әлеуметтік жұмыс стандарттарын жеткілікті қаржыландырусыз енгізу жүйедегі зәбір-зұлдарға себеп болды деген пікірді келтіреді. Теннесси балалар үйі қоғамының скандалы 1951 жылы Теннессиде асырап алу заңнамасын реформалауға әкелді. Танның асырап алынған балалардың тегін жасыру үшін жалған туу туралы куәліктер жасау тәсілі бүкіл елде кең таралды. 1920 жылдарға дейін АҚШ-та асырап алу сирек кездесетін құбылыс болды, Бостон балаларға көмек қоғамы жылына бес баланы ғана асырап алды. Ал 1928 жылы Тан 206 баланы асырап алуға берді. Ол таптық айырмашылықтарға сенеді, сондықтан балаларды кедей отбасылардан алып, өзі "жоғары тұрған адамдар" деп атаған топтарға беру керек деп ойлады. Бұл мәлімдеме Джорджия Таннмен де, оның басқарған қоғамымен де ешқандай байланысы жоқ.

Жеке өмір

1922 жылы Тан бір қызды асырап алды; оған Джун есім қойды. Барбара Реймонд Тан туралы кітабында Джуннің қызы Виччи былай деді: "Анасы Джорджия Танды суық адам деп айтқан; ол оған материалдық заттар берді, бірақ одан артығын ештеңе бермеді. Неге оны асырап алғанын түсінбеймін". Екі әйелдің қаржылық тәуелсіздігімен бірге тұруы, "Бостон некесі" деп аталатын, бұрын әлеуметтік жағынан қабылданғанмен, мұндай қарым-қатынастар гомосексуалдыққа қатысты күдік тудыра бастады. Танн мен Атвуд Холлинсворт өздерінің қарым-қатынасының нағыз мәнін жасырды. Танн 1950 жылдың 15 қыркүйегінде 59 жасында Энн Атвуд Холлинсвортты асырап алды, бұл Теннесси штатының губернаторы Гордон Браунинг Танннің үйіне шағым түсіргенге үш күн бұрын болды. Танн Хиккори зиратындағы отбасылық жерге жерленді. Атвуд Холлинсворт оның мүлігін басқарушы болып тағайындалды.

БАҚ-та

Mommie Dearest; "Джоан Кроуфордтың Mommie Dearest қызы, суретте, Теннесси балалар үйі қоғамынан алынған". "Жоғалған балалар: ананың оқиғасы" (1982) фильмі Теннессидегі даулы оқиғаға негізделген. Танн жоғарыда аталған 1989 жылдың 13 желтоқсанындағы "Шешілмеген құпиялар" криминалды шоуының эпизодында талқыланды. 1993 жылы "Ұрланған сәбилер" телефильмі көрсетілді. Ким Мозес режиссерлік еткен фильмде Мозес пен оның әріптестері сұхбаттасқан әлеуметтік қызметкер, аталған қоғамның құпияларын ашқан Энни Билс туралы айтылады. Бильді Лея Томпсон, ал Таннды Мэри Тайлер Мур сомдады, ол рөлі үшін "Эмми" сыйлығын жеңіп алды. 2017 жылдың 29 тамызындағы True Crime Brewery подкастының "Бала ұрлаушы: Джорджия Танның қылмыстары" атты эпизоды, 2019 жылдың 15 наурызындағы Criminal подкастының "Сәби ұрлаушы" атты эпизоды және 2019 жылдың 30 сәуіріндегі Behind the Bastards подкастының екі бөлімді "Асырап алуды ойлап тапқан әйел (мыңдаған сәбилерді ұрлап)" атты эпизоды да осы оқиғаға арналған. Ол 2007 жылы Барбара Бисанц Реймондтың "Бала ұрлаушы: Джорджия Тан – бала сатушы, асырап алу жүйесін құлатқан" атты деректік кітабының тақырыбы болды. Ол сондай-ақ Лиза Уингейттің 2017 жылғы "Біз сенің болғанға дейін" романында бейнеленген. 2019 жылдың қазан айында Уингейт пен Джуди Кристи "Бұрын және кейін: Теннесси балалар үйі қоғамынан аман қалған жетімдердің шынайы оқиғалары" кітабын жариялады. Бұл кітап Уингейттің романына қосымша материал болып табылады. Танн 2019 жылғы Лиз Толсманың "The Pink Bonnet" романында да кездеседі. Ол 2024 жылдың 25 сәуірінде шыққан Stuff You Should Know подкастының "Джорджия Танның қорқынышты қылмыстары" атты эпизодында талқыланды.

Атақты істер

1990 жылы «Лос-Анджелес таймс» газеті Альма Сипплдің оқиғасын жариялады. Оның қызы Ирма 1946 жылдың көктемінде Джорджия Тан тарапынан медициналық көмек көрсету сылтауымен алынып кеткен еді; бірақ бірнеше күннен кейін Тан Сипплге оның қызының пневмониядан қайтыс болғанын және оның жерленгенін хабарлады. Сиппл қайғыға батып, бірақ баласының әлі тірі деп күдіктенді. Ол сол кезде қызын табуға тырысты, бірақ әрекеттері нәтижесіз болды.

Жалпы сілтемелер

ПРОФИЛЬ: Мэри Маргулис Сент-Луис Пост – Диспатч Сент-Луис, Миссури штаты : 1993 жылғы 10 мамыр. 1-бет Бөлім: КҮНДЕЛІКТІ ЖАРНАМА