Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тартагал (таɾтаˈɣal) – Аргентинаның солтүстігіндегі Сальта провинциясындағы тропикалық қала. Қала провинцияның солтүстік-шығысында, Генерал Хосе де Сан-Мартин департаментінің құрамында орналасқан, және осы департаменттің орталығы болып табылады. Таратагал Юнгас орманында, батысында Анд тауларының етегінде, ал шығысында Сальта жазығында жатыр. Бұл географиялық орналасқан жері қалаға өсімдік және жануарлар әлемінің алуан түрлілігін сыйлайды, сонымен қатар оның аумағында сегіз түрлі халық өкілдігі бар. Таратагал көшелері мен алаңдарында манго, алгарробос және лапачос сияқты ірі ағаштардың көптігімен ерекшеленеді. Бұл жасыл араның табиғатта жоғалып кетпеген сирек орындардың бірі. Экономикалық жағдайы бойынша Таратагал Оран қаласынан кейін провинцияның үшінші ірі қаласы болып есептеледі. Мұнай және газ өндіру орталығы ретінде маңызды, сондай-ақ орман және ауыл шаруашылығы салаларында да белсенді дамуда. Қала провинциялық орталық Сальтадан 365 км, Боливиямен шекарадан 57 км (сондықтан шекаралық қала саналады), Парагваймен шекарадан 103 км және Буэнос-Айрестен 1736 км қашықтықта орналасқан. Таратагал 34-ші және 86-шы ұлттық тас жолдары, сондай-ақ Генерал Москони әуежайы арқылы провинцияның және елдің басқа аймақтарымен байланысады, бірақ әуежай қазіргі таңда коммерциялық рейстерді қабылдамайды. Таратагалда Сальта Ұлттық Университеті мен Сальта Католик Университетінің өңірлік бас кеңселері орналасқан. Сонымен қатар, қалада Siglo 21 және Blas Pascal университеттерінің оқу орталықтары да бар.
Tartagal (taɾtaˈɣal) is a tropical city in northern Argentina, in the province of Salta. It is located in the northeast of the province, within the General José de San Martín Department, of which it is the capital. It is located in the Yungas jungle, at the foot of the sub Andean mountain ranges to the west and the Salta plains to the east. This location gives it a wide variety of flora and fauna, and its territory is home to eight indigenous communities. It stands out for the large density of large trees in its streets and squares, such as mangoes, algarrobos and lapachos. It is one of the few places in the world where the green macaw is not extinct in the wild. Due to its economy, it is the third most important city in the province, after Orán. It stands out as a center for oil and gas extraction, and also has strong activity in the forestry and agricultural sectors. It is located 365 km from the provincial capital, Salta, 57 km from the border with Bolivia (so it is considered a border city), 103 km from the border with Paraguay, and 1736 km from Buenos Aires. Tartagal is connected to the rest of the province and the country through National Route 34, National Route 86 and through the General Mosconi airport, although the latter does not receive commercial flights at present. Tartagal houses a regional headquarters of the National University of Salta and the Catholic University of Salta. It also has learning centers from the Siglo 21 and Blas Pascal universities.
Тарих
Тартагал атауы тартаго өсімдігінен (Euphorbia lathyris, сүректің бір түрі) шыққан. Қазіргі Тартагал аумағы алғаш рет 1853 жылы заңды құжаттарда осы атаумен тіркелген. Сол кезде бұл аймақ Боливияның Тариха департаментіне қарасты болған. Алайда, қаланың негізі 1924 жылғы 13 маусымда қаланған деп есептеледі; муниципалитет одан көп ұзамай құрылды, ал Тартагал қала мәртебесін 1949 жылғы 22 қыркүйекте ғана алды. Аргентина армиясының 17-ші Джунгли Казадорес ротасы (Compañía de Cazadores de Monte 17) Тартагалда дислокацияланған. ХХ ғасырдың басында маңызды мұнай кендері табылып, Yacimientos Petrolíferos Fiscales (YPF) компаниясының құрылуына себеп болды. YPF 1922 жылы Иполито Иригойен құрған, ал 1992 жылы жекешелендірілді. 1940-1950 жылдар аралығында Хуан Доминго Перонның үкіметтік кезеңінде бұл компанияның құндылығы арта түсті. YPF өндіріс көлемі және әлеуметтік әсері тұрғысынан "Стандарт Ойл" компаниясына басымдық танытты, себебі ол жұмыс орындарымен, әлеуметтік кепілдіктермен, жұмысшылар балаларына білім берумен және жұмысшылардың тұрмысын жақсартатын көптеген жәрдемақылармен қамтамасыз етті. Бұл аймаққа оң әсер еткен коммерциялық ағынды ескермегенде, мұнай осында ХХ ғасырдың басында табылды. 1926 жылдан бастап мемлекеттік YPF компаниясы жергілікті халықтың көп бөлігін жұмысқа орналастырды немесе жанама түрде қолдады. 1992 жылы компания жекешелендіріліп (Repsol YPF болып қайта құрылды), жұмысшылардың 90% жұмыстан босатылды. Бұл жағдай зор әлеуметтік шиеленістерге әкеліп соқты, ал бірнеше жылдан кейін жұмыссыздықтан зардап шеккендердің (пикетерлер) қозғалысы пайда болды. Осыған ұқсас жағдайлар басқа мұнай өндіретін аймақтарда, мысалы Кутраль-Ко (Cutral Co), Неукен (Neuquén) және көршілес Хенерал Москониде (General Mosconi) де орын алды. 1966 жылғы 12 қарашада күн тұтылуы кезінде Тартагалдан бірнеше зымырандар ұшырылып, күн зерттеулері жүргізілді. 2009 жылғы 9 ақпанда ауыр жаңбырлар Тартагал өзенінің арнасын бұзып, қаланың көп бөлігін су басып, 11 адам қаза тапты.
Tartagal derives from the tártago plant (Euphorbia lathyris, a kind of spurge). The area of modern Tartagal appears with this name in legal documents for the first time in 1853. At the time the area belonged to the Tarija Department, Bolivia. The foundation date of the town, however, is acknowledged as June 13, 1924; the municipality was created soon afterwards, and Tartagal attained city status only on September 22, 1949. The Argentine Army has the 17th Jungle Cazadores Company (Compañía de Cazadores de Monte 17) based at Tartagal. At the beginning of the 20th century, important oil deposits were discovered which lead to the founding of Yacimientos Petrolíferos Fiscales (YPF). YPF was founded by Hipólito Yrigoyen in the 1922, and later privatized in 1992, was highly valued during the governmental terms of Juan Domingo Perón between the 40s and 50s. It was out competing Standard Oil, in terms of production as well as in terms of social impact, since it ensured work, social security, education for the worker's children and dozens of benefits that dignified the lives of workers, not counting the commercial flow that positively impacted the area. Petroleum was discovered here at the beginning of the 20th century. Since 1926 the state owned oil company YPF employed or indirectly supported most of the local population. In 1992 the company was privatized (becoming Repsol YPF) and 90% of its workers were fired, prompting violent social conflicts and, a few years later, the appearance of piquetero (unemployed workers) movements, similarly to what happened also in other oil producing areas like Cutral Co, Neuquén, and in the neighboring General Mosconi. On November 12, 1966, at a solar eclipse several sounding rockets were launched from Tartagal for solar research. On February 9, 2009, heavy rains caused the Tartagal River to break its banks and flood much of the city, resulting in 11 casualties.
Әлеуметтік құрам
Тартагалдың әлеуметтік құрамы мәдени әртүрлілігімен ерекшеленеді. Тартагалда жеті түпкі халық этносы қоныстанған: вихи (немесе веенхайек), чиригуано, чане, кечуа, хорте, чулупи және аймара. Оның әлеуметтік құрылымының тағы бір маңызды бөлігі – халыққа қосылған көші-қон үрдісі. Боливияға жақын болғандықтан, тұрғындарының көп бөлігі боливиялықтар. Тартагал шығыс аймағының (әдетте "Чако" деп аталатын) шаруа және мал өсіруші халықтарының ең басты қоныс аудару орталығы болды, олар түпкі халықтар сияқты қала маңындағы елді мекендерге орналасты. Сонымен қатар, маңызды шетелдік қауымдастықтары да бар: христиан левантиндері (сириялық-ливандық тегінен), гректер (кипрлік тармағымен), ирландтар, парагвайлықтар және испандар.
The social composition of Tartagal is characterized by its cultural diversity. There are seven aboriginal ethnic groups that reside in Tartagal: wichís (or weenhayek), chiriguanos, chanés, quechuas, chorotes, chulupíes and Aymaras. Another important element of its social structure is the migratory component that is added to its population. Because of it is so close to Bolivia, a high percentage of its inhabitants are of Bolivian origin. Tartagal was the main destination of immigration of the peasant livestock population of the east (commonly known as "Chaco") that settled, like the Aboriginals, in neighborhoods surrounding the city. It also has important foreign communities including: Christian Levantines (of Syrian Lebanese origin), Greeks (with a Cypriot branch), Irish people, Paraguayans and Spaniards.
Халық саны
Соңғы санақ бойынша, 2010 жылы Тартагал қаласының халқы 64 530 адамды құрады, бұл оны провинцияның ең көп халқы бар үшінші қаласы етіп, провинциялық орталықтан және Сан-Рамон-де-ла-Ньюэва-Оран қаласынан кейін орналастырды.
The last census, in the year 2010, the city of Tartagal had a population of 64,530 inhabitants, becoming the third most populated city of its province, surpassed only by the provincial capital and by San Ramón de la Nueva Orán.