Кіріспе

Тартагал (таɾтаˈɣal) – Аргентинаның солтүстігіндегі Сальта провинциясындағы тропикалық қала. Қала провинцияның солтүстік-шығысында, Генерал Хосе де Сан-Мартин департаментінің құрамында орналасқан, және осы департаменттің орталығы болып табылады. Таратагал Юнгас орманында, батысында Анд тауларының етегінде, ал шығысында Сальта жазығында жатыр. Бұл географиялық орналасқан жері қалаға өсімдік және жануарлар әлемінің алуан түрлілігін сыйлайды, сонымен қатар оның аумағында сегіз түрлі халық өкілдігі бар. Таратагал көшелері мен алаңдарында манго, алгарробос және лапачос сияқты ірі ағаштардың көптігімен ерекшеленеді. Бұл жасыл араның табиғатта жоғалып кетпеген сирек орындардың бірі. Экономикалық жағдайы бойынша Таратагал Оран қаласынан кейін провинцияның үшінші ірі қаласы болып есептеледі. Мұнай және газ өндіру орталығы ретінде маңызды, сондай-ақ орман және ауыл шаруашылығы салаларында да белсенді дамуда. Қала провинциялық орталық Сальтадан 365 км, Боливиямен шекарадан 57 км (сондықтан шекаралық қала саналады), Парагваймен шекарадан 103 км және Буэнос-Айрестен 1736 км қашықтықта орналасқан. Таратагал 34-ші және 86-шы ұлттық тас жолдары, сондай-ақ Генерал Москони әуежайы арқылы провинцияның және елдің басқа аймақтарымен байланысады, бірақ әуежай қазіргі таңда коммерциялық рейстерді қабылдамайды. Таратагалда Сальта Ұлттық Университеті мен Сальта Католик Университетінің өңірлік бас кеңселері орналасқан. Сонымен қатар, қалада Siglo 21 және Blas Pascal университеттерінің оқу орталықтары да бар.

Тарих

Тартагал атауы тартаго өсімдігінен (Euphorbia lathyris, сүректің бір түрі) шыққан. Қазіргі Тартагал аумағы алғаш рет 1853 жылы заңды құжаттарда осы атаумен тіркелген. Сол кезде бұл аймақ Боливияның Тариха департаментіне қарасты болған. Алайда, қаланың негізі 1924 жылғы 13 маусымда қаланған деп есептеледі; муниципалитет одан көп ұзамай құрылды, ал Тартагал қала мәртебесін 1949 жылғы 22 қыркүйекте ғана алды. Аргентина армиясының 17-ші Джунгли Казадорес ротасы (Compañía de Cazadores de Monte 17) Тартагалда дислокацияланған. ХХ ғасырдың басында маңызды мұнай кендері табылып, Yacimientos Petrolíferos Fiscales (YPF) компаниясының құрылуына себеп болды. YPF 1922 жылы Иполито Иригойен құрған, ал 1992 жылы жекешелендірілді. 1940-1950 жылдар аралығында Хуан Доминго Перонның үкіметтік кезеңінде бұл компанияның құндылығы арта түсті. YPF өндіріс көлемі және әлеуметтік әсері тұрғысынан "Стандарт Ойл" компаниясына басымдық танытты, себебі ол жұмыс орындарымен, әлеуметтік кепілдіктермен, жұмысшылар балаларына білім берумен және жұмысшылардың тұрмысын жақсартатын көптеген жәрдемақылармен қамтамасыз етті. Бұл аймаққа оң әсер еткен коммерциялық ағынды ескермегенде, мұнай осында ХХ ғасырдың басында табылды. 1926 жылдан бастап мемлекеттік YPF компаниясы жергілікті халықтың көп бөлігін жұмысқа орналастырды немесе жанама түрде қолдады. 1992 жылы компания жекешелендіріліп (Repsol YPF болып қайта құрылды), жұмысшылардың 90% жұмыстан босатылды. Бұл жағдай зор әлеуметтік шиеленістерге әкеліп соқты, ал бірнеше жылдан кейін жұмыссыздықтан зардап шеккендердің (пикетерлер) қозғалысы пайда болды. Осыған ұқсас жағдайлар басқа мұнай өндіретін аймақтарда, мысалы Кутраль-Ко (Cutral Co), Неукен (Neuquén) және көршілес Хенерал Москониде (General Mosconi) де орын алды. 1966 жылғы 12 қарашада күн тұтылуы кезінде Тартагалдан бірнеше зымырандар ұшырылып, күн зерттеулері жүргізілді. 2009 жылғы 9 ақпанда ауыр жаңбырлар Тартагал өзенінің арнасын бұзып, қаланың көп бөлігін су басып, 11 адам қаза тапты.

Әлеуметтік құрам

Тартагалдың әлеуметтік құрамы мәдени әртүрлілігімен ерекшеленеді. Тартагалда жеті түпкі халық этносы қоныстанған: вихи (немесе веенхайек), чиригуано, чане, кечуа, хорте, чулупи және аймара. Оның әлеуметтік құрылымының тағы бір маңызды бөлігі – халыққа қосылған көші-қон үрдісі. Боливияға жақын болғандықтан, тұрғындарының көп бөлігі боливиялықтар. Тартагал шығыс аймағының (әдетте "Чако" деп аталатын) шаруа және мал өсіруші халықтарының ең басты қоныс аудару орталығы болды, олар түпкі халықтар сияқты қала маңындағы елді мекендерге орналасты. Сонымен қатар, маңызды шетелдік қауымдастықтары да бар: христиан левантиндері (сириялық-ливандық тегінен), гректер (кипрлік тармағымен), ирландтар, парагвайлықтар және испандар.

Халық саны

Соңғы санақ бойынша, 2010 жылы Тартагал қаласының халқы 64 530 адамды құрады, бұл оны провинцияның ең көп халқы бар үшінші қаласы етіп, провинциялық орталықтан және Сан-Рамон-де-ла-Ньюэва-Оран қаласынан кейін орналастырды.