Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киелі Рим империясының (1102–1803) Вестфалия герцогтігі (Herzogtum Westfalen) – 1102 жылдан 1803 жылға дейін болған Киелі Рим империясының тарихи аймағы. Ол Вестфалияның кеңінен таралған аймағында орналасқан, бастапқыда Германияның Саксония тайпалық герцогтігінің үш негізгі аймағының бірі болған, қазір Солтүстік Рейн-Вестфалия штатының құрамына кіреді. Герцогтік 1803 жылы секуляризацияға дейін Кельн архиепископтарының сайлаушыларының билігінде болды.
State of the Holy Roman Empire (1102–1803)
The Duchy of Westphalia (Herzogtum Westfalen) was a historic territory in the Holy Roman Empire, which existed from 1102 to 1803. It was located in the greater region of Westphalia, originally one of the three main regions in the German stem duchy of Saxony and today part of the state of North Rhine Westphalia. The duchy was held by the archbishop electors of Cologne until its secularization in 1803.
География
Герцогтік шамамен қазіргі Олпе және Хохзауэрланд аудандарының аумағын, сондай-ақ Сост ауданы мен Маркишер Крейстің (Менден және Бальве) іргелес аудандарын, 1507 жылдан бастап Волкмарсеннің (Корвей императорлық аббаттығының бұрынғы меншігі) эксклавын қамтыды. Сост қаласы 1449 жылғы Сост дауынан кейін Клевес-Марк герцогтігіне қарады. Герцогтік солтүстікте Липпе өзенінің ар жағындағы Мюнстер князь-епископтығының және солтүстік-шығыста Падерборн князьдік епископтығының аумақтарымен шектеседі; екі шіркеулік княздік те бұрынғы Саксония герцогтігінен пайда болған, ал Гессен ландграфтығы, оңтүстік-шығыстағы Нассау және Вальдек графтықтары бұрынғы Франкония княздік герцогтығының бір бөлігі болды. Рейн герцогтігі Берг және батыстағы Вестфалия графтығы Марк төменгі Рейн өзеніндегі Кёльн аумағымен құрлық байланысын қиындатты. Вестфалия герцогтігі Кёльн сайлауының ең ірі бөлігін құрады. Вестфалияның жазықтарының бір бөлігі болып табылатын Хаар тауларының солтүстігіндегі құнарлы Хеллвег Бордеден басқа, герцогтық жерлер көбінесе таулы және тығыз орманды аймақтардан тұрады, сонымен қатар маңызды металл кендері мен минералды су көздері де бар еді. Хеллвег бөлігі Верл, Эрвитте және Гезеке қалаларын байланыстыратын Аахеннен Госларға дейінгі маңызды сауда жолының бір бөлігі болды.
The duchy roughly comprised the territory of the present day districts of Olpe and Hochsauerland, as well as the adjacent areas of the Soest district and Märkischer Kreis (Menden and Balve), from 1507 also the exclave of Volkmarsen (a former property of the Imperial Abbey of Corvey). The town of Soest was lost to the Duchy of Cleves Mark after the Soest Feud in 1449. The duchy bordered on the territory of the prince bishops of Münster beyond the Lippe river in the north and on the Prince Bishopric of Paderborn in the northeast; both ecclesiastical principalities also had emerged from the former Duchy of Saxony, while the Landgraviate of Hesse, the counties of Nassau and Waldeck in the southeast were part of the former stem duchy of Franconia. The Rhenish Duchy of Berg and the Westphalian County of Mark in the west remained an obstacle to a land connection with the Cologne territory on the Lower Rhine river. The Westphalian duchy formed the largest part of the Cologne electorate. Apart from the fertile Hellweg Börde north of the Haar hill range, part of the Westphalian Lowland, the ducal lands primarily comprised mountainous and densely forested areas, with some significant metal deposits and brine springs. The Hellweg section connecting the towns of Werl, Erwitte and Geseke was part of an important trade route from Aachen to Goslar.
Тарих
Бұрын Саксония герцогтығының Ангрия және Истфалиямен бірге бөлігі болған Вестфалия жерлері, Франк билеушісі Карл Ұлының Саксония соғыстарындағы жауаптарынан кейін Кельн архиепископтарының бұйрығымен христиан дініне көшті. Алғашқы приходтар Рейн иеліктерінің шығысында, Сост маңында құрылды, онда архиепископтар өз епископтық аумақтарын кеңейтті. 1072 жылы Кельннің Анно II-і құрған Графшафт аббаттығы сияқты көптеген монастырьлар шіркеу билігін нығайтты.
Formerly part of the Saxon stem duchy along with Angria and Eastphalia, the Westphalian lands were Christianized by the Cologne archbishops at the behest of the Frankish ruler Charlemagne upon his conquests in the Saxon Wars. First parishes were established east of the Rhenish estates around Soest, where the archbishops extended their episcopal territory. Numerous monastery foundations, like Grafschaft Abbey in 1072 by Anno II of Cologne, stabilized the ecclesiastical rule.
Герцогтіктің құрылуы (11021180)
Инвеституралық дау кезінде 1102 жылы Кельн архиепископы Фредерик I, император Генрих IV-тің қолдаушылары болған Вестфалияның Арнсберг графтарының иеленген жерінің жартысын басып алып, тартып алды. Аймақтың басқа графтықтары күшті архиепископтықтың басып кіруіне қарсы тұра алмады, көп ұзамай Верл, Рютен және Волмарштейн (Веттер маңындағы) графтықтары да оған қосылды. Бұрынғы Верль графтары Верль-Арнсберг деп аталатын жаңа графтық құрды және 1368 жылы сатылғанға дейін архиепископтардан тәуелсіздіктерін сақтап қалуға тырысты. 1180 жылы бүлікші саксон герцогы Генрих Арыстан жеңілгеннен кейін император Фредерик Барбаросса Кельн архиепископы Филипп Гейнсбергке осы аумақтарды және бұрынғы Саксония герцогтығының оңтүстік-батысын «Вестфалия герцогтығы» ретінде сыйға берді.
In the fierce Investiture Controversy, Archbishop Frederick I of Cologne in 1102 had occupied and seized half of the territory held by the Westphalian counts of Arnsberg, supporters of Emperor Henry IV. The other counties of the region could not resist the encroachment of the mighty Archbishopric, and soon after the counties of Werl, Rüthen and Volmarstein (near Wetter) followed. The former counts of Werl created a new county known as Werl Arnsberg, and managed to keep their smaller and smaller territory independent of the Archbishops until they finally sold in 1368. After the rebellious Saxon duke Henry the Lion was defeated in 1180, Emperor Frederick Barbarossa presented the Archbishop of Cologne, Philip of Heinsberg with these territories and the southwest of the former Duchy of Saxony as the 'Duchy of Westphalia'.
Кеңейту (11801445)
Бергтік Энгельберт, 1220 жылдан бастап Кельн архиепискобы, Вестфалиядағы ақсүйектерді бағындыруға мәжбүрлеу және олардан шіркеудің шашыраңқы жерлерін басқару құқығын алу үшін науқан бастады. Энгельберт Хеллвегтен Димельге дейінгі аумақты қосып, герцогтіктің жерлерін біріктірді және 1222 жылы Аттендорнда Сауэрландтың оңтүстігін қамтамасыз етті. Оның кеңеюіне байланысты туған келесі даулар 1225 жылы Фридрих I Изенбергтің қолынан Энгельберттің қазасына әкелді. 1260 жылы Брансвик герцогтерімен жасалған келісім бойынша Везер өзені олардың ықпал аймақтарының ресми шекарасы болды. 1277 жылы архиепископтар Вестфалия және Төменгі Рейн қарсыластарының ірі одағын жеңді, бірақ 1288 жылғы одан әрі әрекеттер архиепископтарды Вестфалияның көп бөлігіндегі ниеттерінен бас тартуға мәжбүр етті. 1368 жылы Верл-Арнсбергті сатып алу және қосып алу Сауэрландтың солтүстік және оңтүстік аймақтарын біріктірді. Архиепископ Фредерик фон Саарверден Марктағы Кельн құқықтарын сақтау үшін үмітсіз күресті бастады және 1392 жылы олардан бас тартуға мәжбүр болды. Оның ізбасары Дитрих II Моерс Кельннің Вестфалияда билікке ие болуға жасаған соңғы әрекеттеріне куә болды, Клевес пен Марк позицияларын бұзуға тырысты. Вестфалия герцогтігінің рыцарлары мен қалаларына жүктелген қаржылық салмақ оларды 1437 жылы бірігуге итерді. Кельн 1441 жылы Клевеспен бейбіт келісімге келді, бұл Вестфалияның ең бай қаласы Состті 1444 жылы Сост дауында Кельн билігін мойындаудан бас тартуға мәжбүр етті, ол 1449 жылға дейін жалғасты. Сост Клевес герцогтігінің құрамына кірді. Одан кейін Арнсберг қаласы Вестфалияның әкімшілік орталығы болды. Экономикалық тұрғыдан Состты жоғалту герцогтікті әлсіретті, әсіресе қаланың төңірегі өте құнарлы болғандықтан және астық оңтүстіктегі таулы аймақтарға қажет болды. 1445 жылы Маркпен бейбіт келісім жасалды, нәтижесінде екі тарап та аумақтық жеңілдіктерге келісті.
Engelbert of Berg, archbishop of Cologne from 1220, began a campaign to force the nobility in Westphalia into submission and to extract from them the stewardship of the various scattered church lands. Engelbert managed to connect the lands of the duchy by annexing the territory from Hellweg to Diemel, and secured the south of the Sauerland at Attendorn in 1222. Further controversy of its expansion eventually leads to Engelbert's death at the hands of Frederick I of Isenberg in 1225. In 1260 by an agreement with the Dukes of Brunswick the Weser River became the official border of their spheres of influence. In 1277 the archbishops managed to defeat a large confederation of Westphalian and Lower Rhenish opponents, but further action in 1288 forced the archbishops to abandon intentions on much of the greater territory of Westphalia. The purchase and annexation of Werl Arnsberg in 1368 united the territories of the north and south of the Sauerland. Archbishop Frederick von Saarwerden began a hopeless campaign to maintain Colognian rights in Marck, and in 1392 was forced to abandon them. His successor, Dietrich II of Moers witnessed the last attempts by Cologne to gain rulership in Westphalia by attempting to break the powerful positions of Cleves and Marck. The financial burden placed upon the knights and cities of the Duchy of Westphalia led them into union in 1437. Cologne made peace with Cleves in 1441: this led Soest, the richest town of Westphalia, to refuse recognising Colognian supremacy in 1444 in the Soest Feud, that lasted until 1449. Soest had become a part of the Duchy of Cleves. Thereafter the town of Arnsberg became the administrative capital of Westphalia. Economically the loss of Soest had weakened the duchy. Especially as the surroundings of the town were very fertile and the grain was needed for the mountainous regions in the South. Peace with Marck was made in 1445 which witnessed territorial concessions from both sides.
Вестфалия империяның соңына дейін (14451806)
Сост қақтығысынан кейін Сост қаласы Клевес герцогтігінің құрамында қалды. 1463 жылдан бастап Вестфалиядағы рыцарлар мен қалалар лигасы архиепископтарға қарсы ұзақ және қатал күрес бастады. Вид архиепискобы Герман V (1515-1546) тұсында Реформация Вестфалияға келді. Ақырында Реформация басылды, бірақ архиепископ Гебхард Трухсесс фон Вальдбургтің (1577-1583) тұсында Реформация қайта оралды және ол 1582 жылы Вестфалияға баруға мәжбүр болды, онда бірнеше рыцарьлар мен қалалар жаңа дінді қабылдады. Жаңадан сайланған Бавария архиепископы Эрнест (1583-1612) және оның бауыры Фердинанд Бавария 1583 жылы Кельн соғысының басында архиепископтыққа герцогтікті қайтарып алуға қол жеткізді, ал протестантизм тек Вальдек пен Гессеннің шекаралық аймағында ғана сақталды. Вестфалия герцогтігі 1590 жылы архиепископтықтың ажырамас бөлігі ретінде қайта расталды. Германияның көптеген басқа да аймақтары сияқты Вестфалия да Отыз жылдық соғыс кезінде қиындықтарды бастан өткерді. 1794 жылы архиепископтар француздар Рейн өзенінің батысындағы аумақтарды жаулап алғаннан кейін Вестфалияға көшіп келді. 1803 жылғы секуляризация кезінде Вестфалия герцогтігі Гессен-Дармштадт құрамына енді.
After the Soest Feud, the city of Soest remained part of the Duchy of Cleves. Starting from 1463, the league of knights and cities in Westphalia began a long and bitter struggle against the archbishops. During the reign of Archbishop Herman V of Wied (1515–1546), the Reformation arrived in Westphalia. Eventually the Reformation was suppressed, but during the reign of Archbishop Gebhard Truchsess von Waldburg (1577–1583) the Reformation returned and he was forced to attend to Westphalia in 1582 where several knights and cities had adopted the new doctrine. The newly elected Archbishop Ernest of Bavaria (1583–1612) and his brother Ferdinand of Bavaria managed to regain the duchy for the archbishopric at the beginning of the Cologne War in 1583, and Protestantism survived only on the border region of Waldeck and Hesse. The Duchy of Westphalia was again confirmed as integral territory of the archbishopric in 1590. Like most other territories of Germany, Westphalia suffered during the Thirty Years' War. In 1794 the archbishops relocated to Westphalia after the French had annexed the territories west of the Rhine River. In the secularisation of 1803 the Duchy of Westphalia became part of Hesse Darmstadt.
Империядан кейін (18061815)
1807 жылы Вестфалия Корольдігі құрылды, бірақ оған Герцогтік кірмеді және оның астанасы Гессенде, Кассель қаласында орналасты. 1815 жылы Вена конгресі Вестфалия Герцогтігін Пруссияға Рейн өзенінің батысындағы маңызды жерлерге айырбастады, және Герцогтік сол жылы Вестфалия провинциясының құрамына енді.
In 1807 the Kingdom of Westphalia was created although it did not include the Duchy and had its capital in Hesse at Kassel. In 1815 the Congress of Vienna awarded the Duchy of Westphalia to Prussia in exchange for important lands west of the Rhine, and the Duchy was incorporated into the Province of Westphalia the same year.