Кіріспе

Француз банкирі (1792–1868)

Барон Джеймс Майер де Ротшильд (туған Якоб Майер Ротшильд; 15 мамыр 1792 – 15 қараша 1868) – неміс-француз банкирі және танымал Ротшильдтер отбасының француз тармағын құрған адам.

Ерте өмір

Ол Франкфурт-на-Майне қаласында, сол кездегі Киелі Рим империясының құрамында Якоб Майер Ротшильд ретінде дүниеге келді. Ол Майер Амшель Ротшильдтің (1744–1812) және оның әйелі Гаттл Шнаппердің (1753–1849) бесінші ұлы және ең кіші баласы еді.

Мансап

1812 жылы ол Парижде ағасы Натан Майер Ротшильдке (1777–1836) ақша және құйма алтын сатып алуды үйлестіру үшін көшіп келді. 1814 және 1815 жылдары Веллингтон армиясын қаржыландыру жоспарында Натанның басты серігі болды. 1817 жылы ол отбасылық банк империясын Парижге кеңейтіп, De Rothschild Frères ашты. 1823 жылға қарай Париж филиалы Франция үкіметінің ресми банкісі ретінде бекітілді. Министрлер мен патшалардың кеңесшісі болған ол елдегі ең ықпалды банкирге айналды. Наполеон соғыстарынан кейін Францияны өнеркәсіптік державаға айналдыруға көмектесетін теміржол құрылысын және кен өндірісін қаржыландыруда маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, ол шай импорты және шарап өндірісі сияқты салаларға инвестициялар жасап, байлығын арттырды. Қатаң жігерлі және епті бизнесмен де Ротшильд әлемдегі ең бай адамдардың біріне айналды. 1822 жылы де Ротшильд төрт ағасымен бірге Австрия императоры Франциск I-ден Freiherr (барон) атағын мұраға алды. Сол жылы ол Австрия империясының бас консулы болып тағайындалды. 1823 жылы Францияның Құрметті легионы орденімен марапатталды. 1830 жылғы шілде революциясынан кейін, король Луи Филипп билікке келгенде, де Ротшильд жаңа үкіметтің қаржысын тұрақтандыру үшін несие пакетін ұсынды, ал 1834 жылы тағы бір несие берді. Француз халқына көрсеткен қызметі үшін Луи Филипп оны Құрметті легионның Ұлы офицеріне көтерді. 1838 жылы Де Ротшильд Грегуар Сент-Андре мен Мишель Пуамен бірлесіп Saint André, Poisat et Cie компаниясымен алтын тазарту бизнесін құрды. 1848 жылғы француз революциясының нәтижесінде король Луи Филипп тақтан бас тарды. Император Наполеон III кезінде де Ротшильд саяси ықпалының бір бөлігін жоғалтты, бірақ қиындықтарға қарамастан, отбасылық бизнес жаңа тәртіпте өркендеді. 1852 жылдан бастап ол Crédit Mobilier банкінің шабуылдарына қарсы тұруға мәжбүр болды. Ротшильдтер мен қарсыластары арасындағы қақтығыс басқа елдерге де тарады. Де Ротшильд өзінің банк үйінің жетекші позициясын сақтап қалды. Банктік бизнесінен бөлек, де Ротшильд 1868 жылы Францияның ең танымал шараптық шаруашылықтарының бірі – Шато Лафитті сатып алды. Бордо аймағында орналасқан бұл бизнес бүгінгі күнге дейін отбасының меншігінде.

Тұлға

1836 жылы Натан қайтыс болғаннан кейін, Джеймс отбасылық фирманы басқаруға көшті. Ұлдары, бауырлары және туғандары оның күшті билігіне тәнті болды. Қатарластары оның ауыр неміс акцентімен айтқан тапқырлығын еске алды, бірақ осы өткір тілі әрқашан мейірімді болмады. Джеймс ұзын отбасына берілген адам болды, бірақ егер біреудің дұрыс емес әрекет еткенін сезсе, оған қарсы тұрудан тайынбады. Оның немере қызы Ханна Майердің үйленуіне реакциясы бірден оның бағыну талабын және отбасының еврейлік сенімдеріне адалдығын көрсетті.

Тұрғылықты жері

1817 жылы де Ротшильд Булонь-Биланкурдағы Ротшильд сарайын сатып алды, онда оның балалары дүниеге келіп өсті. 1838 жылы ол Шарль Морис де Тальераннан Париждегі үлкен резиденцияны сатып алды, ол Конкорд алаңындағы 2 rue Saint Florentin мекенжайында орналасқан. 1950 жылға дейін отбасының меншігінде болды, содан кейін АҚШ үкіметіне сатылды; бүгінде ол Америка елшілігінің консулдық бөлімі ретінде қызмет етеді. 1854 жылы де Ротшильд белгілі архитектор Джозеф Пакстонға Париждің шығысындағы Ферриерс-ан-Бриде Ферриерс сарайын салуды тапсырды. Ферриер 1862 жылдың 16 желтоқсанында Наполеон III қатысқан салтанатты шарамен ашылды. 1975 жылға дейін оның мұрагерлік құқығымен иеленген ұрпақтары бұл жерді Гей де Ротшильд Париж университетіне сыйға берді. Ол Франциядағы ең ірі және ең сәнді 19 ғасырлық сарай саналды.

Көркем туындылар жинағы

Де Ротшильд өзінің кәсіби қызметінен бөлек, өнерді жақсы көретін коллекционер болды, оны француз аристократиясының кез келгенінің талғамы мен байлығымен теңескісі келгені ғана емес, шынайы қызығушылықпен ынталандырды. 1818 жылы Грюздің «Сүт сауған қыз» картинасын сатып алу тамаша өнер жинағының бастауы болды, ол Париждің мәңгүрт сарайларындағы үлкен саудалардан қарбалас сатып алу кезеңдерінде оны жиі толықтырып отырды.

Ат жарысы

1835 жылы барон Джеймс де Ротшильд өзінің Ферриер қожалығында жарыс аттарын бағып, тұрақтар құрды. Қазір Нормандияға көшірілген Ротшильдтердің тұрақтары Франциядағы ең көне тұрақтардың бірі болып саналады. Ферриер Парижге де, Францияның ат жарысы әлемінің орталығы болған Шантильиге де жақын орналасқан. Бастапқыда барон Джеймске тиесілі жылқылардың көпшілігі оның жаттықтырушысы Томас Картердің түстерімен – құмырсқа түсті жилет, лила түсті жеңдер және сұр шапкамен жарысқа қатысты. Бірақ бұл көп ұзамай қазір әйгілі көк жилет пен сары шапкаға ауыстырылды, оның түрлері Ротшильдтер отбасының әртүрлі мүшелері әлі күнге дейін қолданып келеді. Джеймс өмір сүрген жылдары тұрақтар сәттілікке жетті, 1844 жылы Grand Prix Royal-де Драммер, ал 1846 жылы Prix du Jockey Club-де Медон жеңіс туын көтерді.

Қайырымдылық

Де Ротшильд өзінің зор байлығын қайырымдылыққа жұмсады және француз еврей қауымының жетекшісіне айналды. Оның және оның балаларының Францияға жасаған үлесін медицина және өнер сияқты көптеген салаларда көруге болады. Ол көптеген қайырымдылық ұйымдарымен байланысты болды: туберкулезге қарсы диспансерлер, Париждегі алғашқы әлеуметтік тұрғын үйлер, сондай-ақ Assistance Publique-ке көрсетілген көмек.

Жерлеу рәсімі

Барон Джеймс де Ротшильд 1868 жылы Шато Лафит жүзімдігін сатып алғаннан кейін үш ай өткен соң қайтыс болды. Натаниел де Ротшильд хабарлағандай, оның қосылу рәсімі кезінде 4000 қонақ оның қабылдау бөлмелерінде күтіп тұрды, ал тағы 6000 қонақ аулада күтіп тұрды. Париж көшелері, Лаффитт көшесінен бастап Пэр-Лашез зиратына дейін, банкирге құрмет көрсеткен белгісіз мыңдаған азаматтармен толы болды. Де Ротшильд өмірі бойы бизнесте белсенді болып, теміржол, өнеркәсіп, фабрикалар, кеме жүргізу және тау-кен ісін осылай сәтті кеңейтті, оның нәтижесінде қайтыс болған кезде Париж үйінің капиталы оның басқа да көрнекті отбасы мүшелерінікінен асып кетті. Оның ұлдары Алфонс пен Густав Африка мен Оңтүстік теңіз аралдарына дейін жеткен француздық алып бизнес империясын басқарды.

Танымал мәдениетте

Ротшильдтер үйі (1934) Альфред Л. Веркердің режиссерлігімен түсірілді. Онда Мюррей Киннелл рөлін ойнады. "Ротшильдтер" (1940) Эрих Вашнектің режиссерлігімен түсірілді. Онда Альберт Липперт рөлін ойнады. "Sharpe's Rifles" – Бернард Корнуэллдің осы аттас романы негізіндегі телесериалдың бірінші бөлімі. Онда Керри Шейл рөлін ойнады.