Кіріспе

Құс түрі. Қаштанақ арқалы сұңқар (Poecile rufescens) – Солтүстік Американың батысында таралған, сұңқарлар тұқымдасына (Paridae) жататын шағын сайрақ құс.

Таксономия

20 ғасырдың басында Джозеф Гриннелл қоңыр екіжолақты сиыршық (Poecile hudsonicus) боралдық сиыршықтан (Poecile hudsonicus) бөлініп шыққанын болжады, себебі екі түр де ұқсас қылқан жапырақты орман жағдайында мекендеген. Гриннелл екі түрдің қоңыр түсінің тон және реңі бойынша басты айырмашылықтар бар екенін атап өтті. Ол құстардың кейбір түрлерінің мекендеу ортасы ылғалдырақ болған сайын кішірейіп, қоңыр түсіне айналатынын айта отырып, сиыршықтардың әртүрлі ерекшеліктерін салыстырды. Қазіргі заманғы молекулалық филогенетикалық зерттеулер қоңыр екіжолақты сиыршықтың боралдық сиыршыққа жақын екенін растады. Соңғы зерттеулер қоңыр екіжолақты сиыршықтың таралуы плейстоцен дәуіріндегі мұздық ландшафттардың өзгеруіне байланысты боралдық сиыршықтан генетикалық фрагментацияға ұшырағанын көрсетеді. Бұл түрлердің бөлінуінен кейін, қоңыр екіжолақты сиыршық оңтүстікке қарай жылжып, жоғарыда сипатталған ареалда мекендеуге бейімделді.

Тамақ және азық іздеу

Қаштанатты арқалы сүйірқұйрықтар көбінесе жәндіктермен және басқа омыртқасыз жануарлармен қоректенеді, оларды жапырақтардан (әсіресе Дуглас шыршасынан) теріп алады. Олар жиі орман ішінде аралас топтарда жылжып, бұзаулар, сұрқылдақтар, қызыл кеуделі жаңғақтар және патшақайлармен үлкен топтарда кездеседі. Қаштанатты арқалы сүйірқұйрықтар тұқымдар мен өсімдіктерді де жейді, әсіресе қылқан жапырақтылардың тұқымдарын және жемістерді. Олар құстарға арналған жемтақтағыштарға, соның ішінде колибриге арналған жемтақтағыштарға да келеді, және әсіресе майға қызығады.

Жұптасу және ұя салу

Қаштанақ арқалы сұңқарлар моногамды түрде жұптасады және бір серігімен жылдар бойы бірге бола алады. Бұл сұңқарлар қуыс ұя салушылар, ағаш түптерінің ойықтары мен ұя қораптарын ұнатады, көбінесе тастап кетілген тоқылдақ құсының ойығын пайдаланады, бірақ кейде өздері қазып алады. Ұялау маусымында аналық сұңқар ұяны салуға шамамен бір апта жұмсайды. Ол ұяның төменгі қабаттарын мүк пен ағаш қабығынан жасайды, үстіне жүн қабатын қояды. Қаштанақ арқалы сұңқарлар ұяларын жасау үшін көп мөлшерде жүн мен шашты пайдаланады. Олардың ұяларының 50 пайызы – жүн мен шаштан тұрады. Ең көп қолданатын шаштары – бұғы, қоян және құлан шаштары. Ересек сұңқарлар да ұядан кету кезінде жұмыртқаларды жабу үшін шамамен бір сантиметр қалыңдықта жүн қабатын жасайды. Аналық бір тоқсанға 5–8 (кейде 9) жұмыртқа салады, әр таңда бір жұмыртқадан салады. Мысықтар – қаштанақ арқалы сұңқар жұмыртқаларына қауіпті басты жыртқыштар. Инкубация кезеңі шамамен екі аптаға созады, ал балапандар ұядан шамамен үш аптадан кейін ұшып кетеді.