Кіріспе

Кітап: Питер Робинсон. «Кейдмон әні» — 1990 жылы канадалық қылмыстық жазушы Питер Робинсон жазған роман. Америка Құрама Штаттары мен Канадада «Бірінші кесу» деген атпен де белгілі, бұл Робинсонның инспектор Алан Бэнкстің іріктемесіне енбеген алғашқы романы болды. Көрінерінде, Бэнкс сериясымен байланысы жоқ болғанымен, «Кейдмон әні» Робинсонның инспектор Алан Бэнкс романы «Ібілістің досы» кітабында қайта қарастырылады, онда оқиға 1999 және 2007 жылдары жарық көрген Бэнкстің бұрынғы романы «Қорытынды»мен байланыстырылады.

Сюжет

Бір жылы маусым күні түні университет студенті Кирстен саябақта бір сериялық кісі өлтірушінің қатыгез шабуылына ұшырайды. Ол тоқтатылып, Кирстен аман қалады, бірақ ауыр физикалық және психологиялық зардаптармен күреседі. Кісі өлтіруші қылмыстарын жалғастыра берген сайын, кесілген денелердің ұзын іздерін қалдырады, ал Кирстен өз естеліктерімен бетпе-бет келеді және оқиғаның бәрін еске түсіру керектігіне көз жеткізеді. Ұйқыдағы кошмарлардың шашаулары арқылы, егжей-тегжейлі мәліметтер біртіндеп Кирстенге ашылады, соңында ол шындықты біледі. Кирстеннің оқиғасымен қатар, Йоркширдің жағалау қаласы Уитбиге белгілі бір мақсатпен келген Марта Браунның тарихы да өріледі. Ақырында, екі оқиға байланысып, таң қалдыратын, суыққан қорытындыға жеткізеді.

Кейіпкерлер

Кирстен аталмаған университет кампусында жақын досы Сарамен бірге пәтерде тұрады. Оның достары – Хьюго, Деймон және Гейлен; Гейлен – оның жігіті. Шабуылдан кейін, ол психиатр доктор Лора Хендерсонның көмегімен шабуылдың егжей-тегжейін еске түсіруге тырысады. Осы уақыт аралығында ол Брайерли Кумбедегі ата-анасымен бірге тұрады, бірақ олардың арақатынасы шиеленіскен. Полиция, детектив-суперинтендант Элсвик және оның көмекшісі детектив-сержант Хейвуд оны осы іске қатысты сұраққа тартады, бірақ Кирстен оны өзі шешуге тырысады. Ол Марта Браун деген лақап атты қабылдап, кейіннен оның кінәсіз екенін білген Джек Гримлиді өлтіреді. Кейін ол тағы да атын өзгертіп, Сьюзан Брайдхедке айналады. Осы лақап атымен ол Кит Макларенге шабуыл жасап, оны комаға түсіреді және соңында шабуыл жасаған Грег Истоккотты өлтіреді.

Құрылымы

Роман қырық жеті тарауға бөлінген, екі сюжеттік желі арасында кезектесіп, бірі Кирстенге, екіншісі Марта мен Сюзанға арналған. Егер барлық тараулар хронологиялық ретпен орналастырылса, оқиғаның логикалық барысы байқалар еді. Дегенмен, автор екі сюжеттік желіні өріп, екі басты кейіпкердің арасындағы байланысты күшейтуді көздеді. Осы стильдік қабылдаудың нәтижесінде, кезектесіп келген тараулар бір-бірін ашып, толықтырады. Оқырман оқиғаны түсіну үшін қажетті ақпаратты біртіндеп жинап алады, дәл Кирстеннің өзінің не болғанын білуі сияқты. Оқиға бөлігімен ашылады, сондықтан соңына дейін қызығушылықты тудырады.

Орнату

Бұл оқиғаның ең маңызды екі орны – Бат және Уитби. Бат – бай адамдар үшін тыныш әрі идиллиялық жер ретінде сипатталады. Керісінше, балық аулау порты және танымал туристік орын – Уитби, Йоркшир жағалауындағы қатал өмірді бейнелейді. Брам Стокердің сөзіне сүйенсек, граф Алукардтың өлместер жүгі осы жерге түскен. Уитби – «Англияның алғашқы ақыны» Кэдмонның туған жері болғандықтан, кітаптың атауын осы ақыннан алғандықтан, оқиғада маңызды рөл атқарады. Кирстен шабуылдаушысын іздеу үшін Англияның солтүстік-шығыс жағалауындағы Стейтс, Робин Гуд шығанағы және Скарборо сияқты басқа да қалалар мен ауылдар туралы айтылады. Мәтінде тағы бір орын – Бриерли Кумбе, Кирстеннің ойдан шығарылған туған қаласы. Бриерли Кумбе Баттың қалалық аймағы деп есептеліп, осыған байланысты олардың ұқсас ерекшеліктері бар.

Тарих

Кітаптың атауы жетінші ғасырдағы ағылшын ақынына сілтеу жасайды. Аңыз бойынша, Кэдмон бастапқыда ән айта алмаған, бірақ кейін түсінде "Жаратылысты мақтаңдар" деген сөзді естігеннен кейін, ана тілінде поэзия жазуға шабыттанған (б. 291). "Студент-қырғыншы" Кэдмонмен байланысты сезінеді, себебі ол да түс көріп, бір бейтаныс адам оған "құрып жою туралы ән айт" дегенді айтқан (б. 291). Гипнотерапия кезінде Кирстен өзіне шабуыл жасаған адамның оған пышақ салып тұрғанда айтқан оқиғасын еске түсіреді. Оның сөзіне қарағанда, ол және Кэдмон бір қаладан шыққан. Бұл Кирстенді оның шабуылшысы Уитбиде тұрады деген қорытуға жетелейді.

Йоркширдің жабайы жыртқыш

Роман 1981 жылы он үш әйелді өлтіргені және 1975 жылдан 1980 жылға дейін тағы жеті әйелге шабуыл жасағаны үшін сотталған, "Йоркшир қасірлері" деп танылған Питер Сатклифтің қылмыстарына негізделген. Оның шабуылдары "Студент кескіш" деп аталған қылмыскердің шабуылдарына ұқсас болды: ол құрбандарын есінен айырды, мысалы, шарлы балғамен соқты және пышақпен кесті. Оның алғашқы құрбаны да шабуылдан аман қалды. Полиция осы деңгейдегі тергеуге жеткілікті дайындықтан өтпегені үшін сынға ұшырады. Олар "Кедмон әніндегі" детективтерге ұқсайды, олар да шындықты анықтай алмайды. Бұл іс британ полициясының тарихындағы ең ірі істердің бірі болды.

Тұлғалар

Кирстен шабуылды басып тастайды, психологиялық қорғаныс механизмі. Бірақ оның шабуылға деген көзқарасы өзгереді: оған шабуыл жасаған адамды өлтіруге құштарлық туады. Бұл құштарлықты оған жек көру сезімінен арылуға көмектесетінін айтқан терапевт күшейтеді. Тағы бір маңызды жайт – Кирстен өзінің «туылған құрбан» екенін біледі, бұл оның түсіндіруінде оның бір себеппен аман қалғанын білдіреді. Ол өзінің тағдыры – шабуылшыны өлтіру деген тұжырымға келеді. Сонымен қатар, ол басқа құрбандарды өзінің жетекші періштелері деп санайды, және осы уақыттан бастап ол өзінің миссиясын қасиетті деп санайтыны анық болады. «Студент кескіш» қылмысынан қашып құтылып қалады деп қорқатындықтан, ол басқа қыздардың атынан оны өзі жазалауды қалайды. Бірақ ол өзін-өзі әділ сезінгісі келеді, сонда ол бейбіт өмір сүруді жалғастыра алады. Жалпы алғанда, Кирстен құрбандықтан кісі өлтірушіге айналады. Кирстен шабуыл алдында өмірдің қуаныштарына толы: ол әдебиетті ұнатады, музыканы жақсы көреді, ашық ауада болуды артық көреді. Ол бақытты және сәл наив болса да, оның өмірге нақты жоспарлары бар – жігіті Галенмен болашағы, сондай-ақ білім алуы. Кирстен – түнде саябақ аралап жүріп қорқатын, өзіне сенімді жас әйел. Ол ақылды және өзі үшін не қалағанын біледі. Кирстен өзінің денесінде өзін үйінде сезініп, ер адамдарға әсерін түсінеді. Ол жақын достары бар, оларсыз болашақ оған мүмкін емес сияқты. Кирстеннің ата-анасымен қарым-қатынасы жақсы. Сонымен қатар ол өз еркіндігінен ләззат алады. Шабуылдан кейін оның мінезі айтарлықтай өзгерді, көптеген нәрселер өзгереді. Біріншіден, ол шабуылды есінде ұстамайды, сондықтан жаман түстер көріп, күйзеліске түседі. Оның басында «қара бұлт» бар, ол оның өлім тілегін тудырады және ол аман қалған өзін-өзі өлтіру әрекетімен аяқталады. Қара бұлт арқылы оның өмірдің барлық қуанышы ұрланып, ол енді әдебиетке де, музыкаға да қызығушылық таныта алмайды. Тек табиғат оған қайтадан жасырынған жері болып келеді. Тәнінің күйрегенін көрген ол өзін тіпті сұм деп санайды. Ол қол тигізуді жек көреді және өзінің сыртқы келбетіне қызығушылық танытпайды; ол тек масканы жамылу үшін қолданады. Оның үстіне, ол достарынан, тіпті Галеннен де айырылады, өйткені ол дәрігеріне және Сарадан басқа ешкімге сенбейді, бірақ ол тіпті осы адамдарға да өтірік айтады. Ол Галенмен ажырасады, өйткені оны қанағаттандыра алмайтынын біледі. Оның ата-анасымен қарым-қатынасы да өзгеріп, Кирстен олармен бірге өмір сүруді жек көреді және оларға өтірік айтады. Кирстен шабуылдан кейін өлтіре бастайды. Өш алу ойы оны қатты мазалайды, сондықтан ол суыққан қандыға айналады. Ол өзін рухтарымен – шабуылдаушысының құрбандарының рухтарымен – жетелеуін сезінеді және оның «миссиясын» қолдайтын ырымға сенеді. Ақырында, тағдырын орындау туралы ой оның барлық басқа сезімдерін басып, қара бұлтты жоғалту қажеттілігі оны ештеңеге берілмеуге мәжбүр етеді.

Грег Исткотт

Грег Исткоттс әйелдерді зәбірлеуі, онымен салыстырған Кэдмон әңгімесінің бұрмалануы. Ол да, Кэдмон сияқты, әлсіз. Үйі таза болғанымен, ішкі жан дүниесі, мінезі дұрыс емес. "Сьюзан" оның құрбандардың шаштарын жинағанын білгенде, оның Кирстен іздеген жаман адам екені белгілі болады.

Басты ойлар

Кейбір бейнелер әрқашан оқиғада қайталанады және Кирстенді оның миссиясына жетелейді. Бірінші және ең маңыздысы – Кирстеннің талисманы, оның қағаз салмағы. Ол Кирстен үшін әрқашан маңызды рөл атқарды, алдымен ол оны өзін-өзі гипнозға салу үшін және сана-сезіміне терең бойлау үшін пайдаланады. Кейін ол оған жол көрсететін, онымен кісі өлтіретін талисманға айналады. Соңында қағаз салмағының өзі Кирстеннің символына айналады: ол оны теңізге тастап, тізгіннен босады. Екінші бейне – Кирстенді жетелеуші рухтардың суреті. Ол көбірек сенімсіздікке бойдайды және шабуылдаушының құрбандарының бақилық рухтары оны жетелейді деп ойлайды. Тағы бір маңызды жайт – Кирстеннің әрқашан жасырынып, барлық сезімдерінен құтыла алатын жерлері: табиғат және Сент-Мария шіркеуіндегі жәшік. Екеуі де оның қысқа мерзімге барлық қиындықтарын ұмытуға мүмкіндік беретін тығылған орын.