Кіріспе

Фафнисмал (Fáfnir's sayings) – Регий кодексі қолжазбасында кездесетін эдда өлеңі. Кодекс қолжазбасында бұл өлең аталмаған, ол Reginsmál-дан кейін және Sigrdrífumál-дан бұрын келеді, бірақ қазіргі ғалымдар оны жеке өлең деп қарастырып, қолдану үшін оған атау берген. Бұл өлең Reginsmál-ға қарағанда мазмұны тұтас. Оның көп бөлігі ljóðaháttr ұйқас түрінде жазылған, алайда тоғыз шумақ бұл формадан өзгеше. Өлеңнің алғашқы бөлігі – Сигурд пен Фафнир арасындағы әңгіме. Содан кейін өлең Сигурдтің Фафнирді өлтіруі, Регинмен арадағы қарым-қатынасы және алтын қорын иеленуі туралы айтады.

Қысқаша мазмұны

Фафнизмаль Регинннің Сигурдты алтын қорды сақтайтын айдаһар Фафнирді өлтіруге итермелеуімен басталады. Сигурд Фафнирдің қонысына жақын шұңқырға тығылып, одан секіріп, Фафнирдің жүрегіне пышақ сілтейді. Өлімге талаптанған Фафнир Сигурдпен жұмбақтармен тілдеседі. Бастапқыда Сигурд есімін жасырады, себебі өлмелі жандар, егер өлтірушісін атымен қарғыса, ерекше күшке ие болады деген сенім болған. Фафнир Сигурдтың құдайлар туралы білімге қатысты сұрақтарына жауап береді. Өлер алдында Фафнир Сигурдты алтын қазынаның қарғысқа ұшырағаны және Регинннің оған опасыздық жасайтыны туралы ескертеді. Регинн Сигурдты айдаһарды өлтіргені үшін мақтайды, бірақ оған мұны істеуге мүмкіндік берген қылыштың жасалуына өзінің үлесін қосады. Сигурд: «Батылдық қарудан маңызды» дейді және Регинннің Фафнирді өлтіруге алдағанын айыптайды. Регинн Фафнирдің жүрегін кесіп, қанын ішеді, ал Сигурд Региннге жеу үшін жүректі отта пісіреді. Сигурд кездейсоқ түрде Фафнирдің қанын ішіп алып, құстардың тілін түсіну қабілетін иеленеді. Ол құстардың даналық алу үшін жүректі жеу керектігін айтқанын естиді. Сигурд олардың Регинннің оған опасыздық жасайтынын айтқандарын да естиді. Ол Регинннің басын шауып, Фафнирдің жүрегін жеп, Регинн мен Фафнирдің қанын ішеді. Содан кейін құстар оған болашақ әйелі Гудрун туралы айтып, оның махаббатын жеңіп алу үшін алтын қорды пайдалануды ұсынады. Олар сондай-ақ тұтқынға алынған Валькирия Брингильдер туралы да хабарлайды. Сигурд екі сандықты алтынмен толтырып, Террордың шлемін және Хротти қылышын алады.

Хоббит

Дж.Р.Р.Толкиннің "Смауг" және "Фафнир" арасындағы ұқсастықтар көзге түседі. Арманн Якобссонның сөзінше, Толкин Смауг арқылы Фафнирдің эпикалық поэмасын заманауи бейнесіне көшіреді. Фафнир мен Смауг ең көп ұқсайтын жерлері – олардың жұмбақтармен сөйлеуі, даналығы және алтын қорларын күзетуі. Олар басқа әңгімелердегі, мысалы, "Беовульф" дастанындағы айдаһарлардан өзгеше, адамға жақын. Бұдан әрі, Толкин Эскероттың билеушісі "айдаһар ауруына шалдығып" қайтыс болғанын көрсетеді. Бұл Фафнирдің өз қорларын қорғау үшін адамнан айдаһарға айналуымен саякес. Толкин "Хоббит" кітабындағы Смауг пен ашкөздік суреттемесі үшін "Фафнизмалдан" шабыт алғанын анық көрсетеді. Толкин жазған тағы бір сөйлейтін айдаһар, Глаурунг, "Сильмариллион" еңбегінде кездеседі (қазірде оның ұлы Кристофер оны "Хуриннің балалары" атты жеке туынды ретінде өңдеген), ол Фафнирден және, әрине, үлкен "Волсунгер сагасынан" әсерленген. Глаурунг айдаһары да сөйлейді, қарғыстар мен сиқыр қолданады, бірақ оның өлімі ең көп ұқсастық тудырады – ол Турин Турамбардың лағынған қылышпен төменнен жараланып қайтыс болады.