Дәйекті құжаттама арқылы сапаны қамтамасыз ету

Кіріспе

Сәйкестікті растайтын құжаттамалық дәлелдер

Процедура, процесс немесе қызметті сынақ кезеңінде және одан кейін өндірісте жүргізу кезінде барлық сатыларда қажетті сәйкестік деңгейін сақтайтынын көрсететін құжаттамалық дәлелдемелерді құру процесі. Фармацевтикалық өнеркәсіпте өнімдерді соңғы тексеруден және сәйкестендіруден өтумен қатар, процестің үнемі күтілетін нәтижелерді беретініне көз жеткізу өте маңызды. Күтілетін нәтижелер процестің нәтижесіне қатысты техникалық талаптар түрінде белгіленеді. Сондықтан жүйелер мен жабдықтарды біліктілікке ие ету валидациялау процесінің бір бөлігі болып табылады. Валидациялау – АҚШ-тың FDA және олардың жақсы өндіріс практикасы бойынша нұсқаулары сияқты тағам, дәрі-дәрмек және фармацевтикалық реттеуші органдарының талабы. Растауды қажет ететін көптеген процедуралар, процестер мен іс-шаралар болғандықтан, валидациялау саласы бірнеше кіші бөлімдерге бөлінеді, оның ішінде:
Жабдықтарды валидациялау
Құрылыстарды валидациялау
ЖЖЖЖ (HVAC) жүйесін валидациялау
Тазалауды валидациялау
Процесті валидациялау
Талдау әдісін валидациялау
Компьютерлік жүйені валидациялау

Сонымен қатар, жүйелер мен жабдықтарды біліктілікке ие ету қызметі мынадай кіші бөлімдерге бөлінеді:
Дизайндық біліктілік (DQ)
Компоненттік біліктілік (CQ)
Орнату біліктілігі (IQ)
Операциялық біліктілік (OQ)
Қызметтік біліктілік (PQ)

Валидациялаудың бас жоспары

Валидациялаудың бас жоспары – бұл объектіде валидациялау бағдарламасы қалай және қашан жүзеге асырылатынын сипаттайтын құжат. Міндетті болмаса да, ол жасыны біліктілікке жеткізу принциптерін көрсететін, валидациялауға жататын салалар мен жүйелерді анықтайтын және расталған процестермен білікті жасыны құру мен сақтауға арналған жазбаша бағдарламаны ұсынатын құжат. Бұл валидациялау бағдарламасының негізі болып табылады және процестерді валидациялау, жасы және коммуналдық қызметтерді біліктілік пен валидациялау, жабдықтарды біліктілік, тазалау және компьютерлік валидациялауды қамтуы керек. Регламенттерде өндіріс процесінің әртүрлі бөліктері анықталғаны және бақыланатыны, соның салдарынан өндіріс нәтижелері уақыт өте келе маңызды өзгерістерге ұшырамауы күтіледі.

Сәйкестендіру процесі

Әрбір процесс немесе ұқсас процестердің немесе ұқсас жабдықтардың топтары үшін валидациялау ауқымы, шектері және жауапкершіліктері валидациялау жоспарында құжатталып, бекітілуі тиіс. Бұл құжаттар, терминдер және хаттама авторлары үшін сілтемелер олардың хаттамаларының ауқымын белгілеуде пайдаланылады. Ол растау тәуекелдерін бағалауға негізделуі тиіс, яғни растаудың ауқымы расталатын жабдықтың немесе процестің күрделілігі мен маңыздылығына сәйкес келуі тиіс. Протокол авторлары ВП-да берілген сілтемелерде өнімнің тиімділігіне, сапасына және/немесе жазбаларына әсер ететін процестің немесе жабдықтың барлық аспектілері дұрыс біліктілікке ие екеніне көз жеткізуі тиіс. Біліктілік келесі қадамдарды қамтиды:
Жобалық біліктілік (DQ) – Ұсынылған жобаның (немесе қолданыстағы дизайны, егер жабдық сөреде болса) Пайдаланушы талаптарының спецификациясында (URS) анықталған және егжей-тегжейлі көрсетілген барлық талаптарға сәйкес келетінін көрсетеді. Жаңа жобаны салуға (немесе сатып алуға) рұқсат беру үшін DQ-ны қанағаттанарлық түрде орындау міндетті талап болып табылады.
Орнату біліктілігі (IQ) – Процесс немесе жабдықтың барлық талаптарға сай келетінін, дұрыс орнатылғанын және үздіксіз жұмыс істеуіне қажетті барлық компоненттер мен құжаттама орнатылған және орындалғанын көрсетеді.
Операциялық біліктілік (OQ) – Процесстің немесе жабдықтың барлық аспектілері дұрыс жұмыс істеп жатқанын көрсетеді.
Өнімділік біліктілігі (PQ) – Процесс немесе жабдық уақыт өте келе мақсатқа сай тұрақты түрде жұмыс істейтінін көрсетеді.
Компоненттік біліктілік (CQ) – 2005 жылы пайда болған салыстырмалы түрде жаңа термин. Бұл термин көмекші компоненттердің дұрыс жобалау критерийлеріне сәйкес жасалуын қамтамасыз ету үшін оларды өндіруді білдіреді. Бұл қаптама компоненттерін, мысалы, жиналмалы қораптарды, тасымалдау қаптарын, таңбаларды немесе тіпті фазалық өзгеріс материалдарын қамтуы мүмкін. Осы компоненттердің барлығы кездейсоқ тексеруден өтуі керек, бұл үшінші тарап өндірушісінің процесі дәрілік заттарды немесе биологиялық препараттарды өндірушілерде GMP талаптарына сәйкес қолданылатын компоненттерді тұрақты түрде өндіретінін қамтамасыз етеді. Кейде кейбір сынақтарды немесе тексерулерді IQ-дан OQ-ға немесе OQ-дан PQ-ға ауыстыру тиімдірек және ырғалды болуы мүмкін. Бұл ретте, егер Валидациялау жоспарында (ВП) нақты және бекітілген негіздеме құжатталса, бұл ережеде рұқсат етіледі. ОҚ және ПҚ кезеңдерінің осы біріктірілген сынағын Еуропалық Комиссияның Кәсіпорын бас дирекциясы «ЕО-ның Ізгі өндірістік тәжірибе жөніндегі нұсқаулығының 15-қосымшасында» (2001 ж., 6-б.) бекітеді, онда былай делінген: «ПҚ жеке қызмет ретінде сипатталса да, кейбір жағдайларда оны ОҚ-мен бірлесіп орындау орынды болуы мүмкін».

The validation scope, boundaries and responsibilities for each process or groups of similar processes or similar equipment's must be documented and approved in a validation plan. These documents, terms and references for the protocol authors are for use in setting the scope of their protocols. It must be based on a Validation Risk Assessment (VRA) to ensure that the scope of validation being authorised is appropriate for the complexity and importance of the equipment or process under validation. Within the references given in the VP the protocol authors must ensure that all aspects of the process or equipment under qualification; that may affect the efficacy, quality and or records of the product are properly qualified. Qualification includes the following steps:
Design qualification (DQ) Demonstrates that the proposed design (or the existing design for an off the shelf item) will satisfy all the requirements that are defined and detailed in the User Requirements Specification (URS). Satisfactory execution of the DQ is a mandatory requirement before construction (or procurement) of the new design can be authorised. Installation qualification (IQ) – Demonstrates that the process or equipment meets all specifications, is installed correctly, and all required components and documentation needed for continued operation are installed and in place. Operational qualification (OQ) – Demonstrates that all facets of the process or equipment are operating correctly. Performance qualification (PQ) – Demonstrates that the process or equipment performs as intended in a consistent manner over time. Component qualification (CQ) – is a relatively new term developed in 2005. This term refers to the manufacturing of auxiliary components to ensure that they are manufactured to the correct design criteria. This could include packaging components such as folding cartons, shipping cases, labels or even phase change material. All of these components must have some type of random inspection to ensure that the third party manufacturer's process is consistently producing components that are used in the world of GMP at drug or biologic manufacturer. There are instances when it is more expedient and efficient to transfer some tests or inspections from the IQ to the OQ, or from the OQ to the PQ. This is allowed for in the regulations, provided that a clear and approved justification is documented in the Validation Plan (VP). This combined testing of OQ and PQ phases is sanctioned by the European Commission Enterprise Directorate General within ‘Annex 15 to the EU Guide to Good Manufacturing Practice guide’ (2001, p. 6) which states that:

"Although PQ is described as a separate activity, it may in some cases be appropriate to perform it in conjunction with OQ."

Компьютерлік валидацияның қолданылу аясы

Жоғарыда келтірілген валидациялау туралы анықтама жүйенің талаптарына сай екенін көрсететін дәлелдерді жасауды қарастырады. Бұл анықтама компьютерлік қолданбаға немесе компьютерлік жүйеге емес, процеске қатысты. Мұның басты маңызы – валидациялау процестің барлық жақтарын қамтуы керек, оның ішінде қолданбаны, қолданба пайдаланатын барлық аппараттық құралдарды, басқа жүйелермен байланыстарды, пайдаланушыларды, оқытуды және құжаттаманы, сондай-ақ жүйені басқаруды және жүйе қолданысқа енгізілгеннен кейін валидациялауды да қамтуы тиіс. PIC/S нұсқаулығында (PIC/S 2004) бұл "компьютерге қатысты жүйе" деп анықталған. Индустрияда валидациялау шараларына көп еңбек жұмсалады, сондай-ақ валидациялау процесі мен әдістемесі және оның негізіндегі ғылымға арналған бірнеше журналдар бар.

Компьютерлік валидацияға тәуекелге негізделген тәсіл

Соңғы жылдары индустрияда тәуекелге негізделген тәсіл қабылданды, онда компьютерлік жүйелерді сынау (мәселелерді анықтауға баса назар аударылады) кең ауқымды және құжатталған, бірақ толыққанды дәлелденбеген (яғни, сынақ кезінде жүздеген скриншоттар жиналмайды). 11-қосымшада былай делінген: «Тәуекелді басқару компьютерлік жүйенің өмірлік циклы бойында пациент қауіпсіздігін, деректердің сақталуын және өнім сапасын ескере отырып, жүзеге асырылуы керек. Тәуекелді басқару жүйесінің бөлігі ретінде, валидациялау және деректердің сақталуын бақылау ауқымын анықтау туралы шешімдер компьютерлік жүйенің негізделген және құжатталған тәуекелдік бағалауына сүйенуі тиіс». Компьютерлік жүйелерді одан әрі растау немесе тексеру компьютерлік жүйелердің тек «GxP маңызды» талаптарына бағытталған. Валидациялау процесін құжаттау үшін дәлелдер (мысалы, скриншоттар) жиналады. Осылайша жүйелердің мұқият сыналатыны және «GxP маңызды» аспектілерді растау мен құжаттау тәуекелге негізделген тәсілмен жүзеге асырылып, күш-жігерді оңтайландыру және компьютерлік жүйенің мақсатына сай екендігінің дәлелденуі қамтамасыз етіледі. Компьютерлік жүйенің жалпы тәуекелі жүйелік күрделілік, пациентке/өнімге тигізетін әсер және оның шығу тегі (конфигурацияланатын немесе белгілі бір мақсат үшін жазылған) функциясы болып есептеледі. Төмен тәуекелді жүйеге арналған ерекше сипаттамалар/сынақтар/валидациялау әлдеқайда жеңілдетілген болуы керек. (Мысалы, қарапайым, бірақ «GxP» маңызды есептеуді қамтитын электрондық кестеге қатысты құжаттама 20 құралдан тұратын Хроматографиялық деректер жүйесінің құжаттамасына сәйкес келмеуі тиіс). Компьютерлік жүйе үшін «GxP маңызды» талапты анықтау субъективті болып табылады және анықтама тиісті ұйымға бейімделуі керек. Алайда, жалпы алғанда, «GxP» талабы пациент қауіпсіздігіне тікелей әсер ететін компьютерлік функцияны әзірлеуге/конфигурациялауға немесе нормативтік талаптарға сәйкес әзірленген/конфигурацияланған талап ретінде қарастырылуы мүмкін. Сонымен қатар, егер функция GxP деректеріне тікелей әсер етсе (қауіпсіздігіне немесе сақталуына), ол «GxP маңызды» деп есептелуі мүмкін.

In the recent years, a risk based approach has been adopted within the industry, where the testing of computer systems (emphasis on finding problems) is wide ranging and documented but not heavily evidenced (i. e. hundreds of screen prints are not gathered during testing). Annex 11 states "Risk management should be applied throughout the lifecycle of the computerised system taking into account patient safety, data integrity and product quality. As part of a risk management system, decisions on the extent of validation and data integrity controls should be based on a justified and documented risk assessment of the computerised system." The subsequent validation or verification of computer systems targets only the "GxP critical" requirements of computer systems. Evidence (e. g. screen prints) is gathered to document the validation exercise. In this way it is assured that systems are thoroughly tested, and that validation and documentation of the "GxP critical" aspects is performed in a risk based manner, optimizing effort and ensuring that computer system's fitness for purpose is demonstrated. The overall risk posed by a computer system is now generally considered to be a function of system complexity, patient/product impact, and pedigree (Configurable Off The Shelf or Custom written for a certain purpose). A lower risk system should merit a less in depth specification/testing/validation approach. (e. g. The documentation surrounding a spreadsheet containing a simple but "GxP" critical calculation should not match that of a Chromatography Data System with 20 Instruments)

Determination of a "GxP critical" requirement for a computer system is subjective, and the definition needs to be tailored to the organisation involved. However, in general a "GxP" requirement may be considered to be a requirement which leads to the development/configuration of a computer function which has a direct impact on patient safety,
the pharmaceutical product being processed, or has been developed/configured to meet a regulatory requirement. In addition if a function has a direct impact on GxP data (security or integrity) it may be considered "GxP critical".

Валидациялау кезінде өнімнің өмірлік циклына қатысты тәсіл

Валидациялау процесінің күш-жігері өнімнің толық өмірлік циклін қамтуы тиіс, оның ішінде зерттеу және әзірлеу кезеңінен бастап дәрілік затты біліктілігіне жеткізу үшін бейімделген әзірлеу процедуралары, қажетті нәтижелер мен белгіленген енгізімдер арасындағы қатынасты көрсететін ең қолайлы формуланың таңдалу себептері және өндіріс процедурасы. Әр қадамның негізделуі және бақылануы қажет, осылайша сапалы азық-түлік және дәрілік өнімдерді қамтамасыз етуге болады. FDA өндірушінің нормативтік талаптарға сәйкестігін бағалау кезінде де өнімнің өмірлік циклына негізделген тәсілді маңызды деп санайды.