Кіріспе

"Төрт әріпті сөз" термині, көбінесе осырату немесе ұятты деп саналатын сөздерді жұмсақ айту үшін қолданылады. "Төрт әріп" деген белгілеу, көптеген (бірақ барлығы емес) танымал немесе сленг сөздердің, зәр-нәжіс функцияларымен, жыныстық қатынаспен, жыныс мүшелерімен, құдайға қарсы сөздермен және тозақ немесе қарғысқа байланысты сөздердің, көбінесе төрт әріптен тұратын бір буынды сөздер екендігіне байланысты туындаған. "Төрт әріпті сөз" термині міндетті түрде дәл төрт әріптен тұратын сөздерді білдірмейтінін атап өткен жөн. Бұл тіркес 1886 жылдан бері Америка Құрама Штаттары мен Ұлыбританияда қолданылып келеді.

Тарих

Жалпы төрт әріпті сөздер (осы контексте) кеңінен осыратындай немесе қарапайымдықтан тыс деп саналады: cunt, fuck (және аймақтық түрлері, мысалы feck, fick, fock және foak), jism (немесе gism), jizz, shit, slut, twat және tits. Ескере кететін жайт, Piss (бұрынғыда осырату сөзі) сөзі экскреторлық емес қолданыста да қолданылады (американдық және британдық ағылшын тілінде "ашулы" мағынасында; британдық ағылшын тілінде "мастық" мағынасында) және оның экскреторлық мағынасымен бірге қолданылған мысалдар бар, тіпті "Киіз кітабында" да кездеседі. Кейбір сөздер АҚШ Федералды байланыс комиссиясының (FCC) ережелері бойынша теледидар мен радио эфирінде әдепсіз деп танылған. Дінге немесе жеке сезімталдыққа байланысты мазалауы мүмкін осы ұзындықтағы басқа сөздер: arse (Ұлыбритания), damn, crap, hell, piss, wang және wank (Ұлыбритания). Сонымен қатар, нәсілшілдікке, мүмкіндіксіздікке немесе адамның сексуалдық бағдарына қатысты айыптаулар да осыған жатуы мүмкін, мысалы, mong (Ұлыбританияда нәсілдік айыптау емес, "монгол" сөзінің қысқартылған түрі немесе Даун синдромы бар адамды білдіреді – бұрын "монгол" деп аталған), gook, kike, spic, coon, dago және dyke. Кейбір "төрт әріпті сөздердің" бірнеше мағынасы бар (кейбіреулері аттар ретінде де қолданылады) және олар көбінесе осырату мағынасында қолданылғанда ғана ренжітеді. Мысалдар: cock, dick, knob, muff, puss, shag (Ұлыбритания) және toss (Ұлыбритания). Күмәнді санатын "күшті" сөздердің эвфемизмдері және кейбір тыңдаушыларға осырату дыбысы мен жыныстық немесе экскреторлық мағынасы бар, сонымен қатар басқа да осырату емес мағыналары бар қысқа сөздер құрайды: butt (АҚШ), crud, darn, dump, heck, poop (АҚШ), slag (Ұлыбритания, Жаңа Зеландия, Австралия), slut және turd. Соңында, аймақтық диалектте қолданылатын және осы диалект шеңберінде осыратушы болып саналатын төрт әріпті сөздер де бар, мысалы, mong және mary. Кейде "төрт әріпті сөз" тіркесі төрт әріптен тұратын қарапайым сөздерді әзілдеу үшін қолданылады. Мысалы, "жұмыс" сөзі жағымсыз болуы мүмкін екенін білдіреді, ал гольф ойыны ойыншының хоббиісі күйзеліске толы жаттығуға айналғанда әзілде "төрт әріпті сөз" деп аталады. 1993 жылы Шарлотта Обсервер газетінің журналисі Дуг Робарчек АҚШ саясаткерлерінің көптеген есімдері төрт әріптен тұратынын атап өтті, осыған орай: "АҚШ саясаткерлерінің қаншасының есімдері де төрт әріпті сөздер екенін байқадыңыз ба? Форд, Доул, Дьюк, Буш, Гор және тағы қаншасы бізді төрт әріпті сөздер туралы ойлауға итермелейді?"

Басқа тілдердегі ұқсас эвфемизмдер

Қытай: 三字經 (лат. Үш таңбалы классикалық) термині дөрекі сөздерді сипаттау үшін қолданылады, себебі қытай тіліндегі мұндай фразалардың көпшілігі үш таңбадан тұрады. Голланд тілі: ұқсас дәстүр "үш әріпті сөздермен" кездеседі, мысалы, kut ("қызылша"/"тват"), pik және lul ("мүше"/"құйрық"/"ұяу"). Фин тілі: қарапайым дөрекі сөздер бес әріпті болып келеді, мысалы, "персе" ("мойын") немесе "паска" ("қоқыс"). Басқа да ұятты бес әріпті сөздер жыныс мүшелерін атайды, мысалы, kulli және kyrpä ("мүше"/"құйрық"/"ұяу"), сондай-ақ pillu және vittu ("қызылша"/"тват"). Француз тілі: "merde" ("қоқыс") сөзі кейде "le mot de cinq lettres" ("бес әріпті сөз") немесе "le mot de Cambronne" деп аталады. Сондай-ақ, француз тілінде дөрекі сөздерді "gros mots" (қалың сөздер) деп атайды. Немец тілі: "Setz dich auf deine vier Buchstaben!" ("Төрт әріпіңе отыр!") фразасы көбінесе балалармен сөйлескенде қолданылады, себебі ол "Popo" сөзіне сілтеме жасайды, яғни нәресте сөйлеуінде "жамбас" дегенді білдіреді. "Setz dich auf deine fünf Buchstaben!" ("Бес әріпіңе отыр!") деген нұсқасы бар, ол "Arsch" сөзінің ("жамбас" (Ұлыбритания) немесе "мойын" (АҚШ)) дөрекі қолданылуына сілтеме жасайды. Латын тілі: жиі қолданылатын қорлау "Es vir trium litterarum", яғни "сен үш әріпті адамсың" болып табылады. Бұл сөздің жасырын мағынасы, сөйлеуші "ұр" дегенді білдіретін жүнді білдірген, бірақ сынға ұшыраса, ол тек "адам" дегенді білдіргенін айта алады. Польша тілі: "dupa" ("жамбас"/"мойын") сөзі "cztery litery" ("төрт әріп") деп аталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, "kiep" сөзі де болған, ол бұрын "әйел жыныс мүшесін" білдіретін табу сөз болған, бірақ қазіргі уақытта "ақымақ" дегенді білдіретін жеңіл немесе әзіл-қалжың қорлау немесе темекіге қатысты сленгтік термин. Сондай-ақ, "Siadaj na cztery litery" ("төрт әріпке отыр") деген фраза бар, яғни "жамбасыңа отыр" дегенді білдіреді. Орыс тілі: "хуй" ("мүше"/"құйрық"/"ұяу") сөзі, ең көп таралған әдепсіздік, "үш әріпті сөз" (орыс. "слово из трёх букв") немесе жай ғана "үш әріп" (орыс. "три буквы") деп аталады және "орыс мат" сөздерінің негізгі сөздерінің бірі болып табылады.