Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы аборттық құқықтарды қолдайтын ұлттық ұйым
Жаңа Зеландия Аборт Заңын Реформалау Ассоциациясы (ALRANZ) – 1971 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Жаңа Зеландияның аборт құқықтарын қорғаумен айналысатын ұлттық ұйымы. 2020 жылы аборт қылмыстық жазадан босатылғаннан кейін, ұйым заңға өзгерістер енгізуді қадағалау және лоббилеу жұмыстарын жалғастыруда. Ұйым Веллингтонда орналасқан, тоқсан сайын жаңалықтар бюллетенін жариялайды және жеке веб-сайты бар.
ALRANZ-тың құрылуы
Жаңа Зеландияның аборт заңдарын реформалау қауымдастығы (ALRANZ) аборт құқықтарына қарсы топтардың, мысалы, Католик ұйымы – Тумаған баланы қорғау қоғамы (SPUC) сияқты ұйымдардың ұйымдастыру қызметіне жауап ретінде құрылды. Осы абортқа қарсы топтардың науқандары күшті реакция тудырды, кейбіреулер олардың аборттың медициналық салдары және либералды заңдары бар шетел елдерінің тәжірибесі туралы мәлімдемелерінің растығына күмән келтірді. Абортты қолдайтындар жүкті әйелдердің бақытсыздықтарын көрді, олар аборт іздеп жүргенін және балалар оларды қалап, күтіп-баға алатын аналардан тууы керек деп есептеді. 1970 жылдың 4 тамызында шамамен 60 адамнан тұратын топ Окленд қаласында жиналып, ALRANZ-ды құрды. Алғашқы мүшелерінің бірі – отбасылық жоспарлау дәрігері және педиатр доктор Элис Буш (1914–1974) болды. 1975 жылғы мәлімет бойынша, ALRANZ-дың кеңесші кеңесіне келесілер кірді:
Доктор Росс Блю, акушер-гинеколог, Окленд
Доктор Д. П. Бошиер, Окленд университетінің репродуктивті биология доценті
Профессор Р. Б. Эллиотт, Окленд университетінің педиатрия бөлімінің меңгерушісі
Доктор Дж. П. Б. Фитцджеральд, Отаго университетінің ЖІБ бөлімі
Профессор Ллойд Гиринг, Веллингтон Виктория университетінің дінтану профессоры
Профессор Р. А. М. Грегсон, Кантербери университетінің психология профессоры
Доктор В. Дж. Хартфилд, акушер-гинеколог, Вангануи ауруханасы
Профессор Дж. И. Хаббард, Отаго университетінің нейрофизиология профессоры
Профессор Б. Джеймс, Отаго университетінің психологиялық медицина кафедрасының төрағасы
Профессор Дж. Р. Маккрири, Веллингтон Виктория университетінің әлеуметтік жұмыс профессоры
Доктор Р. Д. МакДиармид, жалпы тәжірибе дәрігері, Дунедин
Пастор доктор Ф. В. Р. Нихол, Дунедин қаласының Нокс колледжінің теология профессоры
Профессор Дж. Е. Ричи, Уайкато университетінің психология профессоры
Профессор Дж. Л. Робертс, Веллингтон Виктория университетінің саяси ғылым мектебінің профессоры
Профессор Дж. Л. Райан, Кантербери университетінің құқық факультетінің деканы
Профессор Х. Х. Шефер, Окленд университетінің психология профессоры
Профессор Дж. Д. Синклер, Окленд университетінің физиология кафедрасының профессоры
Профессор А. Дж. У. Тейлор, Веллингтон Виктория университетінің клиникалық психология профессоры
Профессор А. М. О. Вил, Окленд университетінің адам генетикасы профессоры
Профессор Питер Уэбб, Окленд университетінің құқық мектебінің профессоры
Профессор Джон Скотт Верри, Окленд университетінің психиатрия кафедрасының профессоры.
Dr. D. P. Boshier, Associate Professor Reproductive Biology, University of Auckland
Prof. R. B. Elliott, Head of Dept Paediatrics, University of Auckland
Dr. J. P. B. Fitzgerald, O&G Dept, University of Otago
Rev. Prof. Lloyd Geering, Professor of Religious Studies, Victoria University of Wellington
Prof. R. A. M. Gregson, Professor of Psychology, University of Canterbury
Dr. V. J. Hartfield, Obstetrician & Gynaecologist, Wanganui Hospital
Prof. J. I. Hubbard, Professor of Neurophysiology, University of Otago
Prof. B. James, Chairman Dept Psychological Medicine, University of Otago
Prof. J. R. McCreary, Professor of Social Work, Victoria University of Wellington
Dr. R. D. MacDiarmid, General Practitioner, Dunedin
Rev Dr. F. W. R. Nichol, Professor of Theology, Knox College, Dunedin
Prof. J. E. Ritchie, Professor of Psychology, University of Waikato
Prof. J. L. Roberts, Professor School of Political Science, Victoria University of Wellington
Prof. J. L. Ryan, Dean of Faculty of Law, University of Canterbury
Prof. H. H. Schaefer, Professor of Psychology, University of Auckland
Prof. J. D. Sinclair, Professor Dept of Physiology, University of Auckland
Prof. A. J. W. Taylor, Professor of Clinical Psychology, Victoria University of Wellington
Prof. A. M. O. Veale, Professor of Human Genetics, University of Auckland
Prof. Peter Webb, Professor School of Law, University of Auckland
Prof. John Scott Werry, Professor Dept of Psychiatry, University of Auckland
Көшбасшылық
Маргарет Спарроу 1975 жылдан 1980 жылға дейін, содан кейін 1984 жылдан 2011 жылдың наурыз айына дейін президент қызметін атқарды. 2011 жылдың наурыз айында доктор Морган Хили президенттік лауазымды қабылдады. Оған дейін Хилли АЛРАНЗ ұлттық хатшысы болып жұмыс істеген. 2015 жылдың маусым айында Терри Белламак осы қызметке келді. Goldman Sachs (АҚШ) компаниясының бұрынғы басқарушы қызметкері Белламак 2011 жылы Жаңа Зеландия азаматтығын алды және сол елде құқық тануды оқыды. 2021 жылдың желтоқсанына қарай доктор Трейси Морисон АЛРАНЗ президенті қызметін атқарып келеді. Морисон Оңтүстік Африкада психолог мамандығын алған және Масси университетінде академик болып жұмыс істейді. Оның қызметі жыныстық және репродуктивті шешімдерді қабылдау саласында, және ол осы тақырыпта көптеген жарияланымдар жасаған.
Заң реформасы процесі
1970 жылы құрылғаннан бастап, АЛРАНЗ елде аборт қызметі болмаған кезеңде әйелдер мен олардың отбасылары үшін дереу жүгінуге болатын және кеңес беретін қызметке айналды.
Патшалық комиссиясы
1975 жылдың қарашасында доктор Маргарет Спарроу ALRANZ атынан комиссияға үсыныс енгізді және SPUC (Тұылмаған балаларды қорғау қоғамы) адвокаттарының үздіксіз жеке шабуылдарына ұшырады, олар оны сұраққа алуға рұқсат алған еді. Басқа да ұйымдар үсыныс жасағанмен, Корольдік комиссияның басым бөлігін SPUC және оның заңгерлері құрады.
Right to Life NZ v Abortion Supervisory Committee (20052012) Заңға сәйкес, балаларды асыраушы органмен келісімшарт жасасу туралы шешімді қабылдау
2005 жылы абортқа қарсы Right to Life NZ (RTL, 2000 жылы бұрын SPUC мүшесі Кен Орр құрған) ұйымы абортты қадағалау комитетінің (ASC) аборт заңдарын қалай түсіндіруіне қатысты ұзақ жылдар бойы жинаған шағымдарын сотқа жеткізді. Сот процестері көп бұрылыстардан өтті және ақырында Жоғарғы Сотқа дейін жетті. Бұл процесте RTL бірнеше маңызды мәселеде жеңіліске ұшырады, соның ішінде «туылмаған балаға» Жаңа Зеландияның құқықтары туралы заңына сәйкес заңдық мәртебе беру әрекеті сәтсіз аяқталды. 2008 жылы RTL үшін жағымды шешім шықты, онда судья Форрест Миллер психикалық денсаулық негізімен мақұлданған аборттардың 98 пайызынан астамының заңдылығына күмән келтірді (1961 жылғы Қылмыстық кодекстің 187А (1)(а) тармағы). Алайда, 2012 жылдың тамызында сот ісі аяқталғанда Жоғарғы Сот ASC-нің жеке дәрігерлердің аборт мақұлдауларына қатысты шешімдерін тексеруге құқығы жоқ деген үкім шығарды. Бұл үкім реформаларға дейін абортқа қол жеткізудің заңмен қаншалықты осал екенін көрсетті. ALRANZ ұйымы жеті жыл бойы осы істі жақыннан қадағалап, талдаулар жасады және БАҚ-қа түсініктемелер берді. Сот ісі аяқталғаннан кейін ALRANZ Crown Law компаниясы RTL ұйымына тиесілі 70 000 доллардан астам сот шығындарын өндіріп алуға неліктен шара қабылдамайтынын сұрауын жалғастырды. Аталған шығындар ақыры 2015 жылы төленді.
Әңгімені өзгерту: 20152020
2015 жылы Белламак ALRANZ ұйымының басшылығына келді және оның басшылығымен ұйым, негізінен денсаулық және қауіпсіздік тұрғысынан, абортты қылмыстық жазадан босату үшін белсенді лоббилік жұмыс жүргізді. 2017 жылы телеарнадағы сұхбатта Белламак сол кездегі премьер-министр Билл Инглиштің бағдарламада білдірген пікірін сынға алды – абортты қалау бойынша қолданылып жүрген жағдай жеткілікті деген сенімді. Белламак заң бойынша аборт жасауға ниеттенгендердің "негізінен психикалық ауруға шалдыққандай болып өтірік айтуға, немесе бала көтерген жағдайда психикалық ауруға шалдығатындай болып өтірік айтуға мәжбүр болатынын" айтты.
Қоғамдық пікір
2017 жылы ALRANZ тапсырысымен жүргізілген ұлттық сауалнама нәтижесінде, жаңазеландиялықтардың көпшілігі сауалнамада ұсынылған жеті нақты жағдайда (мысалы, ананың өлімі, контрацепцияның нәтижесіздігі, зорлау және т.б.) абортты заңдастыруды қолдайтынын көрсетті. Бұл нәтижелер келесі Жаңа Зеландия көзқарастар мен құндылықтар сауалнамасымен расталды. Бұл 20 жылдық бойына жүргізіліп келе жатқан зерттеу көрсеткендей, жаңазеландиялықтардың көпшілігі адамның аборт жасау құқығын қолдайды, ал уақыт өте келе қолдау көрсеткіші біртіндеп артып келеді. Гендерлік көзқарастар сауалнамасы сияқты басқа да кішігірім зерттеулер де осы қорытындыларды қолдады. 2020 жылы заң реформасы жүзеге асырылған кезде қолдау деңгейі 65-69% аралығында болды.
Еңбек партиясы заңсыздыққа қарсы іс-қимылға кірісті
Халық пікірінің өзгеруі ұлттық саясатқа әсер етті. 2017 жылғы жалпыұлттық сайлау науқанында оппозицияда болған Лейбористік партия қылмыстық жазадан босатуды қолдайтынын мәлімдеді. Бұл міндеттемені партия төрағасы Жасинда Ардерн телеарнадағы дебаттарда жариялады.
Адам құқықтары бойынша шағым
2018 жылы ALRANZ Жаңа Зеландия үкіметінің дискриминациялық аборт заңдарына қарсы адам құқықтары бойынша шағымдануға шақырылды және іс Адам құқықтары жөніндегі қайта қарау трибуналына жолданды. 2020 жылдың наурызында жаңа заң қабылданғаннан кейін шағым алынып тасталды, себебі заң реформасы істегі мәселелерді, кем дегенде, уақытша ескірді.
Пациенттерді қинау және клиникадағы қауіпсіз аймақтар
Заң реформасын қолдаумен қатар, АЛРАНЗ аборт қызметтеріне қатысты мәселелер туралы да айтты. Қызмет алуға келген науқастарға қатысты қорлау (және осы күнге дейін де) АЛРАНЗ күресіп отырған мәселе болып табылады. 2016 жылы Темза ауруханасының аборт жасатқан науқастарын абортқа қарсы наразылықтардан қорғау мақсатында, мекемелер маңындағы қауіпсіз аймақтар туралы мәселе көтерілді. АЛРАНЗ мүшесі Скотт Саммерфилд бұл наразылықтарды жергілікті жерде ұйымдастырды және аборт құқықтарын қолдаушылармен бірге Темза ауруханасының алдында аборт қызметін пайдаланатын науқастарға қолдау көрсету үшін наразылық акциясын өткізді. Заң реформасынан кейін де қауіпсіз аймақтар мәселесі АЛРАНЗ үшін маңызды болып қалуда.
2020 жылғы аборт туралы заңның қабылдануы
40 жылдық үгіт-насихаттардан кейін, 2020 жылдың наурызында Жаңа Зеландия аборт заңдарын өзгертіп, 2020 жылғы Аборт заңнамасы қабылданғаннан кейін абортты қылмыстық жазадан босатып, заңсыз деп танымайтын болды. Қазір аборт денсаулық сақтау заңнамасымен реттеледі.