Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дәстүрлі тұрғын үй түрі
Traditional Dwelling Type
Рондавель – африкалық шатырдың бір стилі, әдебиетте цилиндр үстіндегі конус немесе барабан үстіндегі конус деп сипатталады. Бұл сөз африкаанс тілінен келген.
Rondavel is a style of African hut known in literature as cone on cylinder or cone on drum. The word comes from the Afrikaans rondawel.
Сипаттама
Рондавел әдетте дөңгелек немесе овал пішінде болады және дәстүрлі түрде жергілікті жерде шикі күйінде табылған материалдардан салынады. Оның қабырғалары көбінесе таспен қаланады. Сылақ құрамында құм, топырақ немесе олардың қоспасы, сондай-ақ сиыр тыңайтқышы болуы мүмкін. Дәстүрлі рондавелдің едені қатты әрі тегіс болуы үшін тыңайтқыш қоспасымен жабылады. Рондавелдің негізгі шатыр элементтері – ағаш бұтақтарынан алынып, қажетті ұзындықта кесілген қабырғалар немесе тіректер. Шатырды жабу үшін сабан қолданылады, ол шөп арқанмен тігіліп бекітіледі. Сабанды аяқтау процесі бір-екі күнге немесе шебер қолөнерші жасаған жағдайда бір жылға дейін созылуы мүмкін, себебі оны төменнен бастап жоғарыға қарай, бөлік-бөлікпен тігу қажет. Әрбір бөлік тігілген соң, ол ауа райының әсеріне бейімделіп, толығымен су өткізбейтін жабыққа айналады.
The rondavel is usually round or oval in shape and is traditionally made with materials that can be locally found in raw form. Its walls are often constructed from stones. The mortar may consist of sand, soil, or combinations of these, mixed with cow dung. The floor of a traditional rondavel is finished with a dung mixture to make it hard and smooth. The main roofing elements of a rondavel are spars or poles taken from tree limbs, which have been harvested and cut to length. The roof covering is of thatch that is sewn to the poles with grass rope. The process of completing the thatch can take as little as one weekend or up to a year if made by a skilled artisan, as it must be sewn in one section at a time, starting from the bottom working towards the top. As each section is sewn, it may be weathered and aged to form a complete weatherproof seal.
Өңірлік айырмашылықтар
Рондавельдерді Оңтүстік Африка елдерінде кездестіруге болады, оның ішінде: Оңтүстік Африка, Лесото (мұндағы үйді мохоро деп те атайды), Эсватини, Ботсвана және басқа да елдерде. Реюньон аралында олар тек қоғамдық орындарда ғана сақталады, мысалы, пикниктер үшін. Әртүрлі аймақтарда қабырға биіктігі, шатыр бұрышы және жалпы жағдайында шағын жергілікті өзгерістер кездеседі. Кейбір адамдар сыртқы қабырғаны әсем өрнектермен ойып, сурет салып немесе әшекейлейді, одан кейін оны тыңайтады. Ал басқа жерлерде адамдар рондавельдерін әшекейлемей қалдырады.
Rondavels can be found in the countries of Southern Africa, including: South Africa, Lesotho (where the hut is also known as a mokhoro), Eswatini, Botswana, and others. In Réunion they exist only in public places, for picnics for example. In different areas, there are small local variations in wall height, roof pitch and general finish. Some people elaborately carve, paint, or decorate the outside wall that has been finished off with dung. In other places, people leave their rondavels undecorated.
Құрылыс техникасының дамуы
Соңғы уақытта заманауи құрылыс материалдарының қолжетімділігімен рондавелдердің сыртқы түрі мен құрылысы өзгерді. Олар бетон негізде салынған, цемент блоктарынан немесе кірпіштен тұрғызылып, цемент ерітіндісімен қаланады және/немесе толқынды темірмен жабылуы мүмкін. Дәстүрлі рондавелдерде әдетте су, электр қуаты және басқа да заманауи ыңғайлылықтар болмаса, қазіргі таңда көптеген рондавелдер осы мүмкіндіктермен жабдықталған немесе оларға бейімделген. Бүгінде рондавел архитектурасында толыққанды үйлер жиі кездеседі, ал рондавелдер шағын шаруашылықтар мен коммерциялық фермалардағы қосымша құрылыстар ретінде кең таралған (мысалы, құрал сарайлары, сүт бөлмелері, қызметкерлерге арналған жатақханалар және т.б.). Рондавелдер демалыс үйретімдері ретінде де танымал. Алдын ала дайындалған рондавелдерден басқа, шатыр материалдары көбінесе қамыштан жасалады, себебі басқа материалдардан аккуратты конустық шатыр жасау қиын. Құрылымдық тұрғыдан алғанда, ішкі тіректердің қажеті жоқ. Бағаналар (шатырдың жоғарғы нүктесінен рондавелдің қабырғаларына дейін радиалды созылатын ағаш тіректер) дөңгелек тәрізді қималармен толықтай қолдауға ие: Біріншіден, бағаналар ортасынан иілмейді, себебі иілу қималардың ортасына жақын бөліктерін қысымға ұшыратады. Екіншіден, бағаналар төменгі бөлігінде (қабырғалардың жоғарғы бөлігін сыртқа қарай итеру) жайылып кетпейді, себебі жайылу қималардың төменгі бөлігін кернеуге ұшыратады. Осылайша, үлкен рондавелді шатырға ішкі тіреулерсіз салуға болады. Африканың дәстүрлі рондавельдерінің мөлшері құрылыс материалдарының болуына байланысты әртүрлі болуы мүмкін.
In recent times, with the availability of modern construction materials, the appearance and construction of rondavels have changed. They may have concrete foundations, be built with cement blocks or brick, mortared with cement, and/or roofed with corrugated tin. While the traditional rondavel did not have running water, electricity, and/or other modern amenities, many are now equipped with or have been adapted to accommodate these services. Today, complete homes built in the rondavel architecture are common, and rondavels are fairly popular as outbuildings on smallholdings and commercial farms (e. g. tool sheds, milk rooms, staff accommodation, etc.). Rondavels are also quite common as holiday cottages. Apart from pre fabricated rondavels, the roofing material is nearly always thatch, because it is difficult to make a neat conical roof out of other materials. Structurally, no internal struts are required. The principals (wooden poles running radially out from the apex of the roof to the top of the rondavel's wall) are fully supported by the circular purlins: First, the principals do not sag in the middle, because sagging only puts the purlins near the middle of the principals under compression. Second, the principals do not splay at the bottom (push the top of the walls over to the outside) because splaying only puts the purlins near the bottom of the principals under tension. Thus it is possible to build a large rondavel without internal bracing for the roof. Traditional African rondavels range in size depending on the availability of building and construction materials.