Бос орын тізбегі: әлеуметтік құрылым және ресурстарды бөлу

Кіріспе

Әлеуметтік құрылым
Бос орындар тізбегі – тұтынушыларға ресурстарды бөліп беруді қамтамасыз ететін әлеуметтік құрылым. Бос орындар тізбегінде халыққа жаңа ресурс түскен кезде, оны кезекте тұрған бірінші адам иеленеді, содан кейін ол өзінің бұрынғы ресурсын босатады, осы босаған ресурсты екінші адам иеленеді, және осылай кезегімен жалғаса береді.

Процесс

Бос орындар тізбегі тұрғындардың арасында бос орын пайда болған кезде басталады, мысалы, жаңа үй салынғанда, жаңа көлік шығарылғанда немесе жаңа жұмыс орны құрылғанда. Ол сондай-ақ қолданыстағы бірлікті жүйеден шығып жатқан адам босатып жібергенде басталуы мүмкін, мысалы, қызметкер зейнеткерлікке шыққанда немесе үй иесі зейнеткерлер үйіне кеткенде. Тізбек әдетте жүйеге жаңа кіруші келгенде немесе тізбектегі соңғы бірлік тасталғанда, біріктірілгенде немесе жойылғанда аяқталады. Бұл жаңа қызметкерді жұмысқа алуды, нарықтағы тұрғын үйдің алғаш рет пайда болуын, тізбектегі үйдің бұзылуын, бос қалдырылуын немесе бос жұмыс орындарының міндеттерін басқа қызметкерлерге бөлуді қамтиды. Бос орын тізбегі – бұл бос орынның жүйеге бастапқы кіруінен бастап соңғы тоқтатылуына дейінгі қозғалыстар тізбегі. Материалдық ресурстар мен әлеуметтік позицияларды бос орындар тізбегі арқылы бөлу үшін бөлінетін заттардың бірқатар абстрактілік қасиеттері болуы керек. Осы қасиеттерге ресурстардың қайта пайдалануға болатын, дискретті, анықталатын және бір уақытта бір адам немесе әлеуметтік топ пайдаланатын бірліктері жатады. Ұйымда бос орындар тізбегінен басталатын адамдар көбінесе жоғарылауға ұмтылады, статустарында шағын немесе орташа секірістер жасайды немесе олардың бірдей статусы шегінде көшеді; олар төмендеуге сирек ұшырайды. Олар жұмыс істейтін жүйелерде бос орындар тізбегі ұйымдық демографияға күшті әсер етеді. Ұйымдағы адамдардың қызмет ету мерзімі, жүйедегі ілгерілеу деңгейі, белгілі бір топтардағы адамдардың жас бойынша үлестірілуі, жүйедегі мобильділікке когорттық әсерлер және ілгерілеу үшін күту уақыты сияқты факторлар осыған жатады. Бірнеше зерттеушілер бос орындар тізбегін зерттеу арқылы әртүрлі топтардың мобильдік мүмкіндіктеріне қол жеткізудің теңдігін зерттеді. Қабықшалар басқа түрлер қалдырған қабықшаларда өмір сүреді, бірақ олар өскен сайын жаңа, үлкен қабықшаға көшуі керек. Қабықша бос қалғанда, қабықшалар үлкенінен кішісіне дейін тізбек құрып, әрбір қабықшаға сәйкес келетін қабықшаға дейін жүреді. "Алтын қабықшаны" тапқан қабықша жаңа қабықшаны алып, ескісін бос қалдырғаннан кейін, қабықшалардың барлығы бірінен соң бірі қабықшаларын ауыстырады, барлығы үлкен қабықшаға ие болғанша, оларға шектеусіз өсуге мүмкіндік береді. Бұл мінез-құлық қабықшаларды зерттеу арқылы бос орын тізбегі теориясының болжамдарын сынау үшін идеалды жануарлар моделіне айналдырады. Осыған ұқсас баспанаға негізделген бос орындар тізбегі дискретті, қайта пайдалануға болатын және бір уақытта бір адам немесе топпен тұруға шектелген ресурстарды пайдаланатын көптеген жануарлар топтарында орын алуы мүмкін; мысалдарға анемонияда тұратын клоун балықтары және қуыста ұя салатын құстар жатады.

Vacancy chains are started when an initial vacancy enters a population, such as when a new house is built, a new car is manufactured, or a new job is created. It can also begin when an existing unit is vacated by someone leaving the system under consideration, such as an employee retiring, or a home owner goes to a nursing home. Eventually a chain will come to an end, usually with a new entrant into the system or when the last unit in a chain is abandoned, merged, or destroyed. This can involve a new employee recruit or a housing unit on the market for the first time, or when a house in the chain is torn down, left empty, or the duties of a vacant job are distributed among other employees. A vacancy chain is simply the sequence of moves that a vacancy makes from initial entry into a system to final termination. The distribution of material resources and social positions through vacancy chain processes requires that the things distributed possess a number of abstract qualities. These qualities include that the resource units in question are reusable, discrete, identifiable, and utilized by one individual or social group at a time. Individuals affected by vacancy chains starting in an organization usually are upwardly mobile in small to moderate jumps in status or laterally mobile within their same status; they rarely experience downward mobility. In systems in which they operate, vacancy chains have a strong influence upon organizational demographics. Such factors as length of service distributions for individuals within the organization, rates of advancement within the system, the age distribution of individuals within particular strata, cohort effects for mobility within the system, and waiting times for advancement. Several researchers have used vacancy chain studies to investigate equal opportunity of access by different groups to mobility opportunities. The crabs live in shells left behind by other species but need to move into a new, larger, shell as they grow. When a vacant shell becomes available, the crabs may slowly form a chain, ranging from the largest to the smallest crab until one arrives that is just the right size for the shell. Once the "Goldilocks" crab claims the new shell leaving its old shell vacant, the crabs then all rapidly exchange shells, in sequence, until they all have a larger shell, allowing them to grow without restriction. This behavior makes hermit crabs an ideal animal model for testing predictions of vacancy chain theory. Similar shelter based vacancy chains are likely to take place in many animal groups that use discrete, reusable resources that are limited to occupancy by a single individual or group at a time; some other examples include anemone dwelling clownfish, and cavity nesting birds.